https://apcz.umk.pl/RL/issue/feed Rocznik Lituanistyczny 2020-10-01T08:54:27+02:00 Wioletta Pawlikowska-Butterwick roczniklituanistyczny@ihpan.edu.pl Open Journal Systems Na łamach Rocznika Lituanistycznego publikowane będą prace badaczy różnych aspektów przeszłości ziem Litwy historycznej: historyków sensu stricto, językoznawców, historyków literatury, heraldyków, historyków sztuki, historyków prawa, archeologów czy muzykologów. I to nie tylko rozprawy, ale również prace drobne i materiały, artykuły recenzyjne, recenzje i noty recenzyjne oraz materiały do kroniki życia naukowego. https://apcz.umk.pl/RL/article/view/RL.2020.6.01 Sądy starostów generalnych żmudzkich (druga połowa XV – pierwsza połowa XVI w.) 2020-09-22T17:21:59+02:00 Eugenijus Saviščevas eugenijus.saviscevas@if.vu.lt <strong><strong></strong></strong><p>Celem artykułu jest określenie miejsca sądów starosty generalnego w systemie sądownictwa Żmudzi, w okresie od 1450 r. (czyli od momentu, kiedy urząd ten objął Jan Kieżgajłowicz) do reformy sądowo-administracyjnej przeprowadzonej w 1566 r. Dla lat wcześniejszych przedstawiono tylko kilka hipotetycznych uwag. W badanym czasie można wydzielić dwa okresy: przed i po wydaniu I Statutu Litewskiego (1529). Na podstawie ok. 200 dokumentów sądowych, zebranych z różnych zespołów rękopisów, i aktów ksiąg spraw sądowych Metryki Litewskiej możemy rekonstruować niektóre aspekty działalności tego sądu, w tym: zakres jego kompetencji, stosunek do sądów wielkich książąt i sądów dzierżawców (mniejszych starostów), jego skład, sąd podstarościego, miejsce zebrania sądu, czas roków sądowych.</p> 2020-09-19T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Lituanistyczny https://apcz.umk.pl/RL/article/view/RL.2020.6.02 Badania nad zarządem i eksploatacją zasobów wodnych domeny wielkoksiążęcej w Wielkim Księstwie Litewskim w świetle wydanych akt Metryki Litewskiej (do końca XVI w.) 2020-09-22T17:29:55+02:00 Anna Pytasz-Kołodziejczyk anna.kolodziejczyk@uwm.edu.pl Artykuł poświęcono zagadnieniu przydatności wydanych akt Metryki Litewskiej do badań nad zarządem i eksploatacją zasobów wodnych domeny wielkoksiążęcej w Wielkim Księstwie Litewskim do zakończenia pomiary włócznej, ze szczególnym zwróceniem uwagi na rybołówstwo. Wskazano możliwe do wykorzystania w powyższych badaniach rodzaje wpisów. 2020-09-19T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Lituanistyczny https://apcz.umk.pl/RL/article/view/RL.2020.6.03 Wojsko Wielkiego Księstwa Litewskiego w epoce bitwy pod Kleckiem 2020-09-22T17:41:58+02:00 Aliaksandr Kazakou alexander.kazakou@gmail.com Artykuł koncentruje się na zagadnieniach organizacji i uzbrojenia oddziałów litewskich, które pokonały Tatarów w bitwie pod Kleckiem w 1506 r., na tle systemu militarnego Wielkiego Księstwa Litewskiego na przełomie XV i XVI stulecia. 2020-09-19T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Lituanistyczny https://apcz.umk.pl/RL/article/view/RL.2020.6.04 Kiedy poglądy religijne stają się nieważne: medycy protestantów Mikołaja Radziwiłła „Czarnego” (1515–1565) i Radziwiłłów na Birżach i Dubinkach 2020-09-22T17:46:03+02:00 Raimonda Ragauskienė raimondrag@gmail.com <p>W artykule przedstawiono grupę lekarzy służących najwybitniejszym protestantom w Wielkim Księstwie Litewskim – księciu na Ołyce i Nieświeżu, wojewodzie wileńskiemu Mikołajowi Radziwiłłowi „Czarnemu” oraz linii Radziwiłłów na Birżach i Dubinkach. Analizy ukazały, że wszyscy medycy leczący przedstawicieli tego najznaczniejszego rodu litewskiego byli specjalistami o najwyższych kwalifikacjach. Duży wpływ na wybieranie przez Radziwiłłów lekarzy spośród protestantów miała ukształtowana tradycja zatrudniania fachowych medyków, system protekcji oraz model rodzinny (niemała liczba małżeństw mieszanych pod względem wyznania).</p> 2020-09-19T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Lituanistyczny https://apcz.umk.pl/RL/article/view/RL.2020.6.05 Posłowie ruskich województw Korony na sejmie lubelskim w styczniu–lutym 1569 roku 2020-09-22T17:47:50+02:00 Witalij Michałowski v.mykhailovskyi@kubg.edu.ua W artykule omówiono stosunek szlachty z ruskich województw Korony Polskiej (ruskiego, podolskiego i bełskiego) na sejmie lubelskim w styczniu–lutym 1569 r. wobec planów unii, przed podjęciem decyzji o inkorporacji Podlasia i Wołynia. 2020-09-19T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Lituanistyczny https://apcz.umk.pl/RL/article/view/RL.2020.6.06 „Niech to każdy obaczy jeśli Litwa małą krzywdę, żal, despekt i wzgardą ma od Polaków”: epizod sporu między Litwą a Koroną Polską o Inflanty 2020-09-22T17:49:30+02:00 Uładzimir Padalinski ulpadalinski1978@gmail.com <p>W artykule dokonano analizy utworu rękopiśmiennego <em>Czo za prawa X. Litewskie ma do ziemie Inflianczki a poliaczi do niei nicz niemaią </em>(najprawdopodobniej z 1582 r.). Na jego przykładzie zaprezentowano argumenty prawne i ideologiczne wykorzystywane przez szlachtę Wielkiego Księstwa Litewskiego podczas sporów ze szlachtą Korony Polskiej o przynależność Inflant. Ukazano także znaczny poziom nieufności litewskiej elity politycznej wobec partnerów koronnych w końcu XVI w., spowodowany doświadczeniami związanymi z zawarciem unii lubelskiej oraz skutkami wojny inflanckiej.</p> 2020-09-19T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Lituanistyczny https://apcz.umk.pl/RL/article/view/RL.2020.6.07 Unia kalmarska a unie polsko-litewskie – kilka uwag na temat ich początków i potrzeby kontynuacji badań porównawczych obu związków państwowych 2020-10-01T08:54:27+02:00 Andrzej Gaca agaca@umk.pl Hubert Bąk hubert.bak88@gmail.com <p>Artykuł prezentuje dotychczasowy stan badań komparatystycznych nad unią kalmarską i uniami polsko-litewskimi. Na wstępie przedstawiono genezę obu unii: przyczyny ich zawarcia, scharakteryzowano i porównano dokumenty obu układów: w Krewie (1385 r.) i unii kalmarskej (<em>unionsbrevet</em>) (1397 r.). Wskazano również podobieństwa obu związków na płaszczyźnie rywalizacji o przywództwo, a także rolę królowej Małgorzaty w zawarciu unii oraz samodzielne rządy Eryka Pomorskiego i ich skutki. Następnie przybliżono transformację unii kalmarskiej, jej poszczególne etapy i przyczyny upadku oraz losy obu związków unijnych po ich formalnym ustaniu i ich wpływ na dalszy rozwój państw członkowskich. Na zakończenie podjęto próbę wytyczenia kierunków dalszych badań porównawczych nad obydwoma uniami, stawiając postulat o konieczności ich kontynuowania i rozwijania.</p> 2020-09-19T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Lituanistyczny https://apcz.umk.pl/RL/article/view/RL.2020.6.08 W cieniu długów, sąsiedzkich sporów, zajazdów i procesów. Obraz Chryzostoma Karpia (1650–1714), posesjonata z powiatu słonimskiego 2020-10-01T08:53:21+02:00 Sławomir Karp skarp63@hotmail.com W artykule przedstawiono postać Chryzostoma Karpia, posesjonata z powiatu słonimskiego. Prezentując jego losy, autor pragnie zwrócić uwagę na specyfikę postaw szlachty tego powiatu na przełomie XVII i XVIII w. 2020-09-19T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Lituanistyczny https://apcz.umk.pl/RL/article/view/RL.2020.6.09 Kilka uwag o życiu i twórczości Jerzego Ręczyńskiego, autora poematu Dziewica Litwy Emilia Plater 2020-09-22T18:00:17+02:00 Tamara Bairašauskaitė tamara.bairasauskaite@istorija.lt Celem niniejszego artykułu jest omówienie twórczości szlachcica litewskiego Jerzego Ręczyńskiego (1805–1899), uczestnika powstania 1830–1831 r., a po jego upadku emigranta. Ręczyński mieszkał kolejno we Francji i Wielkiej Brytanii. Na podstawie opublikowanych jego utworów literackich, rozpraw z zakresu językoznawstwa, wspomnień z czasów powstania, a także niewydanych rękopisów, przede wszystkim zaś obszernego pamiętnika, została opracowana biografia oraz przeanalizowana całość spuścizny tego dotąd mało znanego autora. Na szczególną uwagę zasługują rękopisy przechowywane w Bibliotece Polskiej w Paryżu: pamiętnik zatytułowany <em>Życiopis </em>oraz poemat historyczny poświęcony Emilii Plater. Podjęto próbę analizy treści poematu oraz ustalenia źródeł inspiracji, a konkretnie dzieł historycznych i literackich, na których wzorował się autor. 2020-09-19T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Lituanistyczny https://apcz.umk.pl/RL/article/view/RL.2020.6.10 Czy naprawdę unia została wykreślona z projektów Litwy nowoczesnej w końcu XIX – na początku XX wieku? 2020-09-22T18:01:23+02:00 Rimantas Miknys rimantas.miknys@gmail.com W artykule podjęto próbę krytycznej oceny tezy funkcjonującej w historiografii litewskiej, a częściowo także polskiej, że idea unii obu państw została wyeliminowana z projektów litewskiego ruchu narodowego ukształtowanych w końcu XIX i na początku XX w. Wyniki analizy ukazują potrzebę badań koncepcji federalizmu litewskiego, ze szczególnym uwzględnieniem kwestii wpływu na nią unii polsko-litewskiej. 2020-09-19T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Lituanistyczny https://apcz.umk.pl/RL/article/view/RL.2020.6.11 Места памяти Полоцка: на перекрестках культурных традиций 2020-09-22T18:03:17+02:00 Василий Воронин v.varonin@outlook.com <p>W epoce średniowiecza i wczesnej nowożytności w Połocku istniało wiele rozpoznawalnych miejsc pamięci. Kult książąt i świętych miał metrykę staroruską, a w czasach Wielkiego Księstwa Litewskiego uzupełniony został nie tylko o nowsze odpowiedniki, ale także o symbolikę miejską i ziemską, o nazwę krainy Biała Ruś i inne. Od przełomu XV i XVI w. coraz bardziej zauważalny był wpływ kultury Zachodu na miejsca pamięci Połocka.</p><p> </p><p>В эпоху Средневековья и раннего Нового времени в Полоцке существовал ряд узнаваемых мест памяти. От древнерусской эпохи вели свое происхождение культы князей и святых, во времена Великого княжества Литовского этот ряд был дополнен не только их более новыми аналогами, но также городской и земельной символикой, названием края Белая Русь и прочим. С рубежа XV–XVI веков места памяти Полоцка испытывали на себе все более заметное влияние западной культуры.</p> 2020-09-19T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Lituanistyczny https://apcz.umk.pl/RL/article/view/31461 Nagroda „Rocznika Lituanistycznego” za rok 2020 2020-09-22T15:54:51+02:00 Urszula Augustyniak roczniklituanistyczny@ihpan.edu.pl 2020-09-19T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Lituanistyczny https://apcz.umk.pl/RL/article/view/31462 Wykaz skrótów 2020-09-22T15:55:29+02:00 Urszula Augustyniak roczniklituanistyczny@ihpan.edu.pl 2020-09-19T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Lituanistyczny https://apcz.umk.pl/RL/article/view/31459 Mečislovas Jučas (26 IV 1926 – 6 XI 2019) 2020-09-22T15:53:23+02:00 Henryk Wisner roczniklituanistyczny@ihpan.edu.pl 2020-09-19T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Lituanistyczny https://apcz.umk.pl/RL/article/view/31460 Edvardas Gudavičius (6 IX 1929 – 27 I 2020), historyk, historiozof, inżynier 2020-09-22T15:53:23+02:00 Grzegorz Błaszczyk roczniklituanistyczny@ihpan.edu.pl 2020-09-19T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Lituanistyczny https://apcz.umk.pl/RL/article/view/RL.2020.6.12 Dwa komputy wojska Wielkiego Księstwa Litewskiego z pierwszej połowy 1615 roku 2020-09-22T16:08:22+02:00 Andrzej Grzegorz Przepiórka a.g.przepiorka@wp.pl Karol Żojdź karol.zojdz@gmail.com <p>Edycja źródłowa obejmuje dwa komputy wojska Wielkiego Księstwa Litewskiego z pierwszej połowy 1615 r. Dokumenty stanowią cenny materiał do badań nad organizacją i liczebnością wojska Wielkiego Księstwa Litewskiego w pierwszej połowie XVII w.</p> 2020-09-19T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Lituanistyczny https://apcz.umk.pl/RL/article/view/31458 Recenzje 2020-10-01T08:52:24+02:00 Urszula Augustyniak roczniklituanistyczny@ihpan.edu.pl 2020-09-19T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Lituanistyczny