Skip to main content Skip to main navigation menu Skip to site footer
  • Register
  • Login
  • Language
    • Język Polski
    • English
  • Menu
  • Home
  • Current
  • Archives
  • Announcements
  • About
    • About the Journal
    • Submissions
    • Peer review process
    • Publication Ethics
    • Editorial Team
    • Scientific Committee
    • Privacy Statement
    • Contact
  • Register
  • Login
  • Language:
  • Język Polski
  • English

Studia Podlaskie

An unspoken turning point. The impact of the events of 1980 on the activities and reporting of the Delegation of the Main Office for Press, Publication, and Performance Control in Białystok
  • Home
  • /
  • An unspoken turning point. The impact of the events of 1980 on the activities and reporting of the Delegation of the Main Office for Press, Publication, and Performance Control in Białystok
  1. Home /
  2. Archives /
  3. Vol. 33 No. 2 (2025) /
  4. Research articles

An unspoken turning point. The impact of the events of 1980 on the activities and reporting of the Delegation of the Main Office for Press, Publication, and Performance Control in Białystok

Authors

  • Helena Chwiedosik University of Bialystok https://orcid.org/0000-0001-6598-722X

DOI:

https://doi.org/10.15290/sp.2025.33.02.05

Keywords

censorship, self-censorship, Branch office of the General Directorate for Civil Protection and Disaster Management in Białystok, PRL, August '80

Abstract

The article discusses important aspects of the work of censors in Białystok dur­ing the crisis, particularly in the politically turbulent decade of the 1970s and 1980s in the People’s Republic of Poland. Based on reports from the Białystok branch of the General Directorate for Press and Publication Control (GUKP­PiW), the author analyzed censorship activities, taking into account their scale, the number of interventions made, and the attitudes observed among repre­sentatives of the intellectual and cultural community in the Białystok region. The author argues that the socio‑political crises that took place in Poland in 1980, with particular emphasis on the events of August 1980, resonated in the Białystok region. However, there were few traces of this in the reports of the Białystok censors. The reports sent from Białystok to the Warsaw headquarters are full of euphemisms and understatements. One gets the impression that we are dealing with a kind of self‑censorship. The strategy of “not mentioning” the ongoing breakthrough gave a sense of security and hope for maintaining the existing status quo.

References


Źrodła rękopiśmienne i materiały niepublikowane

Archiwum Akt Nowych:

Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, sygn. 4330

Informacja o ingerencjach dokonanych w okresie 16.XII.1978 – 31 marzec 1979 r., z dnia 14.04.1979 r., k. 92–96.


SPRAWOZDANIE DELEGATURY GŁÓWNEGO URZĘDU KONTROLI PRASY, PUBLIKACJI I WIDOWISK W BIAŁYMSTOKU za okres od 16.XII.1978 r. do 15.XII.1979 r., z dnia 24 grudnia 1979 r., k. 158–176.


SPRAWOZDANIE Delegatury GUKPPiW w Białymstoku za okres od 16 grudnia 1979 r. do 15 grudnia 1980 r., k. 178–189.


SPRAWOZDANIE OUKPPIW W BIAŁYMSTOKU za okres od 15 grudnia 1980 r. do 30 grudnia 1981 r., k. 192–200.


Źródła drukowane i literatura przedmiotu

Budrowska K. (2020), Białostocki Urząd Cenzury wobec środowiska intelektualnego i kulturalnego regionu w latach 1944–1959. Rekonesans badawczy, „Bibliotekarz Podlaski”, nr 1 (XLVI).

Dokumenty do dziejów PRL (1994), oprac. D. Nałęcz, Warszawa.

Dudzień‑Mróz K. (2010), Cenzurowanie „Gazety Białostockiej”. 1951–1975 [mps].

Eisler J. (2008), „Polskie miesiące” czyli kryzys(y) w PRL, Warszawa.

Fiedor E., Koralewski M., Pietrzak E. (1981), Moja legitymacja. Dialog o partii – Białystok – Zielona Góra – Gdańsk, „Kontrasty”, nr 1 (149).

Gardocki W. (2019), Cenzura wobec literatury polskiej w latach osiemdziesiątych XX w., Warszawa.

Gardocki W. (2022), Pod presją cenzury. Szkice o kontroli słowa w latach 1945–1989, Lublin.

Gizelbach L. (1980), „różnić się pięknie”, z dr. Wojciechem Lamentowiczem rozmawia Lech Gizelbach, „Kontakty” nr 13, z dnia 21 września 1980 r.

Głowiński M. (1990), Nowomowa po polsku, Warszawa.

Gogol B. (2012), „Fabryka fałszywych tekstów”. Z działalności Wojewódzkiego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk w Gdańsku w latach 1945–1958, Warszawa.

Nadzwyczajne zebranie dziennikarzy. Z troską o rzetelną informację (1980), „Gazeta Współczesna” nr 195 (9171), z dnia 12 września 1980 r.

Kościewicz K. (2020), Cenzura wobec czasopisma „Kontrasty” w latach 1965–1979, „Bibliotekarz Podlaski”, nr 1 (XLVI).

Kietliński M. (2017), Białostocki drugi obieg wydawniczy w latach 1980–1989, Białystok.

Kietliński M. (2015), Region Podlaski NSZZ „Solidarność” 1980–2015, Białystok.

Kietliński M. (2007), Z dziejów białostockiej „Solidarności” 1980–1989. Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” Region Białystok w świetle własnych dokumentów archiwalnych, Białystok.

Melion K. (1980), Moja legitymacja, „Kontrasty”, nr 12 (148).

Mielczarek T. (2010), Uwarunkowania prawne funkcjonowania cenzury w PRL, „Rocznik Prasoznawczy”, nr 4.

Nowak P. (2012), Cenzura wobec rynku książki. Wojewódzki Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk w Poznaniu w latach 1946–1955, Poznań.

Patelski M. (2019), „Czujni strażnicy demokracji” ludowej. Urząd cenzury w województwie opolskim. 1950–1990, Opole.

Pawlicki A. (2001), Kompletna szarość. Cenzura w latach 1965–1972. Instytucja i ludzie, Warszawa.

Pomian K. (1985), Wymiary polskiego konfliktu 1956–1981, Londyn.

Radzikowska Z. (1990), Z historii walki o wolność słowa w Polsce (cenzura PRL w latach 1981–1987), Kraków.

Romek Z. (2000), Kłopoty z cenzurą, w: Cenzura w PRL. Relacje historyków, Warszawa.

Romek Z. (2015), System cenzury PRL, w: T. Strzyżewski, Wielka księga cenzury PRL w dokumentach, Warszawa.

Romek Z. (2010), Metody pracy cenzury w PRL, w: Dziennikarze władzy, władza dziennikarzom. Aparat represji wobec środowiska dziennikarskiego 1945–1990, pod red. T. Wolszy i S. Ligarskiego, Warszawa.


Źródła internetowe

Gardocki W. (2022), Cenzorzy i czytelnicy. Kontrola słowa u progu transformacji ustrojowej, https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/15072/1/W_Gardocki_Cenzorzy_i_czytelnicy.pdf (data dostępu: 17.11.2023).

Romek Z. (2022), Cenzura jako narzędzie sprawowania władzy w PRL, „Biuletyn IPN”, nr 7–8, z dnia 15.06.2023 r., https://przystanekhistoria.pl/pa2/teksty/101595,Cenzura‑jako-narzedzie‑sprawowania-wladzy-w-PRL.html (data dostępu: 26.09.2023).

https://tnoik.torun.pl/historia/ (data dostępu: 14.05.2023).

Studia Podlaskie

Downloads

  • PDF (Język Polski)

Published

2025-12-31

How to Cite

1.
CHWIEDOSIK, Helena. An unspoken turning point. The impact of the events of 1980 on the activities and reporting of the Delegation of the Main Office for Press, Publication, and Performance Control in Białystok. Studia Podlaskie. Online. 31 December 2025. Vol. 33, no. 2, pp. 93-115. [Accessed 1 January 2026]. DOI 10.15290/sp.2025.33.02.05.
  • ISO 690
  • ACM
  • ACS
  • APA
  • ABNT
  • Chicago
  • Harvard
  • IEEE
  • MLA
  • Turabian
  • Vancouver
Download Citation
  • Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
  • BibTeX

Issue

Vol. 33 No. 2 (2025)

Section

Research articles

License

Copyright (c) 2025 Helena Chwiedosik

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

Stats

Number of views and downloads: 7
Number of citations: 0

User

User

Search

Search

Browse

  • Browse Author Index
  • Issue archive
Up

Akademicka Platforma Czasopism

Najlepsze czasopisma naukowe i akademickie w jednym miejscu

apcz.umk.pl

Partners

  • Akademia Ignatianum w Krakowie
  • Akademickie Towarzystwo Andragogiczne
  • Fundacja Copernicus na rzecz Rozwoju Badań Naukowych
  • Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk
  • Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN
  • Instytut Tomistyczny
  • Karmelitański Instytut Duchowości w Krakowie
  • Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Krośnie
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych we Włocławku
  • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Stanisława Pigonia w Krośnie
  • Polska Fundacja Przemysłu Kosmicznego
  • Polskie Towarzystwo Ekonomiczne
  • Polskie Towarzystwo Ludoznawcze
  • Towarzystwo Miłośników Torunia
  • Towarzystwo Naukowe w Toruniu
  • Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
  • Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
  • Uniwersytet Mikołaja Kopernika
  • Uniwersytet w Białymstoku
  • Uniwersytet Warszawski
  • Wojewódzka Biblioteka Publiczna - Książnica Kopernikańska
  • Wyższe Seminarium Duchowne w Pelplinie / Wydawnictwo Diecezjalne „Bernardinum" w Pelplinie

© 2021- Nicolaus Copernicus University Accessibility statement Shop