La parodie de la longue durée : l’Histoire vue par Kazimierz Brandys („Variations postales”, 1972) et Andrzej Bart („Rien ne va plus”, 1991)

Kinga Siatkowska-Callebat

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/AE.2017.008

Abstrakt


A PARODY OF THE LONGUE DURÉE: HISTORY SEEN THROUGH THE EYES OF KAZIMIERZ BRANDYS (WARIACJE POCZTOWE, 1972) [POSTAL VARIATIONS] AND ANDRZEJ BART (RIEN NE VA PLUS, 1991)

 

The article offers a comparative study of two novels exploring in an ironic way two centuries of Polish history which shaped modern Polish identity: from the demise of the old Polish-Lithuanian Commonwealth to the 1968 political crisis and its consequences. The article focuses on how the two writers undermine the stereotypical martyrological version of history. Both aim to disrupt historical linearity: Brandys by inserting “silence” between individual letters and by consciously detaching them from the most significant events (uprisings, wars), and Bart by presenting these events from the perspective of an ignorant, doubly limited by the painting which assumes the role of the narrator. Another motif that both novels have in common is that the Polish national hero (symbolic Konrad) is at all times accompanied, as if in the background, by a Jewish doppelganger. It is most significant that for both writers the year 1968 is a turning point marking the end of common Polish-Jewish history, perhaps even more so than the Holocaust.



 

PARODIA DŁUGIEGO TRWANIA. HISTORIA WIDZIANA OCZAMI KAZIMIERZA BRANDYSA (WARIACJE POCZTOWE, 1972) I ANDRZEJA BARTA (RIEN NE VA PLUS, 1991)

 

Artykuł jest studium porównawczym dwóch powieści przedstawiających w sposób ironiczny dwa wieki polskiej historii, stanowiącej do dziś o kształtowaniu się polskiej tożsamości: poczynając od końca dawnej Rzeczypospolitej, a kończąc na wydarzeniach marcowych 1968 roku i ich konsekwencjach. Celem studium jest przyjrzenie się metodom, jakimi posługuje się każdy z autorów w walce ze stereotypową wizją martyrologicznej wersji historii. Obaj dążą do rozerwania linearności historycznej — Brandys poprzez „ciszę” pomiędzy poszczególnymi listami i świadome ich przesunięcie wobec wydarzeń znaczących (powstania, wojny), Bart poprzez przedstawienie tych wydarzeń z perspektywy nic nierozumiejącego, w dwójnasób ograniczonego narratora-obrazu. Innym motywem, łączącym obie powieści, jest wprowadzenie, niejako na drugim planie, w cieniu polskiego bohatera narodowego (symbolicznego Konrada), towarzyszącego mu przez cały ten okres Żyda-sobowtóra. Fakt, że punktem granicznym dla obu autorów staje się rok 1968, prawdziwy koniec tej wspólnej historii, bardziej może nawet niż sama Zagłada, jest także znaczący.


Słowa kluczowe


KEY WORDS: Andrzej Bart; Kazimierz Brandys; longue durée; history; irony; petits récits; romantic paradigm; Jewish studies; Polish 1968 political crisis; partitions of Poland. SŁOWA KLUCZOWE: Andrzej Bart; Kazimierz Brandys; długie trwanie; historia; iron

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


A. Bart Andrzej, Fabryka muchołapek, Varsovie 2008 ;

—, Pociąg do podróży, Montricher 1999 ; Le goût du voyage, trad. fr. E. Morin-Aguilar, Montricher 1999 ;

—, Rewers, Varsovie 2009 ;

—, Rien ne va plus, Łódź 1991 ;

—, Rien ne va plus, trad. fr. E. Destrée-Van Wilder, Montricher 1993 ;

J. Baudrillard, Le pacte de lucidité et l’intelligence du Mal, Paris 2004 ;

K. Brandys, Sztuka konwersacji [L’art de la conversation], Londres 1990 ;

—, Wariacje pocztowe, Varsovie 1994 ;

F. Braudel, Histoire et Sciences sociales : La longue durée, Annales. Économies, Sociétés, Civilisations 1958, n° 4 (13e année) ;

L. Burska, Gesty i historie sekretne. O Wariacjach pocztowych Kazimierza Brandysa [Les gestes et les histoires secrètes. Sur les Variation postales de Kazimierz Brandys], [in :] Lektury polonistyczne: literatura współczesna, vol. II, R. Nycz (dir.), Cracovie 1999 ;

E. Cieszewska, A. Michalak, W służbie pamięci — o filmach dokumentalnych Andrzeja Barta [Au service de la mémoire : sur les films d’Andrzej Bart], [in :] Zobaczyć siebie. Polski film dokumentalny przełomu wieków, [Voir soi-même. Le film documentaire polonais du tournant des siècles], M. Jazdon, K. Mąka-Malatyńska (dir.), Poznań 2011 ;

Medecka Małgorzata, Epistolograficzny ‘apokryf rodzinny’ [L’apocryphe familial épistolaire], Annales universitas Maria Curie-Skłodowska 2004, vol. XXII sectio FF ;

Siatkowska-Callebat Kinga, Comment (ne pas) représenter l’Histoire. Les ‘petites histoires’ polonaises après 1989, [in :] Réécritures de l’histoire en Europe centrale et orientale après 1989, S. Fiszer, A. Nivière (dir.), Nancy 2017 ;

E. Słomińska, Ślady żydowskie w twórczości Andrzeja Barta. Rekonesans [Les traces juives dans l’œuvre d’Andrzej Bart. Esquisse], Poznańskie Studia Polonistyczne (Seria Literacka) 2015, n° 26 (46) ;

J. Sobolewska, Przeszłość trzyma się mocno [Le passé se porte bien], (entretien avec Andrzej Bart), Polityka 2009, n° 2703 ;

Wariacje pocztowe Kazimierza Brandysa, I. Iwasiów, J. Madejski (dir.), Szczecin. Serie Rozprawy i studia 1999, t. (CCCXCVII) 323 ;

M. Wołk, Sygnatury ukryte: Rudnicki, Stryjkowski, Brandys [in :] Oblicza Narcyza: obecność autora w dziele, M. Cieśla-Korytkowska, I. Puchalska, M. Siwiec (dir.), Cracovie 2008.








ISSN 2084-3550 (print)
ISSN 2391-7911 (online)

Partnerzy platformy czasopism