My dear to nie zawsze „moja droga”. Jadwigi Dmochowskiej lekcja z Jane Austen
DOI:
https://doi.org/10.12775/RP.2025.006Słowa kluczowe
Jadwiga Dmochowska, Emma, adresatywy, grzeczność w przekładzie, kompetencja grzecznościowaAbstrakt
Zarys treści: Artykuł omawia zwroty wokatywne (i wybrane sprzężone z nimi nominacje wskazujące na osoby trzecie) w polskim przekładzie Emmy Jane Austen pióra Jadwigi Dmochowskiej. Przedmiotem analizy jest m.in. odtworzenie skontrastowanych uprzejmych i nieuprzejmych zachowań językowych oraz niedosłowność niektórych wyborów. Tłumaczka przekonująco odtworzyła atmosferę grzeczności, a także pokazała naruszenia etykiety. Zasugerowano, że pod względem ukazywanego wzorca językowej grzeczności przekład Dmochowskiej jest spójny z przekładami pozostałych powieści dokonanymi przez Annę Przedpełską-Trzeciakowską: w tym sensie polski kanon Austen przemawia jednym głosem. Zaakcentowano istotność kompetencji grzecznościowej jako składnika warsztatu tłumacza.
słowa kluczowe: Jadwiga Dmochowska, „Emma”, adresatywy, grzeczność w przekładzie, kompetencja grzecznościowa
Bibliografia
Austen J., 1963, Emma, tłum. J. Dmochowska, Warszawa.
Austen J., 2007 [1816], Emma. Introd. and notes by N. Bradbury, Ware.
Austen J., 2020, Emma, tłum. J. Dmochowska, red. B. Kopeć, Warszawa.
Austen J., 1923, The Novels of Jane Austen: The Text based on Collation of the Early Editions by R.W. Chapman, With Notes, Indexes and Illustrations From Contemporary Sources, in five volumes, vol. 2: Pride and Prejudice [1813], Oxford.
Austen J., 1975, Duma i uprzedzenie, tłum. A. Przedpełska-Trzeciakowska [1956], Warszawa, wyd. 2.
Austen J., 1998, Listy wybrane 1796–1817, wybór R.W. Chapman [Jane Austen, Selected Letters], tłum. J. Kozak, Warszawa.
Austen J., b.d., Letters of Jane Austen – Brabourne Edition, https://pemberley. com/janeinfo/brablet9.html (dostęp: 30.12.2025).
Adamowicz-Pośpiech A., 2013, Seria w przekładzie. Polskie warianty prozy Josepha Conrada, Katowice.
Bachórz J., 2010, Spotkania z Lalką. Mendel studiów i szkiców o powieści Prusa, Gdańsk.
Bańko M., Zygmunt A., 2010, Czułe słówka. Słownik afektonimów, Warszawa.
Bianchi D., 2008, Taming Teen-Language. The Adaptation of Buffyspeak into Italian, [w:] Between Text and Image. Updating Research in Screen Translation. D. Chiaro, C. Heiss, C. Bucaria (red.), Amsterdam–Philadelphia, s. 183–195.
Biel Ł., 2000, Oficjalna odmiana języka a dystans emocjonalny i socjolingwistyczny w powieści Kazuo Ishiguro The Remains of the Day i w przekładzie Jana Rybickiego U schyłku dnia, [w:] Przekładając nieprzekładalne, W. Kubiński, O. Kubińska, T.Z. Wolański (red.), Gdańsk, s. 85–94.
Bruti S. 2020, Pragmatics, [w:] The Routledge Encyclopedia of Translation Studies.
Third Edition, M. Baker, G. Saldanha (red.), London–New York, s. 432–437.
Chapman R.W., 1923, Modes of Address, [w:] Austen 1923, s. 409–412.
Davidson J., 2004, Hypocrisy and the Politics of Politeness: Manners and Morals From Locke to Austen, Cambridge.
Denny C., 2014, Why “Willoughby”? Formality and familiarity of address in Austen, „Persuasions: The Jane Austen Journal” 36, s. 192–201.
Doroszewski W. (red.), 1958–1969, Słownik języka polskiego, Warszawa, https:// doroszewski.pwn.pl (dostęp: 30.12.2025).
Izydorzak J., 2021, Editing for republication: Revisions applied by Barbara Kopeć to Jadwiga Dmochowska’s reissued translation of Jane Austen’s Emma, praca licencjacka, Uniwersytet Warszawski.
Jones V., 1997, How to Study a Jane Austen Novel, Basingstoke–London, wyd. 2.
Kerzel M., Schultze B., 2004, Anrede und Titulatur in der Übersetzung, [w:] Übersetzung – Translation – Traduction. Ein internationales Handbuch zur Übersetzungsforschung, H. Kittel et al. (red.), t. 1, Berlin–New York, s. 936–948.
Kulczyńska A., 2025, Analiza konwersacyjna, [w:] Lingwistyka stosowana. Kompendium, t. 1: Język, U. Topczewska (red.), Warszawa, s. 137–152.
Lewicki R., 2000, Obcość w odbiorze przekładu, Lublin.
Marcjanik M. (red.), 2005, Grzeczność nasza i obca, Warszawa.
Marcjanik M., Bonacchi S., Frączek A., 2019, Polsko-niemiecki słownik etykiety językowej, Warszawa.
Morini M., 2007, Say what you mean, mean what you say: a pragmatic analysis of the Italian translations of Emma, „Language and Literature” 16 (1), s. 5–19.
MW – Merriam Webster Dictionary, https://www.merriam-webster.com/ (dostęp: 30.12.2025).
Nedregotten Sørbø M., 2018, Jane Austen Speaks Norwegian. The Challenges of Literary Translation, Leiden–Boston.
Nitsch K., 1949, Jak oddawać obcojęzyczne sposoby przemawiania do drugich, „Język Polski” XXXIX, s. 167–169.
Sargent S., 2023, Jane, Jane! What’s in a name? Mrs. Elton’s most unpardonable sin, [na:] Exact Words, https://therealtamishow.com/2023/11/25/mrs-eltonsmost-unpardonable-sin/ (dostęp: 30.12.2025).
Scheller-Boltz D., 2013, Politische Korrektheit und Translation im Lichte des postcolonial turn (an deutschem, polnischem und russischem Material), [w:] Translation im Spannungsfeld der cultural turns, K. Lukas, I. Olszewska, M. Turska (red.), Frankfurt a.M., s. 167–182.
Szarkowska A., 2006, Formy adresatywne w przekładzie z języka angielskiego na polski, „Rocznik Przekładoznawczy” 2, s. 211–221.
Szarkowska A., 2007, Mów mi you, czyli językowy obraz Anglików i Polaków w Anglii, w Polsce i w przekładzie, [w:] Językowy obraz świata w oryginale i przekładzie, A. Szczęsny, K. Hejwowski (red.), Warszawa–Siedlce.
Szot B., 2021, „Nadmiar uprzejmości dla panów Słoni”: formy grzecznościowe w przekładach Winnie-the-Pooh A. A. Milne’a na język polski, czeski i śląski, „Studia Translatorica” 12, s. 247–255.
Szymańska I., 2020, On the Analogies between Translation and Film Adaptations of Literary Classics, [w:] Moving between Modes. Papers in Intersemiotic Translation, M. Deckert et al. (red). Łódź, s. 251–263.
Tabakowska E., 2000, Poprawność polityczna jako kryterium oceny przekładu, [w:] Przekładając nieprzekładalne III, O. Kubińska, W. Kubiński (red.), Gdańsk, s. 217–232.
Wojtasiewicz O., 1957, Wstęp do teorii tłumaczenia, Wrocław–Warszawa.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Marta Kaźmierczak
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 31
Liczba cytowań: 0
