Jak dalece mogą się różnić rekonstrukcje tych samych wydarzeń? Na przykładzie tych zaszłych pod Kownem i Werkami w roku 1658
DOI :
https://doi.org/10.12775/RL.2025.11.09Mots-clés
wojna 1654–1667, negocjacje pokojowe 1658, bitwa pod Kownem 1658, bitwa pod Werkami 1658, Rzeczpospolita, Rosja, Jurij Dołgoruki, Wincenty Korwin GosiewskiRésumé
Artykuł analizuje konflikt rosyjsko-polski lat 1654–1658, ze szczególnym uwzględnieniem wydarzeń poprzedzających bitwę pod Werkami i niewolę hetmana Wincentego Korwina Gosiewskiego. Ukazuje, jak zmiana układu sił – m.in. zwycięstwa nad Szwecją, sojusz z Kozakami i wsparcie Tatarów – wpłynęła na odmowę Rzeczypospolitej przyjęcia niekorzystnych warunków rozejmu z Moskwą. Autor omawia kulisy wznowienia działań wojennych przez Rosję oraz ich kulminację w zdradzieckim ataku wojsk Jurija Dołgorukiego podczas trwających negocjacji pokojowych w Wilnie. Tekst stanowi krytyczną odpowiedź na ustalenia Igora B. Babulina, który oparł swoją narrację na źródłach rosyjskich, pomijając lub selektywnie interpretując relacje polskie. Przedmiotem artykułu jest więc nie tylko rekonstrukcja wydarzeń, lecz także polemika metodologiczna i źródłoznawcza z dominującym w rosyjskiej historiografii obrazem wojny.
Références
Źródła rękopiśmienne
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie (AGAD), Archiwum Radziwiłłów (AR), dz. V, nr 4567/2, 5569/1, 6865/1, 8451, 9646/1, 11208/1, 13739, 13868/2, 18818.
Archiwum Narodowe w Krakowie (ANK), Pinocciana IT 363.
Biblioteka Książąt Czartoryskich w Krakowie (BCz), rękopisy: 387, 2107.
Biblioteka Naukowa Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie (BPAU i PAN), rękopisy: 342, 360.
Lietuvos valstybės istorijos archyvas, Vilnius (LVIA), f. SA, nr 3414.
Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі, Мінск (NGAB), f. 694, vop. 1, nr 309; f. 1739, vop. 1, nr 1.
Российский государственный архив древних актов, Москва (RGADA), f. 79, nr 107.
Źródła drukowane
Akta skarbowo wojskowe z epoki Wazów, t. 2: Wielkie Księstwo Litewskie w okresie panowania Jana Kazimierza (1648–1668), oprac. K. Bobiatyński, K. Kossarzecki, Warszawa 2024.
Poczobut Odlanicki J.W., Pamiętnik (1640–1684), oprac. A. Rachuba, Warszawa 1987.
Vorbek-Lettow M., Skarbnica pamięci, oprac. E. Galos, F. Mincer, Wrocław 1968.
XVII a. vidurio Maskvos okupacijos Lietuvoje šaltiniai, t. 2: 1655–1661 m. rusų okupacinės valdžios Lietuvoje dokumentai, red. E. Meilus, Vilnius 2011.
Акты Московского Государства изданные Императорскою Академиею наук, СПб 1894, t. II / Akty Moskovskogo Gosudarstva izdannye Imperatorsko͡iu Akademie͡iu nauk, SPb 1894, t. II.
Дневник переводчика Посольского приказа Кристофа Боуша (1654–1664), red. О. Русаковский, Москва 2024 / Dnevnik perevodchika Posolʹskogo prikaza Kristofa Bousha (1654–1664), red. O. Rusakovskiĭ, Moskva 2024.
Россия и белорусские земли в XVII – первой половине XVIII в. Сборник документов, t. 1: 1619–1663 гг., Москва 2020 / Rossi͡ia i belorusskie zemli v XVII – pervoĭ polovine XVIII v. Sbornik dokumentov, t. 1: 1619–1663 gg., Moskva 2020.
Opracowania
Babulin I., Kaniów – Bużyn – Łubnie 1662, Tarnowskie Góry 2023.
Bobiatyński K., Michał Kazimierz Pac. Wojewoda wileński, hetman wielki litewski, Warszawa 2008.
Bobiatyński K., Od Smoleńska do Wilna. Wojna Rzeczypospolitej z Moskwą 1654–1655, Zabrze 2004.
Bobiatyński K., Panorama postaw ludności Wielkiego Księstwa Litewskiego wobec agresji moskiewskiej w latach 1654–1655, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 43, 2007, s. 5–21.
Bobiatyński K., Rec.: Игорь Бабулин, Смоленский поход и битва при Шепелевичах 1654 года, Москва 2018, Русские Витязи, ss. 228, Ратное дело, „Kwartalnik Historyczny” 126, 2019, z. 2, s. 399–405.
Dąbrowski J., Polsko-moskiewskie rokowania pokojowe w 1658 roku, w: Rzeczpospolita w latach potopu, red. J. Muszyńska, J. Wijaczka, Kielce 1996, s. 91–107.
Kossarzecki K., Kauno ir Verkių mūšiai (1658 m. rugsėjo-spalio mėn.). Pirmieji susidūrimai atsinaujinusiame Abiejų Tautų Respubliko sir Rusijos kare, „Karo Archyvas” 39, 2024, s. 7–47.
Kossarzecki K., Szlachta litewska wobec panowania szwedzkiego i moskiewskiego w okresie załamania Rzeczypospolitej przełomu 1655 i 1656 roku, w: Z dziejów stosunków Rzeczypospolitej Obojga Narodów ze Szwecją w XVII wieku, red. M. Nagielski, Warszawa 2007, s. 277–301.
Kossarzecki K., W dobie Niemieży: szlachta litewska wobec problemu odzyskania dóbr i przysięgi na wierność carowi Aleksemu Michajłowiczowi, w: Studia z dziejów Wielkiego Księstwa Litewskiego (XVI–XVIII wiek), Warszawa 2014, s. 247–272.
Kroll P., Od Ugody Hadziackiej do Cudnowa. Kozaczyzna między Rzecząpospolitą a Moskwą w latach 1658–1660, Warszawa 2008.
Kubala L., Wojny duńskie i pokój oliwski 1657–1660, Lwów 1922.
Rachuba A., Udział żmudzkiego pospolitego ruszenia w działaniach wojennych lat 1648–1667, w: Litwa w epoce Wazów, red. W. Kriegseisen, A. Rachuba, Warszawa 2006, s. 341–353.
Rachuba A., Wysiłek mobilizacyjny Wielkiego Księstwa Litewskiego w latach 1654–1667, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 43, 2007, s. 43–60.
Флоря Б.Н., Русское государство и его западные соседи (1655–1661 гг.), Москвa 2010 / Flor͡ia B.N., Russkoe gosudarstvo i ego zapadnye sosedi (1655–1661 gg.), Moskva 2010.
Герасiмава I.В., „А как, государь, пришли в Вильну твои государевы полки”: эпiзод з жыцця сталiцы Лiтоўcкага Княства падчас „Патопу” (1658 г.), „Studia Historica Europae Orientalis” (Минск) 4, 2011, s. 202–220 / Gerasimava I.V., „A kak, gosudarʹ, prishli v Vilʹnu tvoi gosudarevy polki”: ėpizod z zhy͡ts͡ts͡ia stali͡tsy Litoўckaga Kn͡iastva padchas „Patopu” (1658 g.), „Studia Historica Europae Orientalis” (Minsk) 4, 2011, s. 202–220.
Герасiмава I.В., Под властью русского царя. Социокуьтурная среда Вильны в середине XVII века, Санкт-Петербург 2015 / Gerasimava I.V., Pod vlastʹ͡iu russkogo ͡tsar͡ia. So͡tsiokuʹturna͡ia sreda Vilʹny v seredine XVII veka, Sankt-Peterburg 2015.
Касажэцкі K., Кампанія 1660 году ў Літве, „ARCHE” 2011 / Kasažecki K., Kampanija 1660 hodu ŭ Litvie, „ARCHE” 2011.
Мальцев А.Н., Россия и Белоруссия в середине XVII века, Москва 1974 / Malʹcev A.N., Rossiâ i Belorussiâ v seredine XVII veka, Moskva 1974.
Téléchargements
Publié-e
Comment citer
Numéro
Rubrique
Licence
Cette œuvre est sous licence Creative Commons Attribution - Pas de Modification 4.0 International.
Stats
Number of views and downloads: 10
Number of citations: 0
