„Żur, nie żur, lepszy Rusin niż Mazur”. Podolscy Mazurzy w ukraińskim folklorze
DOI:
https://doi.org/10.12775/LL.1.2.2026.003Słowa kluczowe
folklor, Podole, Mazurzy, Ukraina, stereotypy, komunikacja interkulturowa, kultura folkowaAbstrakt
Mazurzy zamieszkują Podole od co najmniej 300 lat. W większości są potomkami ludności chłopskiej wyznającej katolicyzm i posługującej się polskim dialektem, która przybyła na Podole z centralnej Polski. Głównym celem artykułu jest analiza wizerunków mazurów podolskich w folklorze ukraińskim, przede wszystkim w źródłach folklorystycznych zebranych przez badaczy wśród ludności wiejskiej od drugiej połowy XIX wieku do początku XX wieku. Artykuł dotyczy głównie stereotypowych wyobrażeń i wypełnia lukę w wiedzy na temat tożsamości i kultury tej grupy etnograficznej – pokazuje, jakie cechy przypisywali Mazurom ich sąsiedzi.
Bibliografia
Bandarčyk, V. K. (red.)(1984). Žarty, anekdoty, humareski. Navuka i technika.
Barącz, S. (1866). Bajki, fraszki, podania, przysłowia i pieśni na Rusi. Drukarnia Anny Wajdowiczowej.
Beauvois, D. (2005). Trójkąt ukraiński. Szlachta, carat i lud na Wołyniu, Podolu i Kijowszczyźnie 1793–1914 (przeł. K. Rutkowski). Wydawnictwo UMCS.
Benedyktowicz, Z. (2000). Portrety „obcego”. Od stereotypu do symbolu. Wydawnictwo UJ.
Brückner, A. (red.) (1937). Encyklopedia staropolska (t. 1). Wydawnictw Trzaska, Evert i Michalski.
Borjak, O. (2018). Ukraina, Derzava: Poliaky. W: V. A. Smolii (red.), Entsyklopediia istoriii krainy. Vidavnyctvo Instytutu istorii Ukrainy NAN Ukrainy.
Burszta, J. (1985). Chłopskie źródła kultury. Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.
Bystroń, J. S. (1995). Megalomania narodowa. Wydawnictwo Książka i Wiedza.
Czarnecka, K. (2014). Słowotwórstwo gwar polskich na Ukrainie. Czasownik. Wydawnictwo Libron.
Czurak, M. (1984). Komizm w białoruskiej prozie ludowej. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Dobrowolski, J. (2011). Symbolika wierzby jako drzewa życia i śmierci w Polsce w kontekście kultur Europy, Śródziemnomorza i Azji. Konteksty. Polska sztuka ludowa, 2–3, 293–294.
Dzięgiel, E. (2001). Polska gwara wsi Zielonej na Podolu na tle innych gwar południowokresowych. Fleksja imienna i werbalna. Wydawnictwo Naukowe DWN.
Dzięgiel, E. (2013). O losach etnonimów „Lach” i „Mazur” na dawnych Kresach południowo-wschodnich. W: T. Korpysz (red.), Niejedno ma imię… Prace onomastyczne i dialektologiczne dedykowane Profesor Ewie Wolnicz-Pawłowskiej (s. 117–132). Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
Hnatiuk, V. (1899). Halycko-ruski anekdoty. W: Etnohraficznyj zbirnyk (t. 6). Vydavnyctvo Naukovoho Tovarystwa imeni Szevchenka.
Jakimowicz, M. (2017). Mazurzy na Podolu Wschodnim. Pamięć, tożsamość i dziedzictwo. Sprawy Narodowościowe. Seria Nowa, 49, 1–18. https://doi.org/10.11649/sn.1210
Krawczyk, A. (2007). Zapożyczenia leksykalne w sytuacji wielojęzyczności. Ukrainizmy i rusycyzmy w gwarze Maćkowiec na Podolu. Wydawnictwo DIG.
Krupa, H. (2026). The Trickster as Facilitator and Designer of Play: Exploring Subversion and Transformation through Play and Playfulness. Revista de etnografie și folclor – Journal of Ethnography and Folkore, 1–2, 35–56. https://doi.org/10.59277/JEF.2026.1-2.03
Levchenko, M., Loboda, A. M. (red.) (1928). Kazky ta opovidannia z Podillia v zapiysakh 1850–1860-ykh rr. Vydavnyctvo Bseykrajinskoj Akademii Nauk.
Ławrynow, D. (2021). Językowy i tekstowy obraz Mazura na podstawie twórczości Stefana Rudanskiego. LingVaria, 1, 213–224. https://doi.org/10.12797/LV.16.2021.31.16
Ługowska, J. (1993). W świecie ludowych opowiadań. Teksty, gatunki, intencje narracyjne. Wydawnictwo UWr.
Mianiecki, A. (b.d.). Bajka ajtiologiczna. W: Słownik polskiej bajki ludowej. [wersja internetowa] Pobrano 27 marca 2025 z https://bajka.umk.pl/slownik/lista-hasel/haslo/?id=216
Nepop, L. (2004). Leksychni osoblyvosti hobirok na terytorii Khmelnyckoi ta Zhytomyrskoi oblastei. Vydavnyctvo Kyivskoho Nacionalnoho Universytetu imeni Tarasa Shevchenka.
Ostaszewska, A. (2008). Figura trickstera. Barbarzyńca: Pismo Koła Naukowego Etnologów UJ,13(3), 46–54.
Pietraszek, E. (2002). Lachy i Mazury na Ukrainie i w Południowej Polsce. Biuletyn Ukrainoznawczy, 8, 146–159.
Podziewska, L. (2010). Ludowe opowiadania komiczne. Poetyka i antropologia. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze.
Rauszer, M. (2020). Bękarty pańszczyzny. Historia buntów chłopskich. Wydawnictwo RM.
Rieger, J. (2001–2002). Z antroponimii polskiej na Ukrainie (imiona i nazwiska mieszkańców Hreczan koło Płoskirowa z lat 1937–1938). Roczniki Humanistyczne, 49–50(6), 349–363.
Plebańczyk, K. (2015). Dziedzictwo kulinarne wykorzystane. Wybrane elementy zarządzania dziedzictwem kulinarnym we współczesnej Polsce. Zarządzanie w Kulturze, 16(2), 165–185. https://doi:10.4467/20843976ZK.15.011.3046
Rzepnikowska, I. (bd.). Lis. W: V. Wróblewski (red.), Słownik polskiej bajki ludowej. Pobrano 27 lipca 2025 z: https://bajka.umk.pl/slownik/lista-hasel/haslo/?id=100
Siewiński, A. (1906). Opowiadania ludu w powiecie sokalskim i buczackim. Lud, 12, 250–263.
Sileckyi I. (2009). Stereotypy „liakha” ta „moskalia” u tradyciynomu svitohljadi ukrainciv: spilni ta vidminni rysy. W: L. Zaszkilnjak (red.), Istorychni mify i stereotypy ta mizhnacionalni vidnosyty v suchasnii Ukraini (s. 96–143). Vidavnyctvo Instytutu Ukrainoznavstva imeni I. Krypjakevycha NAN Ukrainy.
Struzik, A. (2013). Trickster – definicje, stan badan, rekonesans. Rocznik Humanistyczny, 61(4), 241–251.
Stomma, L. (2002). Antropologia kultury wsi polskiej w XIX w. oraz wybrane eseje. Wydawnictwo Piotr Dopierała.
Szpyczko, N. (2005). O stanie zachowania folkloru Polaków zamieszkałych na Podolu. W: A. Mianecki,
A. Osińska, L. Podziewska (red.), Folklor w badaniach współczesnych. Wydawnictwo Naukowe UMK.
Wilczyńska, E. (2019). Diabli z czubami. Niemcy oczami polskich chłopów w XIX i na początku XX wieku. Wydawnictwo Scholar.
Wiślicz, T. (2024). Ucieczki chłopów „na Podole” w XVIII w. w perspektywie dokumentów wiejskich. Res Historica, 57, 957–972. http://dx.doi.org/10.17951/rh.2024.57.957-972
Zowczak, M. (2003). O długim trwaniu Polaków na Podolu. Imponderabilia tożsamości. W: W. Ł. Smyrski, M. Zowczak (red.), Podole i Wołyń. Szkice etnograficzne (s. 9–76). Wydawnictwo DiG.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Marcelina Jakimowicz
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie/Copyright Notice
1. Autorzy udzielają wydawcy (Polskiemu Towarzystwu Ludoznawczemu) licencji niewyłącznej na korzystanie z utworu w następujących polach eksploatacji:a) utrwalanie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego;
b) reprodukowanie (zwielokrotnienie) Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego drukiem i techniką cyfrową (ebook, audiobook);
c) wprowadzania do obrotu egzemplarzy zwielokrotnionego Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego;
d) wprowadzenie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego do pamięci komputera;
e) rozpowszechnianie utworu w wersji elektronicznej w formule open access na licencji Creative Commons (CC BY - ND 3.0).
2. Autorzy udzielają wydawcy licencji nieodpłatnie.
3. Korzystanie przez wydawcę z utworu na ww. polach nie jest ograniczone czasowo, ilościowo i terytorialnie.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 27
Liczba cytowań: 0
