Tropem ludowych reinterpetacji. O Strzygoniu. Klechdzie zadusznej Stefana Grabińskiego
DOI:
https://doi.org/10.12775/LL.1.2.2026.006Słowa kluczowe
Stefan Grabiński, folklor, demonologia ludowa, strzygoń, literatura grozy, Dzień ZadusznyAbstrakt
Artykuł poświęcony jest analizie kontekstów ludowych obecnych w dramacie Stefana Grabińskiego Strzygoń. Klechda Zaduszna. Tekst przedstawia twórczą reinterpretację elementów folkloru, ludowej demonologii oraz tradycyjnych obrzędów z okazji Dnia Zadusznego w tym dziele literackim. Analiza skupia się na strzygoniu jako postaci zakorzenionej w wierzeniach słowiańskich. Szczególną uwagę poświęcono funkcjonowaniu ludowego światopoglądu w dramacie Grabińskiego – obecności rytuałów, praktyk magicznych, pieśni religijnych, symboliki i przestrzeni granicznych, a także problemowi stylizacji dialektalnej. W tekście wykazano, że Strzygoń. Klechda Zaduszna stanowi przykład harmonijnego połączenia elementów chrześcijańskich i pogańskich, wpisującego się w modernistyczną refleksję nad duchowością, wiarą i możliwością zbawienia.
Bibliografia
Bagłajewski, A. (2025). Demaskacja i empatia. Matka Makryna Jacka Dehnela (w kontekście legendy romantycznej o męczennicy). Pamiętnik Literacki, 116(1), 81–101.
Biegeleisen, H. (1930). Śmierć w obrzędach, zwyczajach i wierzeniach ludu polskiego. Dom Książki Polskiej S-ka Akc.
Ciszewski, S. B. (1887). Lud rolniczo-górniczy z okolic Sławkowa w powiecie olkuskim. Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Federowski, M. (1888). Lud okolic Żarek, Siewierza, Pilicy. Jego zwyczaje, sposób życia, obrzędy, podania, gusła, zabobony, pieśni, zabawy, przysłowia, zagadki i właściwości mowy (t. 1). Druk Emila Skiwskiego.
Federowski, M. (1889). Lud okolic Żarek, Siewierza, Pilicy. Jego zwyczaje, sposób życia, obrzędy, podania, gusła, zabobony, pieśni, zabawy, przysłowia, zagadki i właściwości mowy (t. 2). Druk Emila Skiwskiego.
Fisher, A. (1921). Zwyczaje pogrzebowe ludu polskiego. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Główczewski, A. (2006). Utwory dramatyczne Stefana Grabińskiego. W: J. Kryszak, H. Ratuszna (red.), Przez dwa stulecia. In memoriam Artur Hutnikiewicz (s. 225–241). Wydawnictwo Naukowe UMK.
Gołębiowska-Suchorska, A. (2011). „Dziewczę przędzie, Pan Bóg nitki daje”. O spójności ludowej wizji świata. Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy.
Gonet, S. (1896). Kilka szczegółów z wierzeń ludu. (Z okolicy Andrychowa). Lud. Kwartalnik etnograficzny. Organ Towarzystwa Ludoznawczego, 2, 221–235.
Gonet, S. (1897). Strzygonie. Lud. Kwartalnik Etnograficzny. Organ Towarzystwa Ludoznawczego, 3, 154–155.
Grabiński, S. (2016). Strzygoń. Klechda zaduszna. W: S. Grabiński, Dramaty (red. M. Byrska, M. Skrok, D. Kryj). Wydawnictwo Norbertinum.
Hrycyna, E. (2019). Wrotycz. W: J. Bartmiński (red.), Słownik stereotypów i symboli ludowych (t. 2: Rośliny, cz. 4: Zioła, s. 427–430). Wydawnictwo UMCS.
Hutnikiewicz, A. (1959). Twórczość literacka Stefana Grabińskiego (1887–1936). PWN.
Hutnikiewicz, A. (1988). „Strzygoń” Stefana Grabińskiego. Karta z dziejów upiora w literaturze polskiej. W: M. Graszewicz, J. Kolbuszewski (red.), Kultura, literatura, folklor (s. 325–331). Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.
Hymny koscielne, cokolwiek sie ich w breuiarzach teraznieyszych znayduie y niektore insze (1598) (przeł. S. Grochowski). Drukarnia Jakuba Siebeneichera.
Janion, M. (2023). Wampir. Biografia symboliczna. Słowo/obraz terytoria.
Karaś, H. (b.d.). Pluralis maiestaticus. W: Dialekty i gwary polskie. Pobrano 31 stycznia 2026 z http://www.dialektologia.uw.edu.pl/index.php?l1=opis-dialektow&l2=dialekt-malopolski&l3=podhale&l4=podhale-gwara-regionu
Kąś, J. (b.d.). Gwara regionu. Podhale. W: Dialekty i gwary polskie. Pobrano 31 stycznia 2026 z http://www.dialektologia.uw.edu.pl/index.php?l1=opis-dialektow&l2=dialekt-malopolski&l3=podhale&l4=podhale-gwara-regionu
Kibort, J. (1897). Szlachcic łapciowy na Wołyniu. Wisła. Miesięcznik geograficzno-etnograficzny, 11(2), 270–286.
Kolberg, O. (1874). Dzieła wszystkie (t. 7: Krakowskie, cz. 3). Polskie Towarzystwo Ludozawcze.
Kolbuszewski, J. (1986). Polska pieśń pogrzebowa. Prolegomena. Polska Sztuka Ludowa – Konteksty, 40(1–2), 49–56.
Kolczyński, J. (2003). Jeszcze raz o upiorze (wampirze) i strzygoniu (strzydze). Etnografia Polska, 47(1–2), 211–246.
Kopaliński, W. (red.) (1990). Słownik symboli. Wiedza Powszechna.
Kozak, Ł. (2021). Upiór. Historia naturalna. Fundacja Evviva L’arte.
Lehr, U. (1984). Wierzenia w istoty nadzmysłowe. Etnografia Polska, 28(1), 223–250.
Majewska, J. (2018). Demon ruchu, duch czasu, widma miejsc. Fantastyczny Grabiński i jego świat. Wydawnictwo Ossolineum.
Majewska, J. (2019). Zapomniana trylogia dramatyczna Stefana Grabińskiego. Nauka, 2, 107–123.
Makowska, K. (2015). Pieśń pogrzebowa jako przekaz kultury w społeczności tradycyjnej na materiale tekstów z zeszytów śpiewaczych mieszkańców parafii Sokoły. Studia Łomżyńskie, 25, 155–166.
Mazanowski, A. (1911). Nasza najnowsza powieść i jej wzory. Biblioteka Warszawska, 4(850), 55–78.
Mianecki, A. (2009). Folklor a fantastyka w trylogii dramatycznej „Zaduszki” Stefana Grabińskiego. W: I. Rzepnikowska (red.), Inspiracje ludowe w literaturach słowiańskich XI–XXI wieku (s. 149–153). Wydawnictwo Naukowe UMK.
Mickiewicz, A. (1823), Dziady część IV. W: A. Mickiewicz, Poezye (t. 2). Druk Józefa Zawadzkiego.
Miłosz, C. (2000). Dolina Issy. Wydawnictwo Literackie.
Moniuszko, S. (1858). Trzeci śpiewnik domowy. Gebethner i Wolff.
Pochłódka, A., Robotycki, C. (2009). Kultura ludowa w dramatach Wyspiańskiego w kontekście współczesnej wiedzy antropologicznej. W: A. Czabanowska-Wróbel (red.), Stanisław Wyspiański. W labiryncie świata, myśli i sztuki (s. 95–105). Wydawnictwo UJ.
Przybyszewski, S. (1903). Śnieg. Dramat w 4-ch aktach. Druk Piotra Laskauera i S-ki.
Reymont, W. S. (1904). Chłopi. Powieść współczesna (cz. 2: Zima). Gebethner i Wolff.
Roux, J.-P. (1994). Krew. Mity, symbole, rzeczywistość (przeł. M. Perek). Wydawnictwo Znak.
Sitniewska, R. (2018). Strzygoń/strzyga. W: V. Wróblewska (red.), Słownik polskiej bajki ludowej (s. 206–210). Wydawnictwo Naukowe UMK.
Słomka, J. (1929). Pamiętniki włościanina. Od pańszczyzny do dni dzisiejszych. Towarzystwo Szkoły Ludowej.
Strzelczyk, J. (1998). Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian. Dom Wydawniczy „Rebis”.
Szymańska, J. (1997–1998). Pieśni pustych nocy. Etnolingwistyka, 9/10, 211–252.
Mioduszewski, M. M. (red.) (1838). Śpiewnik kościelny, czyli pieśni nabożne z melodyjami w kościele katolickim używane […]. Drukarnia Stanisława Cieszkowskiego.
Tatarowski, L. (1988). Ludowość w kulturze Młodej Polski. Teksty, znaczenia, wartości. W: M. Graszewicz, J. Kolbuszewski (red.), Kultura, literatura, folklor (s. 279–311). Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.
Tomicki, R. (1981). Religijność ludowa. W: M. Biernacka, M. Frankowska, W. Paprocka (red.), Etnografia Polski. Przemiany kultury ludowej (t. 2, s. 29–70). Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Wójtowicz, M. (2012). Magiczne funkcje liczby trzy w medycynie ludowej. Acta Humana, 3, 111–122.
Wróblewska, V. (2018). Klechda. W: V. Wróblewska (red.), Słownik polskiej bajki ludowej (t. 2, s. 148–150). Wydawnictwo Naukowe UMK.
Wyspiański, S. (1899). Klątwa. Tragedya. Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Filip Bukowski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie/Copyright Notice
1. Autorzy udzielają wydawcy (Polskiemu Towarzystwu Ludoznawczemu) licencji niewyłącznej na korzystanie z utworu w następujących polach eksploatacji:a) utrwalanie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego;
b) reprodukowanie (zwielokrotnienie) Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego drukiem i techniką cyfrową (ebook, audiobook);
c) wprowadzania do obrotu egzemplarzy zwielokrotnionego Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego;
d) wprowadzenie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego do pamięci komputera;
e) rozpowszechnianie utworu w wersji elektronicznej w formule open access na licencji Creative Commons (CC BY - ND 3.0).
2. Autorzy udzielają wydawcy licencji nieodpłatnie.
3. Korzystanie przez wydawcę z utworu na ww. polach nie jest ograniczone czasowo, ilościowo i terytorialnie.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 7
Liczba cytowań: 0
