„Nie ze mną trzeba być, lecz we mnie…” Problem samotności, indywidualizmu i wspólnoty w twórczości Adama Mickiewicza

Abstrakt

Romantyzm jest tą epoką w rozwoju kultury europejskiej, która bardzo często uznawana jest za moment narodzin formy wielu problemów, idei i koncepcji, która dotrwała do czasów nam współczesnych. Bez wątpienia jednym z najważniejszych mediów i być może najważniejszym nośnikiem idei, była w dobie romantyzmu literatura, która przejmowała rolę wielu innych sposobów wyrazu i obszarów działalności ludzkiej (w tym filozofii). Problem samotności i wspólnotowości był natomiast jednym z najczęściej eksplorowanych przez twórców romantycznych tematów. Poeci i pisarze XIX-wieczni postrzegali te dwa pojęcia jako przeciwieństwa, a napięcie między jednostką a wspólnotą, między samotnością a zaangażowaniem społecznym, obecne było w literaturze romantycznej już u jej źródeł. Problem ten przybierał różne postaci – zgubnego wpływu społeczeństwa na jednostkę, fascynacji postaciami wyjątkowymi, koniecznej (?) samotności geniusza, aż po dojrzałą postać refleksji nad miejscem człowieka – także człowieka wybitnego – w społeczeństwie i wpływem wspólnoty na indywidualność. Szczególnie ciekawą postacią na tym tle okazuje się Adam Mickiewicz, który w całej swojej twórczości wciąż na nowo zmagał się z próbą rozstrzygnięcia swojego – i każdej jednostki – miejsca i stosunku do społeczeństwa, wybrania bardziej właściwej drogi postępowania – rezygnacji ze związków ze wspólnotą ludzką, lub zupełnego zaangażowania na rzecz jej dobra.