Jak zdefiniować rzecz? Problemy kryteriów konkretności
Słowa kluczowe
przedmioty konkretne, rzeczy, reizm, rozróżnienie abstrakt–konkret, przedmioty abstrakcyjne, nominalizmAbstrakt
Dla reizmu w jego wymiarze ontologicznym kluczowe jest zdefiniowanie pojęcia rzeczy. Oferowane przez Tadeusza Kotarbińskiego definicje tego pojęcia odwołują się do kryteriów takich jak umiejscowienie w czasie i przestrzeni, bycie fizykalnie jakimś, bycie bezwładnym. Definicje te możemy porównać z różnymi definicjami pojęcia przedmiotu konkretnego, które funkcjonują na gruncie współczesnej ontologii analitycznej. W obu przypadkach dąży się do wykluczenia z zakresu danego pojęcia bytów ze znamionami abstrakcyjności. Zachodzi bliska relacja między współcześnie używanym pojęciem konkretu a pojęciem rzeczy centralnego dla reizmu. Zaoferowane definicje nie dają nam jednak odpowiednich kryteriów, by definitywnie wykluczyć z dziedziny rzeczy, czy konkretów, obiekty, które skądinąd uznaje się za abstrakcyjne. Oznacza to, że reista i nominalista pozbawieni są dobrego kryterium, które pozwoliłoby odróżnić rzeczy czy konkrety od przedmiotów abstrakcyjnych. Co więcej, definicje Kotarbińskiego oraz definicje współczesnych filozofów analitycznych mogą być zbyt restrykcyjne i wykluczać z dziedziny konkretów niektóre byty postulowane przez naukę. Te problemy mogą sugerować potrzebę głębszego przemyślenia rozróżnienia abstrakt-konkret, w szczególności jego często zakładanego dychotomicznego charakteru.
Bibliografia
Armstrong David M. 1978. „Naturalism, Materialism and First Philosophy”. Philosophia 12: 261–276.
Armstrong David M. 1983. What is a Law of Nature? Cambridge: Cambridge University Press.
Armstrong David M. 1988. „Can a Naturalist Believe in Universals?”. W: Science in Reflection. Boston Studies in the Philosophy of Science, red. Edna Ullmann-Margalit, 103–115. Dordrecht: Springer.
Armstrong David M. 1997. A World of States of Affairs. Cambridge: Cambridge University Press.
Armstrong David M. 2004. „How Do Particulars Stand to Universals?”. W: Oxford Studies in Metaphysics, red. Dean Zimmerman, 139–154. Oxford: Clarendon Press.
Augustynek Zdzisław. 1996. „Zdarzenia, rzeczy, procesy”. W: Co istnieje? Antologia tekstów ontologicznych z komentarzami, t. 1, red. Jacek Jadacki, Tomasz Bigaj, Anna Lissowska, 248–262. Warszawa: Petit.
Augustynek Zdzisław. 1997. Czasoprzestrzeń. Eseje filozoficzne. Warszawa: Wydział Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego.
Baldwin Thomas. 1996. „There Might Be Nothing”. Analysis 56: 231–238.
Burgess John, Gideon Rosen. 1997. A Subject with No Object: Strategies for Nominalistic Interpretation of Mathematics. New York: Oxford University Press.
Czerniawski Jan. 2004. „Radykalny arystotelizm”. W: Wokół filozofii logicznej, red. Jacek Malinowski, Andrzej Pietruszczak, 147–163. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK.
Davidson Donald. 1980. „Mental Events”. W: Donald Davidson, Essays on Actions and Events, 207–224. Oxford: Clarendon Press.
Dummet Michael. 1973. Frege: Philosophy of Language. New York: Harper & Row.
Falguera José L., Concha Martínez-Vidal, Gideon Rosen. „Abstract Objects”. The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2022 Edition), red. Edward N. Zalta. Dostęp 26.03.2025. https://plato.stanford.edu/archives/sum2022/entries/abstract-objects/.
Fraassen Bas van. 2002. The Empirical Stance. London: Yale University Press.
Hale Susan. 1988. „Spacetime and the Abstract/Concrete Distinction”. Philosophical Studies: An International Journal for Philosophy in the Analytic Tradition 53: 85–102.
Jedynak Anna. 2006. „Kłopoty z reizmem”. Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria 57: 169–184.
Kim Jaegwon. 1976. „Events as Property Exemplifications”. W: Action Theory, red. Myles Brand, Douglas Walton, 159–177. Dordrecht: Springer.
Kotarbiński Tadeusz. 1935. „Zasadnicze myśli pansomatyzmu”. Przegląd Filozoficzny 38: 283–294.
Kotarbiński Tadeusz. 1961. Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk. Warszawa: Ossolineum.
Kotarbiński Tadeusz. 1961. „Z zagadnień klasyfikacji nazw”. W: Tadeusz Kotarbiński, Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk, 457–472. Warszawa: Ossolineum.
Kotarbiński Tadeusz. 1961. „O postawie reistycznej, czyli konkretystycznej”. W: Tadeusz Kotarbiński, Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk, 493–503. Warszawa: Ossolineum.
Kotarbiński Tadeusz. 1961. „Fazy rozwojowe konkretyzmu”. W: Tadeusz Kotarbiński, Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk, 504–514. Warszawa: Ossolineum.
Kotarbiński Tadeusz. 1961. „Humanistyka bez hipostaz”. W: Tadeusz Kotarbiński, Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk, 566–578. Warszawa: Ossolineum.
Kotarbiński Tadeusz. 1968. „Reism: Issues and Prospects”. Logique et Analyse Nouvelle Serie 11: 441–458.
Kotarbiński Tadeusz. 1993. „Analiza materializmu”. W: Tadeusz Kotarbiński, Dzieła wszystkie. Ontologia, teoria poznania i metodologia nauk, 117–120. Warszawa: Ossolineum.
Kotarbiński Tadeusz. 1993. „O różnych znaczeniach słowa «materializm»”. W: Tadeusz Kotarbiński, Dzieła wszystkie. Ontologia, teoria poznania i metodologia nauk, 121–131. Warszawa: Ossolineum.
Kotarbiński Tadeusz. 1993. „Uwagi na temat reizmu”. W: Tadeusz Kotarbiński, Dzieła wszystkie. Ontologia, teoria poznania i metodologia nauk, 132–136. Warszawa: Ossolineum.
Lejewski Czesław. 1994. „O dramatycznej fazie rozwojowej pansomatyzmu Kotarbińskiego”. Filozofia Nauki 2: 23–36.
Lewis David. 1986. On the Plurality of Worlds. Oxford: Blackwell.
Liggins David. 2024. Abstract Objects. Cambridge: Cambridge University Press.
Lowe Edward J. 1995. „The Metaphysics of Abstract Objects”. The Journal of Philosophy 92: 509–524.
Paul Laurie A. 2017. „A One Category Ontology”. W: Being, Freedom, and Method: Themes from the Philosophy of Peter van Inwagen, red. John Keller, 32–61. Oxford: Oxford University Press.
Przełęcki Marian. 1993. „Argumentacja reisty”. Filozofia Nauki 1: 361.
Rodriguez-Pereyra Gonzalo. 2023. „Class Nominalism and Resemblance Nominalism”. W: Routledge Handbook of Properties, red. A. R. J. Fisher, Anna-Sofia Maurin, 184–194. London: Routledge.
Simons Peter. 1994. „Particulars in Particular Clothing: Three Trope Theories of Substance”. Philosophy and Phenomenological Research 54: 553–575.
Smith Barry. 2006. „On Phases of Reism”. W: Actions, Products, and Things. Brentano and the Polish Philosophy, red. Arkadiusz Chrudzimski, Dariusz Łukasiewicz, 115–176. Frankfurt: Ontos Verlag.
Szabó Zoltan. 2003. „Nominalism”. W: The Oxford Handbook of Metaphysics, red. Michael Loux, Dean Zimmerman, 11–45. Oxford: Oxford University Press.
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Ignacy Kłaput
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 0
Liczba cytowań: 0
