“Responsibility for everything or the inertia of responsibility?” Towards moderation – some phenomenological reflections.
DOI:
https://doi.org/10.12775/RF.2025.007Keywords
panresponsibility, phenomenology, moderation, environmental ethics, moral happening,, responsibility for everything and everyone, inertiaAbstract
The article addresses the problem of radical responsibility understood as responsibility towards(for) everything (pan-responsibility). The dissertation assumes that responsibility is a personal, relational being towards an appealing externality. Using the components of the concept of moral happening – in the perspective of the phenomenological paradigm – the possibility of concretizing the idea of pan-responsibility (an idea in the Ingarden sense) is considered and applied to selected elements of environmental ethics.
An explication of the title question leads to the conclusion that pan-responsibility in its extreme version results in internal aporia, which means the inability of man to meet the standards of responsibility towards(for) everything. This is expressed by the inertia of responsibility (in the form of omission and destruction of specific entities, or moral demotivation). However, pan-responsibility in a mild version is possible (and desirable), when the scheme according to the capabilities of the personal subject, which is an important correlate of the category of moderation, is taken into account. Reflection on the importance of moderation simultaneously reveals the connections between responsibility and anthropological, epistemological, ethical and metaphysical components.
References
Adamski Krzysztof. 2012. „Transhumanizm - między utopią, biotechnologią a gnozą”, Roczniki Teologii Moralnej 4:105-129.
Arno Anzenbacher.2008. Wprowadzenie do etyki. Kraków: WAM.
Bińczyk Ewa. 2015. „Inżynieria klimatu a inżynieria człowieka. Dyskursy na temat środowiska w epoce antropocenu”, Ethos 28: 153-175.
Chyrowicz Barbara. 2006. „Problem argumentacji z odpowiedzialności za przyszłe pokolenia”, Diametros 9: 1-22.
Chyrowicz Barbara. 2008. O sytuacjach bez wyjścia w etyce. Dylematy moralne, ich natura, rodzaje i sposoby rozstrzygnięcia. Kraków: Znak.
Ciążela Helena. 2020. „Eksterminizm – perspektywa rozwoju cywilizacji współczesnej?” [w] Globalna odpowiedzialność człowieka, Między analizą zjawisk a prognozą etyczną, red. Katarzyna Łukaszewska, Warszawa: Akademia Pedagogiki Specjalnej: 71-83.
Ciążela Helena. 2006. „Etyka odpowiedzialności Hansa Jonasa a „trwały i zrównoważony rozwój” (Imperatywy i dylematy)”, Problemy ekorozwoju, 2: 107-114.
Ciążela Helena. 2023. „Katastrofa ekologiczna – od prognozy do rzeczywistości. Globalny problem refleksji filozoficznej w polskim lustrze”, Studia Philosophiae Christianae, 59: 131-153.
Czekalski Rafał. 2014 „Henryka Skolimowskiego krytyka cywilizacji zachodniej w kontekście kryzysu ekologicznego”, Studia Ecologiae et Bioethica 12: 45-64.
Czeżowski Tadeusz. 1989. Jak budować etykę logikę dóbr, [w] Pisma z etyki i teorii wartości, red. J. Smoczyński, 130-139. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Czeżowski Tadeusz. 1989. Aksjologiczne i deontyczne normy moralne [w] Pisma z etyki i teorii wartości, red. J. Smoczyński, 150-139. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Filek Jacek. 2003. Filozofia odpowiedzialności XX wieku, Kraków: Znak.
Florkowski Robert. 2020. „ Pro – i antynatalizm. Spór o sens życia i sposoby ratowania planet”, Fabrica Societatis 4:139-158.
Ganowicz-Bączyk Anita. „Narodziny i rozwój etyki środowiskowej”, Studia Ecologiae et Bioethicae 13: 39-63.
Grabowski Tomasz (red). 2018. Postprawda. Spojrzenie krytyczne. Kraków: Ignacjanum.
Guzowska Beata. 2021. „Sakralizacja” ciała w kulturze współczesnej. Perspektywa filozoficzna”, Przegląd religioznawczy 2:71-78.
Ilnicki Rafał. 2011. Bóg cyborgów. Technika i transcendencja, Poznań: UAM.
Ingarden Roman. 1966. Studia z estetyki. T.1. Warszawa: PWN.
Ingarden Roman. 1970. Studia z estetyki, T.3, Warszawa: PWN.
Ingarden Roman. 1987. Spór o istnienie świata. T. 1. Warszawa: PWN.
Ingarden Roman.1987. Spór o istnienie świata, t.2, cześć 2, Warszawa: PWN.
Ingarden Roman. 1989. Wykłady z etyki. Warszawa: PWN.
Jędraszewski Marek. 1999. Homo: capax Alterius, capax Dei. Emanuela Levinasa myślenie o człowieku i Bogu. Poznań: UAM.
Jonas Hans. 1996. Zasada odpowiedzialności. Etyka dla cywilizacji technologicznej, przeł. Marek Klimowicz. Kraków: Platan.
Kmiecikowski Waldemar.2013. Etyka między doświadczeniem a ontologią. Krąpiec – Ingarden – Czeżowski . Poznań: Flos Carmeli.
Kmiecikowski Waldemar.2017. Istnienie, Człowiek, Moralność. Studia z dwudziestowiecznej filozofii polskiej. Chojnice: Oficyna Wydawnicza Fundacji Fuhrmanna.
Kmiecikowski Waldemar. 2018. „Dwa spojrzenia na powinność. Perspektywa refleksji Marii Ossowskiej i moralnego wydarzania się”. [w] W kręgu twórczości Marii Ossowskiej: analiza – inspiracje – perspektywy, red. J. Dudek, 243-261.Zielona Góra: UZ.
Kmiecikowski Waldemar. 2006. Istnienie idealne i intencjonalne w ujęciu Romana Ingardena. Badania ontologiczne. Warszawa: Semper.
Kant Immanuel. 1972. Krytyka praktycznego rozumu.Warszawa: PWN.
Kopciuch Leszek. 2014 „Dietricha von Hildebranda krytyka relatywizmu etycznego: ślepota na wartość i inne argumenty”, Idea – studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych 26: 175-189.
Krąpiec Mieczysław. 1983. „O rozumienie bytu moralnego”, Roczniki Filozoficzne 31: 91-102.
Krąpiec Mieczysław. 1984. „O obiektywne podstawy moralności” . Roczniki Filozoficzne 32: 187-194.
Krąpiec Mieczysław .1986. Człowiek i prawo naturalne. Lublin: KUL.
Krąpiec Mieczysław. 1986. Ja – człowiek. Zarys antropologii filozoficznej. Lublin: KUL.
Krąpiec Mieczysław. 1999. „Metafizyka – ogólna teoria rzeczywistości” [w] tenże [i inni] Wprowadzenie do filozofii, Lublin: KUL
Krąpiec Mieczysław. 2004. Ludzka wolność i jej granice. Lublin: Wydawnictwo Polskie towarzystwo Tomasza z Akwinu.
Krzak Łukasz, 2020. „Kultura masowa, a społeczeństwa przełomu XX/XXI wieku w obliczu makdonaldyzacji, amerykanizacji i nowych mediów”, Alcumena, 3:143-160.
Kucz Mateusz. 2020. „Kryzys etyczny i klimatyczny w epoce przyspieszenia w kulturze – między Scyllą a Charybdą,” [w] Globalna odpowiedzialność człowieka, Między analizą zjawisk a prognozą etyczną, red. Katarzyna Łukaszewska, Warszawa: Akademia Pedagogiki Specjalnej: 31-41.
Latoń Andrzej. 2003. „Jean-Luc Mariona próba przezwyciężenia podmiotu”, Filozofia dialogu 1:68.
Levinas Emmanuel. 1991. Etyka i nieskończony, Kraków: PAT.
Levinas Emmanuel. 1994., O Bogu, który nawiedza myśl, przeł. Małgorzata Kowalska, Kraków: Znak.
Marek-Bieniasz Anna. 2014. „Zaranie, rozwój oraz perspektywy etyki środowiskowej – wybrane zagadnienia”, Studia Ecologiae et Bioethicae 12: 59-71.
Marek-Bieniasz Anna. 2015. „Etyka środowiskowa a etyka tradycyjna. Modele relacji,” Studia Ecologiae et Bioethicae, 13: 29-43.
Najberek Kamil, Wojciech Solarz. 2016. „Gatunki obce. Przyczyny inwazyjnych zachowań i sposoby zwalczania. Wprowadzenie”, Kosmos. Problemy nauk biologicznych, 1: 81-91.
Ossowska Maria. 1963. Podstawy nauki o moralności, Warszawa: PWN .
Picht Georg. 1981. Odwaga utopii. Warszawa: PIW.
Pluta Marek. 1998. „Emmanuela Levinasa etyka odpowiedzialności”, Łódzkie studia teologiczne, 7: 133-148.
Reale Giovanni. 1999. Historia filozofii starożytnej, przeł. Edward Zieliński, t.2, Lublin:KUL.
Rosół Piotr. 2017. Hans Jonas. O etycznej odpowiedzialności nauki i techniki. Kraków: Universitas.
Siemianowski Antoni. Waldemar Kmiecikowski. 2006. Zarys teorii poznania. Ujęcie fenomenologiczne. Gniezno: Gaudentinum.
Siemianowski Antoni. 2014. Wokół etyki wartości. Poznań: UAM.
Skolimowski Henryk. 1993. Nadzieja matką mądrych. Eseje o ekologii, Łódź: Akapit Press.
Skolimowski Henryk. 1998. Wizje nowego millenium. Kraków: EJB.
Skolimowski Henryk. 1999. Święte siedlisko człowieka. Warszawa: Centrum Uniwersalizmu przy Uniwersytecie Warszawskim.
Stachewicz Krzysztof. 2006. Problem ugruntowania moralności. Studium z etyki fundamentalnej. Warszawa: Semper.
Stachewicz Krzysztof. 2023. Myśleć los człowieka. Studium filozoficzne. Kraków: Universitas.
Stein Edyta. 1995. Byt skończony a byt wieczny, Poznań: W drodze.
Strzyżyński Przemysław. 2012. „Problem trafu moralnego i winy według Thomasa Nagela i Norvina Richardsa. Próba uzupełnienia krytyki Richardsa,” Filozofia chrześcijańska, 9: 71-89.
Ślipko Tadeusz, Andrzej Zwoliński. 1999. Rozdroża ekologii, Kraków: WAM.
Tarnowski Karol. 1999. Wiara i myślenie, (Kraków: Znak).
Tyburski Wlodzimierz. 2014. „Lokalny i globalny wymiar ochrony środowiska w perspektywie odpowiedzialności”, Studia z etyki i odpowiedzialności globalnej 1: 8-20.
Wiśniewski Ryszard.2012. „Wina jako węzeł moralności”, Filozofia chrześcijańska 9: 7-21.
Ziemińska Renata, 2024.„Prawda i post-prawda. Warstwowe pojęcie prawdy”, Roczniki Filozoficzne 2:277-291.
Strony internetowe
Lech, Anna Krzysztofiak, ”Ochrona rodzimej flory przed gatunkami roślin obcego pochodzenia na obszarach Natura 2000 „Ostoja Wigierska”, „Sandr Brdy” i „Roztocze Środkowe” [w] Inwazyjne gatunki obcego pochodzenia zagrożeniem dla rodzimej przyrody, red. Lech. Krzysztofiak, (Krzywe: Stowarzyszenie „Człowiek i przyroda”, 2015): 12n.
https://czlowiekiprzyroda.eu/wp-content/uploads/2017/07/inwazyjne_gatunki.pdf, dostęp 31.10.2024
Jean-Paul-Sartre, „Wolność a odpowiedzialność”, 135, dostęp, 22.10.2024, https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/89cc2725-f624-442b-8309-ab2bc3801726/content
Dietrich Bonhoeffer, Odpowiedzialność jako substytucja (wybrane fragmenty z lat 1928-1942), 118.
https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/bc42a0a7-e6e6-4dc0-946e-976f978db8b8/content, dostęp 22.10. 2024.
Rozporządzenie wojewody, https://poznan.uw.gov.pl/rozporzadzenie-wojewody-wielkopolskiego-z-dnia-29-kwietnia-2024-r-w-sprawie-zarzadzenia-odstrzalu. Pobranie 31.10.2024.
Odkrycie komórek HeLa, .http://kosmos.icm.edu.pl/PDF/2016/1.pdf, data pobrania 01.10.2024.
Dr. Oetker, Boss, Bayer, BMW, czyli jak wielkie firmy współpracowały z nazistami,
https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/740889,dr-oetker-boss-bayer-bmw-te-wielkie-firmy-wspolpracowaly-z-nazistami.html, data pobrania, 3.10.2024.
Greenwashing, świadome fałszerstwa żywności,
https://irme.pl/greenwashing-swiadome-falszerstwa-zywnosci/, data pobrania 2.10. 20024.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Waldemar Kmiecikowski

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 248
Number of citations: 0