Między realizmem a idealizmem – trzy strategie przezwyciężenia sceptycyzmu w filozofii brytyjskiej przełomu XVII i XVIII wieku

Abstrakt

Artykuł jest poświęcony analizie trzech strategii uporania się ze sceptycyzmem wypracowanych przez trzech filozofów brytyjskich na przełomie XVII i XVIII wieku. Racji dla tego porównania dostarcza szczególnie interesująca kombinacja podobieństw i różnic między ich stanowiskami. Wszyscy trzej zgodnie opowiadają się bowiem za ontologicznym pluralizmem, odrzucając uniwersalną koncepcję istnienia na rzecz poglądu o wielości sposobów bytowania. Zarazem jednak znacząco różnią się sposobem wykorzystania tego pluralistycznego modelu – a różnica ta wynika prawdopodobnie z ich odmiennych afiliacji religijnych. John Sergeant, myśliciel katolicki, usiłuje zatem przezwyciężyć sceptycyzm poprzez utożsamienie przedmiotu zewnętrznego i jego pojęcia jako dwóch różnych, ontologicznie nieistotnych modi istnienia tego samego obiektu, rozwijając tym samym jedną z form epistemologicznego realizmu bezpośredniego. George Berkeley, biskup anglikański, również wyróżnia dwa rodzaje istnienia – właściwe umysłom oraz ideom – jednakże w przeciwieństwie do Sergeanta uznaje je za ściśle determinowane przez naturę tych bytów, co pozwala mu uargumentować tezę o nieistnieniu rzeczywistości pozaumysłowej – charakterystyczną dla idealizmu ontologicznego. Wreszcie nonkonformista Richard Burthogge antycypuje kantowskie rozwiązanie problemu sceptycyzmu poprzez rozróżnienie dwóch sposobów istnienia rzeczy – w świecie zewnętrznym i w ludzkim umyśle – oraz ograniczenie domeny pewnego poznania do rzeczywistości fenomenalnej, stając się tym samym rzecznikiem epistemologicznej formy idealizmu.