„Żur, nie żur, lepszy Rusin niż Mazur”. Podolscy Mazurzy w ukraińskim folklorze
DOI:
https://doi.org/10.12775/LL.1.2.2026.003Palabras clave
folklor, Podole, Mazurzy, Ukraina, stereotypy, komunikacja interkulturowa, kultura folkowaResumen
Mazurzy zamieszkują Podole od co najmniej 300 lat. W większości są potomkami ludności chłopskiej wyznającej katolicyzm i posługującej się polskim dialektem, która przybyła na Podole z centralnej Polski. Głównym celem artykułu jest analiza wizerunków mazurów podolskich w folklorze ukraińskim, przede wszystkim w źródłach folklorystycznych zebranych przez badaczy wśród ludności wiejskiej od drugiej połowy XIX wieku do początku XX wieku. Artykuł dotyczy głównie stereotypowych wyobrażeń i wypełnia lukę w wiedzy na temat tożsamości i kultury tej grupy etnograficznej – pokazuje, jakie cechy przypisywali Mazurom ich sąsiedzi.
Citas
Bandarčyk, V. K. (red.)(1984). Žarty, anekdoty, humareski. Navuka i technika.
Barącz, S. (1866). Bajki, fraszki, podania, przysłowia i pieśni na Rusi. Drukarnia Anny Wajdowiczowej.
Beauvois, D. (2005). Trójkąt ukraiński. Szlachta, carat i lud na Wołyniu, Podolu i Kijowszczyźnie 1793–1914 (przeł. K. Rutkowski). Wydawnictwo UMCS.
Benedyktowicz, Z. (2000). Portrety „obcego”. Od stereotypu do symbolu. Wydawnictwo UJ.
Brückner, A. (red.) (1937). Encyklopedia staropolska (t. 1). Wydawnictw Trzaska, Evert i Michalski.
Borjak, O. (2018). Ukraina, Derzava: Poliaky. W: V. A. Smolii (red.), Entsyklopediia istoriii krainy. Vidavnyctvo Instytutu istorii Ukrainy NAN Ukrainy.
Burszta, J. (1985). Chłopskie źródła kultury. Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.
Bystroń, J. S. (1995). Megalomania narodowa. Wydawnictwo Książka i Wiedza.
Czarnecka, K. (2014). Słowotwórstwo gwar polskich na Ukrainie. Czasownik. Wydawnictwo Libron.
Czurak, M. (1984). Komizm w białoruskiej prozie ludowej. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Dobrowolski, J. (2011). Symbolika wierzby jako drzewa życia i śmierci w Polsce w kontekście kultur Europy, Śródziemnomorza i Azji. Konteksty. Polska sztuka ludowa, 2–3, 293–294.
Dzięgiel, E. (2001). Polska gwara wsi Zielonej na Podolu na tle innych gwar południowokresowych. Fleksja imienna i werbalna. Wydawnictwo Naukowe DWN.
Dzięgiel, E. (2013). O losach etnonimów „Lach” i „Mazur” na dawnych Kresach południowo-wschodnich. W: T. Korpysz (red.), Niejedno ma imię… Prace onomastyczne i dialektologiczne dedykowane Profesor Ewie Wolnicz-Pawłowskiej (s. 117–132). Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
Hnatiuk, V. (1899). Halycko-ruski anekdoty. W: Etnohraficznyj zbirnyk (t. 6). Vydavnyctvo Naukovoho Tovarystwa imeni Szevchenka.
Jakimowicz, M. (2017). Mazurzy na Podolu Wschodnim. Pamięć, tożsamość i dziedzictwo. Sprawy Narodowościowe. Seria Nowa, 49, 1–18. https://doi.org/10.11649/sn.1210
Krawczyk, A. (2007). Zapożyczenia leksykalne w sytuacji wielojęzyczności. Ukrainizmy i rusycyzmy w gwarze Maćkowiec na Podolu. Wydawnictwo DIG.
Krupa, H. (2026). The Trickster as Facilitator and Designer of Play: Exploring Subversion and Transformation through Play and Playfulness. Revista de etnografie și folclor – Journal of Ethnography and Folkore, 1–2, 35–56. https://doi.org/10.59277/JEF.2026.1-2.03
Levchenko, M., Loboda, A. M. (red.) (1928). Kazky ta opovidannia z Podillia v zapiysakh 1850–1860-ykh rr. Vydavnyctvo Bseykrajinskoj Akademii Nauk.
Ławrynow, D. (2021). Językowy i tekstowy obraz Mazura na podstawie twórczości Stefana Rudanskiego. LingVaria, 1, 213–224. https://doi.org/10.12797/LV.16.2021.31.16
Ługowska, J. (1993). W świecie ludowych opowiadań. Teksty, gatunki, intencje narracyjne. Wydawnictwo UWr.
Mianiecki, A. (b.d.). Bajka ajtiologiczna. W: Słownik polskiej bajki ludowej. [wersja internetowa] Pobrano 27 marca 2025 z https://bajka.umk.pl/slownik/lista-hasel/haslo/?id=216
Nepop, L. (2004). Leksychni osoblyvosti hobirok na terytorii Khmelnyckoi ta Zhytomyrskoi oblastei. Vydavnyctvo Kyivskoho Nacionalnoho Universytetu imeni Tarasa Shevchenka.
Ostaszewska, A. (2008). Figura trickstera. Barbarzyńca: Pismo Koła Naukowego Etnologów UJ,13(3), 46–54.
Pietraszek, E. (2002). Lachy i Mazury na Ukrainie i w Południowej Polsce. Biuletyn Ukrainoznawczy, 8, 146–159.
Podziewska, L. (2010). Ludowe opowiadania komiczne. Poetyka i antropologia. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze.
Rauszer, M. (2020). Bękarty pańszczyzny. Historia buntów chłopskich. Wydawnictwo RM.
Rieger, J. (2001–2002). Z antroponimii polskiej na Ukrainie (imiona i nazwiska mieszkańców Hreczan koło Płoskirowa z lat 1937–1938). Roczniki Humanistyczne, 49–50(6), 349–363.
Plebańczyk, K. (2015). Dziedzictwo kulinarne wykorzystane. Wybrane elementy zarządzania dziedzictwem kulinarnym we współczesnej Polsce. Zarządzanie w Kulturze, 16(2), 165–185. https://doi:10.4467/20843976ZK.15.011.3046
Rzepnikowska, I. (bd.). Lis. W: V. Wróblewski (red.), Słownik polskiej bajki ludowej. Pobrano 27 lipca 2025 z: https://bajka.umk.pl/slownik/lista-hasel/haslo/?id=100
Siewiński, A. (1906). Opowiadania ludu w powiecie sokalskim i buczackim. Lud, 12, 250–263.
Sileckyi I. (2009). Stereotypy „liakha” ta „moskalia” u tradyciynomu svitohljadi ukrainciv: spilni ta vidminni rysy. W: L. Zaszkilnjak (red.), Istorychni mify i stereotypy ta mizhnacionalni vidnosyty v suchasnii Ukraini (s. 96–143). Vidavnyctvo Instytutu Ukrainoznavstva imeni I. Krypjakevycha NAN Ukrainy.
Struzik, A. (2013). Trickster – definicje, stan badan, rekonesans. Rocznik Humanistyczny, 61(4), 241–251.
Stomma, L. (2002). Antropologia kultury wsi polskiej w XIX w. oraz wybrane eseje. Wydawnictwo Piotr Dopierała.
Szpyczko, N. (2005). O stanie zachowania folkloru Polaków zamieszkałych na Podolu. W: A. Mianecki,
A. Osińska, L. Podziewska (red.), Folklor w badaniach współczesnych. Wydawnictwo Naukowe UMK.
Wilczyńska, E. (2019). Diabli z czubami. Niemcy oczami polskich chłopów w XIX i na początku XX wieku. Wydawnictwo Scholar.
Wiślicz, T. (2024). Ucieczki chłopów „na Podole” w XVIII w. w perspektywie dokumentów wiejskich. Res Historica, 57, 957–972. http://dx.doi.org/10.17951/rh.2024.57.957-972
Zowczak, M. (2003). O długim trwaniu Polaków na Podolu. Imponderabilia tożsamości. W: W. Ł. Smyrski, M. Zowczak (red.), Podole i Wołyń. Szkice etnograficzne (s. 9–76). Wydawnictwo DiG.
Descargas
Publicado
Cómo citar
Número
Sección
Licencia
Derechos de autor 2026 Marcelina Jakimowicz
Esta obra está bajo una licencia internacional Creative Commons Atribución-SinDerivadas 4.0.
1. The authors give the publisher (Polish Ethnological Society) non-exclusive license to use the work in the following fields:a) recording of a Work / subject of a related copyright;
b) reproduction (multiplication) Work / subject of a related copyright in print and digital technique (ebook, audiobook);
c) marketing of units of reproduced Work / subject of a related copyright;
d) introduction of Work / object of related copyright to computer memory;
e) dissemination of the work in an electronic version in the formula of open access under the Creative Commons license (CC BY - ND 3.0).
2. The authors give the publisher the license free of charge.
3. The use of the work by publisher in the above mentioned aspects is not limited in time, quantitatively nor territorially.
Stats
Number of views and downloads: 14
Number of citations: 0
