Sacred Songs printed by father Tymoteusz Szczurowski in the context of repertoire performed in Roman Catholic and Uniate communities in Polish-Lithuanian Commonwealth
DOI:
https://doi.org/10.12775/RL.2016.08Keywords
sacred songs, Greek Catholic Church, Basilian missions, Uniate Hymnals, Roman Catholic SongbooksAbstract
The article is devoted to sacred songs issued by Tymoteusz (Tomasz Jozef) Szczurowski, (1740–1812), Basilian monk, a religious writer, a doctor of theology and canonical law, protonotary of the Holy See, a missionary acting in Polish-Lithuanian Commonwealth. The most of songs Szczurowski published in the period of being an monk in a Basilian monastery in Biała, owned by Radziwiłłs, and while he was in charge of a missions in Brześć parish. I compared them with sacred songs from the Roman Catholic and Uniate repertoire preserved in handwritten and printed sources, among others published in printing house of The Grand Dutchy of Lithuania. In religious works Wzór doskonałości panieńskiej [The model of virgins’ perfection], Głos wzbudzający serca chrześcijańskie [The voice inspiring christian hearts] and Misja Bialska [Mission of Biała] Szczurowski printed many sacred songs in Polish and Ukrainian (transliterated in Latin alphabet) without notation of music for the needs of Greek Catholic Church. These works mentioned in the sources of the subject, sometimes attributed to Szczurowski’s authorship, deserve deeper exploration. On the basis of preserved printed works Szczurowski might be considered the creator of Polish and Ukrainian language sacred songs – the common heritage of Poland and Ukraine. As the result of the research conducted by myself such opinion should be disclaimed at least when it refers to songs Straszliwego majestatu Panie [The Lord of the terrifying majesty] and Boże w dobroci nigdy nie przebrany [Lord of never exhausted goodness], which were in circulation among Polish speaking Roman Catholic communities of Polish-Lithuanian Commonwealth already in times close to Szczurowski’s birthday. Songs from the Catholic repertoire published in Misja Bialska issue of 1792 not only confirm their popularity among the followers of the Greek Roman rite, but they also bear testimony of the meaning and role of the sacred songs in Szczurowski’s mission activity.References
Źródła drukowane
Brown J., Biblioteka pisarzów assystencyi polskiéj Towarzystwa Jezusowego: powiększona dwoma dodatkami, z których pierwszy zawiera polskie i rossyjskie tłomaczenia, drugi wydania pisarzy Towarzystwa Jezusowego do innych assystencyi należących w Polsce i Rossyi, Poznań 1862.
Kantyczki pieśni nabożnych według obrządków Kościoła Świętego Katolickiego na uroczystości całego roku, z przydatkami nowych pieśni, osobliwie o Bożym Narodzeniu z pozwoleniem Starszych, [Lwów] 1767.
[Legowicz J.], Katechizm dla ludzi życia wieyskiego z przydatkiem niektórych pieśni pobożnych przez jednego kapłana dyecezyi wilenskiey zebrany y do druku podany, Wilno 1776.
[Majchrowicz S.], Nauka zbawienna na missyi Societatis Jesu zwyczayna. Krótko obiaśniaiąca co każdy powinien wiedzieć, czynić, y czego się wystrzegać. Z pozwoleniem Starszych znowu przedrukowana w Lwowie Roku Pańskiego 1767, [Lwów] 1767.
Majchrowicz S., Początki życia niebieskiego na ziemi: przez złączenie się z Bogiem, i Świętemi Iego: na każdy dzień w tygodniu sposobem na missyi S.J. zwyczaynym rozłożone… Przez… missyonarza Towarzystwa Jezusowego zebrane z pozwoleniem Zwierzchności drukowane, Przemyśl 1771.
Majchrowicz S., Początki życia niebieskiego na ziemi: przez złączenie się z Bogiem, i Świętemi Iego: na każdy dzień w tygodniu sposobem na missyi S. J. zwyczaynym rozłożone… Przez… missyonarza Towarzystwa Iezusowego zebrane z pozwoleniem Zwierzchności drukowane, Przemyśl 1772.
Majchrowicz S., Początki życia niebieskiego na ziemi: przez złączenie się z Bogiem, y Świętemi Jego: na każdy dzień w tygodniu sposobem na missyi zwyczaynym rozłożone… Przez… missyonarza dyecezyi przemyskiey zebrane z pozwoleniem Zwierzchności powtórnie przedrukowane, Berdyczow 1778.
[Piesn do N. Maryi Panny nieustannemi łaskami słynącey w Obrazie Chełmskim], [b.m.d., XVIII w.].
Pieśni nabożne na święta uroczyste, według porządku Kościoła Ś. Katolickiego Rzymskiego, na cały rok zebrane, na wielu mieyscach poprawione, y z przydatkiem nowych pieśni przedrukowane, Wilno 1745.
Pieśni nabożne według porządku dorocznego świąt uroczystych Kościoła Ś. Katolickiego Rzymskiego zebrane y po kilka razy na świat wydane. Teraz jednak z opuszczeniem niektórych mianowicie psalmów w mniey pospolitym używaniu będących, a na to mieysce z przydat:[kiem] nowych pieśni przedrukowane, Wilno 1761.
Pieśni o Nayświętszey Maryi Pannie które się śpiewaią przed Iey Cudownym Obrazem, Koronami Watykańskimi ukoronowanym od Oyca S. Benedykta XIII w Roku 1727. dnia 15. Sierpnia u WW. OO. Dominikanów, na Świętey Górze Rożańcowey, nad miastem Podkamieniem Cetnerowskim, złożone od I. Wielmożnych, y Wielmożnych panów polskich wyrażonych w przeszłych edycyach rożnych tychże pieśni nieraz drukowanych tak we Lwowie, iako też w Warszawie. Teraz przedrukowane we Lwowie, Lwów 1752.
Pieśni y inne nabożeństwa o Nayświętszey Maryi Pannie… J.W. Nayprzewielebnieyszego JMCi X. Woyciecha z Leszczów Leskiego Biskupa Chełmińskiego, y Pomezańskiego. W sławnym rozlicznemi Cudami Iey Obrazie obecnym na pociechę wiernych Chrystusowych w kościołku Łąkowskim OO. Reformatów koronowaney roku… 1752. dnia 4 czerwca, Gdańsk 1753.
Podręczna Encyklopedya kościelna, oprac. J. i R. Archutowscy, t. 37–38, Warszawa 1913.
Powinności chrześciańskie albo katechizm missyiny nauczaiący co powinien każdy chrześcianin wierzyć, wiedzieć, czynić, aby był zbawiony. Z przydatkiem nabożnych pieśni, które się podczas missyi lub mszy śpiewaney śpiewać będą, Warszawa [1789].
[Sroczyński C.], Katechizm krótko o (!) zebrany: Przednieysze wiadomości do zbawienia potrzebne w sobie zawierający na missyach Zakonu S. Bazylego Wielkiego Prowincyi Koronney zwyczajny. Za dozwoleniem zwierzchności do druku podany. Pierwey w Lwowie w Drukarni J.K.M. Bractwa SSS. Troycy, roku P. 1768, a teraz znowu odnowiony, [Poczajow] 1772.
[Sroczyński C.], Methodus Peragendi Missiones Apostolicas in Provincia Ruthena O.S. Basilii Magni… prasertim incipientium proposita, [Poczajovia] 1772.
Szczurowski T., Głos wzbudzaiący serca chrzescianskie do społeczney modlitwy i do słuchania słowa bożego… ku zaszczycie… xiążąt Radziwiłłów, fundatorow missyi bialskiey… przez… rektora missyi bialskiey offi arowany roku 1787, Lublin [1787].
Szczurowski T., Missja Bialska XX. Bazylianów podająca sposób łatwy do ćwiczenia się w modlitwie umysłowej i społecznej, w rozmowach zbawiennych o nauce katechizycznej i o uspokojeniu sumienia, poświęcając na to dzień, tydzień, miesiąc i rok… dla ludu prostego po wioskach i miasteczkach żyjącego. Za dozwoleniem zwierzchności kościelnej i zakonnej… ułożona i do druku podana, Supraśl 1792.
[Szczurowski T.], Wzór doskonałości panieńskiey… pannom Z.S.B.W. w klasztorze włodzimierskim… przy weyściu do nowego klasztoru ofi arowany, Poczajow 1772.
Wasilewski A.F., Trakt nie przestronny ale zbawienny ktorym słowo wcielone Syn Boga Oyca Przedwiecznego y Maryi Panny Niepokalaney… przez… pisarza ziemskiego woiewodztwa wołyńskiego powiatu krzemienieckiego wierszem polskim delineowany y za dozwoleniem zwierzchności duchowney do druku podany, Warszawa [1746].
Opracowania
B.A. [Bartoszewicz A.], Żywot księdza Tymoteusza Szczurowskiego, „Pamiętnik Religijno-Moralny”, R. 13, 1853, t. 25, nr 11.
Barokovi duhovni pisni z rukopisnih spivanikiv XVIII st. Lemkivŝini, wstęp, oprac. i komentarze O. Gnatuk, L´viv 2000.
Bunia M., Pamiętnik ojca Tymoteusza Szczurowskiego – studium źródłoznawcze, „Bibliotekarz Lubelski”, R. 55, 2012.
Cempura H., Kultura muzyczna klasztoru PP. Klarysek w Starym Sączu w latach 1700–1782, Tarnów 2009, seria: „Bibliotheca Tarnoviensis”, t. 7.
Cubrzyńska-Leonarczyk M., Katalog druków supraskich, Warszawa 1996, seria: „Prace Działu Zbiorów Specjalnych Biblioteki Narodowej”, t. 4.
Cudowne Obrazy Matki Najświętszej w Polsce, zebrał i wyd. S. Barącz, Lwów 1891.
Dziok-Strelnik I., Bibliografi a starych druków lubelskich: 1630–1800, Lublin 1997.
Enciklopediâ ukrainoznavstva, red. V. Kubijovič, t. 10, L´viv 2000.
Encyklopedja Kościelna podług teologicznej encyklopedji Wetzera i Weltego z licznemi jej dopełnieniami przy współpracownictwie kilkunastu duchownych i świeckich osób, wyd. M. Nowodworski, t. 27, Warszawa 1904.
Encyklopedyja powszechna S. Orgelbranda, t. 24, Warszawa 1867.
Estreicher K., Bibliografi a polska, t. 23, Kraków 1910.
Feicht H., Dzieje polskiej muzyki religijnej w zarysie, „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 1965, t. 12, z. 4.
Feicht H., Stosunki polsko-ruskie w muzyce religijnej XVI–XVIII wieku, w: Polsko-rosyjskie miscellanea muzyczne, red. Z. Lissa, Kraków 1967, s. 9–17.
Feicht H., Studia nad muzyką polskiego renesansu i baroku, Kraków 1980, seria: „Opera Musicologica Hieronymi Feicht”, t. 3.
Lorens B., Bazylianie prowincji koronnej w latach 1743–1780, Rzeszów 2014.
Medvedik U., Ukrains´ka duhovna pisnâ XVII–XVIII stolit´, L´viv 2006, seria: „Istoria ukrains´koi muziki”, t. 15: Doslidženâ.
Missja Bialska XX. Bazylianów, reprint przygotował do druku J.J. Wałdowski, nad całością prac związanych z reprintem czuwał R.R. Piętka, Lublin 2009.
Po Powinności chrześciańskie albo katechizm missyonarski nauczaiący, co powinien każdy chrześcijanin wierzyć i czynić, aby był zbawiony. Za dozwoleniem Starszych wydrukowane Roku pańskiego 1782, Poczajów [1782].
Rękopisy cerkiewnosłowiańskie w Polsce. Katalog, oprac. A. Naumow, A. Kaszlej, wspołpr. E. Naumow, J. Stradomski, Kraków 2002 (wyd. 2 zm., Kraków 2004).
Rudakova U., Počaivs´ki vidannâ latins´kim šrift om abo z vikoristannâm latins´kogo šrift u (1730-ti – 1830 rr.), w: Drukarnâ Počaivs´kogo Uspens´kogo monastirâ ta ii starodruki: zbirnik naukovih prac´, red. G.I. Koval´čuk, Kiiv 2011.
Szczurowski T., Poezja „Missji Bialskiej”, oprac. R.R. Piętka, Lublin 2009.
Ŝĉapov A.N., Vostočnoslavânskie i užnoslavânskie rukopisnye knigi v sobraniâh Pol΄skoj Narodnoj Respubliki, cz. 2: Rukopisi sobranij Lublina, Peremyšlâ, Sanoka, Poznani, Kurnika i Vroclava (№№ 94–239), Moskva 1976.
Ŝurat V., Iz studij nad počaivs´kim Bogoglasnikom. Kvestii avtorstva i času povstannâ deâkih pisen´, L΄viv 1908.
Śpiewnik Kościelny czyli Pieśni nabożne z Melodyjami w Kościele katolickim używane, z Dodatkiem, zebrał M. Mioduszewski, Kraków 1838–1842.
Voznak M., Materiâli do istorii ukrains´koi pisni i virši. Teksti i zamitki, L´viv 1913–1914, 1925, seria: „Ukrains´ko-rus´kij arhiv”, t. 9–11.
Voznak M., Z kulturnogo žittâ Ukraini XVII–XVIII vv., „Zapiski Naukovogo Tovaristva im. Ševčenka” 1912, t. 108, s. 57–102, t. 109, s. 10–38.
Wagilewicz J.D., Pisarze polscy Rusini wraz z dodatkiem Pisarze łacińscy Rusini, do druku przygotował i przedmową poprzedził R. Radyszewśkyj, Przemyśl 1996.
Wereda D., Działalność Tymoteusza Szczurowskiego na Podlasiu, w: Zeszyty Dziedzictwa Kulturowego, red. K. Łopatecki, W. Walczak, Białystok 2007, s. 55–70.
Wereda D., Szczurowski Tymoteusz, w: Polski Słownik Biograficzny, t. 47, Warszawa–Kraków 2010–2011.
Wyczawski H.E., Szczurowski Tymoteusz, w: Słownik polskich teologów katolickich, red. H.E. Wyczawski, t. 4, Warszawa 1983, s. 265–266.
Zapasko A.P., Isaevič A.D., Pamʼâtki knižkovogo mistectva: katalog starodrukiv, vidanih na Ukraini, [t.] 2, cz. 2: 1765–1800, L´viv 1984.
Zięba A.A., Sroczyński Grzegorz, w: Polski Słownik Biografi czny, t. 41, Warszawa–Kraków 2002.
Zosim O., Zahidnoevropejs´ka duhovna pisnâ na shidnoslovʼâns´kih zemlâh u XVII–XIX stolittâh, Kiiv 2009.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
Stats
Number of views and downloads: 590
Number of citations: 0
