Gesty rytualne jako teksty pamięci zbiorowej. Przykład topienia marzanny i obrzędowych praktyk niszczących
DOI :
https://doi.org/10.12775/LL.1.2.2026.002Mots-clés
gest rytualny, pamięć zbiorowa, rytułał, tekst kulturowyRésumé
Artykuł stanowi próbę przedstawienia gestów rytualnych jako tekstów pamięci zbiorowej. W pierwszej części omówiono definicje i podejścia naukowe dotyczące pamięci zbiorowej rozumianej jako obraz przeszłości zawarty w tekście oraz praktyka przypominania sobie. W kolejnej części przedstawiono definicję gestu rytualnego oraz jego cechy charakterystyczne. Następnie, na przykładzie wiosennego gestu destrukcyjnego, jakim jest topienie Marzanny, przeprowadzono analizę syntaktyczną, semantyczną i pragmatyczną gestu rytualnego jako tekstu pamięci zbiorowej.
Références
Assmann, J. (2008). Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych. Wydawnictwa UW.
Assmann, A. (2009). Przestrzenie pamięci. Formy i przemiany pamięci kulturowej. W: M. Saryusz--Wolska (red.), Pamięć zbiorowa i kulturowa. Współczesna perspektywa niemiecka. Universitas.
Brocki, M. (1996). Gesty symboliczne. Literatura Ludowa. Journal of Folklore and Popular Culture, 40(2), 3–18.
Brocki, M. (2001). Język ciała w ujęciu antropologicznym. Astrum
Brocki, M. (2013). Antropologia społeczna i kulturowa w przestrzeni publicznej. Problemy, dylematy, kontrowersje. Wydawnictwo UJ.
Burszta, W. J. (1998). Antropologia kultury. Tematy, teorie, interpretacje. Wydawnictwo Zysk i S-ka.
Ciołkiewicz, P. (2012). Pamięć zbiorowa w dyskursie publicznym. Analiza polskiej debaty na temat wypędzeń Niemców po drugiej wojnie światowej. Wydawnictwo Akademickie Sedno.
Drabik, W. (1990). Cztery pory życia (o współzależności obrzędów dorocznych i rodzinnych). Polska Sztuka Ludowa, 44(1), 15–30.
Halbwachs, M. (2008). Społeczne ramy pamięci (przeł. M. Król). Wydawnictwo Naukowe PWN. jan płonka (2013, 4 czerwca). Zdzieszowice Januszkowice 2013. Polterabend Ani i Kamila [wideo]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=53h6Xa03Ds4
Jełowicki, A. (2017). Pulteram – fascynująca tradycja w Wielkopolsce. W: A. Jełowicki (red.), Pulteram – żywa tradycja w Wielkopolsce (s. 91–113). Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego.
Kończal, K., Wawrzyniak, J. (2011). Polskie badania pamięcioznawcze: tradycje, koncepcje, (nie) ciągłości. Kultura i Społeczeństwo, 55(4), 11–64. http://dx.doi.org/10.35757/KiS.2011.55.4.2
Kraczoń, K. (2012). Gest gestów – o znaku krzyża w kulturze ludowej. Przegląd Religioznawczy, 4(246), 187–196.
Kraczoń, K. (2015). Od rejestracji do interpretacji – o potrzebie dokumentacji i ochrony gestów rytualnych. W: J. Adamowski, K. Smyk (red.), Niematerialne dziedzictwo kulturowe. Źródła – wartości – ochrona (t. 2, s. 211–222). Wydawnictwo UMCS.
Kraczoń, K. (2023). Semiotyka gestów rytualnych w polskiej obrzędowości rodzinnej i dorocznej. Niepublikowana praca doktorska. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej.
Nabokina, A. (2018). Pamięć gestu. Kultura Współczesna: Teoria, Interpretacje, Praktyka, 99(1), 10–12. Niebrzegowska-Bartmińska, S. (2013). Ustalanie znaczeń symbolicznych w słowniku etnolingwistycznym. Ling Varia, 8(1), 127–144. http://dx.doi.org/10.12797/LV.08.2013.15.12
Nora, P. (2022). Między pamięcią a historią (red. Piotr Kłoczkowski, przeł. J. M. Kłoczkowski). Słowo obraz/terytoria.
Nowak, J. (2011). Społeczne reguły pamiętania. Antropologia pamięci zbiorowej. Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego.
Rajewski, A. (2013). Rozważania na temat Assmanowskiej teorii pamięci. Rocznik Antropologii Historii, 3(1), 187–202.
Saryusz-Wolska, M. (2009). Wstęp. W: M. Saryusz-Wolska (red.), Pamięć zbiorowa i kulturowa. Współczesna perspektywa niemiecka. Universitas.
Saryusz-Wolska, M. (2010). Zapomnieć się w pamięci. Pytania o badanie pamięci kulturowej. Kultura Współczesna, 63(1), 76–86.
Saryusz-Wolska, M., Traba, R., (2014). Modi memoranda. Leksykon kultury pamięci. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Smolińska, T. (2004). Tradycyjne zwyczaje i obrzędy śląskie. Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.
Smyk, K. (2014). Od chaosu do kosmosu. Droga jako organizator ładu świata. W: M. Czapiga, K. Konarska (red.), Wszechświat, bezład, pustka (s. 25–46). Wydawnictwo UWr.
Sroczyńska, M. (2018). Rytuały jako praktyki pamięci zbiorowej (wybrane problemy transmisji pokoleniowej). Humanistyka i Przyrodoznawstwo, 24, 211–227. https://doi.org/10.31648/hip.2605
Staszczak, Z. (1987). Słownik etnologiczny. Wydawnictwo PWN.
Szacka, B. (2012). Historia, pamięć zbiorowa i connertonowska pamięć kulturowa. W: J. Adamowski, M. Wójcicka (red.), Tradycja dla współczesności (t. 6: Pamięć jako kategoria rzeczywistości kulturowej, s. 13–20). Wydawnictwo UMCS.
Szymczak, M. (red.) (1998). Słownik języka polskiego (t. 2). Wydawnictwo PWN.
Szejgiec, M. (2025, 2 grudnia). Ścięcie Śmierci w Jedlińsku. https://www.muzeum-radom.pl/turystyka/sciecie-smierci-w-jedlinsku/1285
Świat Rolnika (2017, 22 marca). Witaj wiosno! Obrzęd pożegnania zimy z Marzanną w roli głównej [wideo]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=1Q2lpbSCl9M
Tołstoj, N. I. (1995). Jazyk i narodnaja kultura. Očerki po slavanskoj mifologii i etnolingvistikie. Indrik.
Traba, R. (2008). Wstęp do wydania polskiego. Pamięć kulturowa – pamięć komunikatywna. Teoria i praktyka badawcza Jana Assmanna. W: J. Assmann, Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych (s. 11–25). Wydawnictwa UW.
Wójcicka, M. (2013). Tekst kultury jako struktura i proces. W: J. Szadura, A. Kowalska, O. Kielak (red.), Tekst – kontekst – intertekst (s. 49–66). Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Wójcicka, M. (2014). Pamięć zbiorowa a tekst ustny. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie--Skłodowskiej.
Wójcicka, M. (2023). Medialne dyskursy (nie)pamięci zbiorowej. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Wójcicka, M. (2024). Retoryka pamięci zbiorowej – ujęcia, perspektywy i problemy badawcze. Res Rhetorica, 11(1), 52–65. http://dx.doi.org/10.29107/rr2024.1.3
Zadrożyńska, A. (1985). Powtarzać czas początku. Wydawnictwo Spółdzielcze.
Żyłko, B. (2009). Semiotyka kultury. Szkoła tartusko-moskiewska. Słowo/obraz terytoria.
Téléchargements
Publiée
Comment citer
Numéro
Rubrique
Licence
© Katarzyna Kraczoń 2026
Ce travail est disponible sous licence Creative Commons Attribution - Pas de Modification 4.0 International.
1. The authors give the publisher (Polish Ethnological Society) non-exclusive license to use the work in the following fields:a) recording of a Work / subject of a related copyright;
b) reproduction (multiplication) Work / subject of a related copyright in print and digital technique (ebook, audiobook);
c) marketing of units of reproduced Work / subject of a related copyright;
d) introduction of Work / object of related copyright to computer memory;
e) dissemination of the work in an electronic version in the formula of open access under the Creative Commons license (CC BY - ND 3.0).
2. The authors give the publisher the license free of charge.
3. The use of the work by publisher in the above mentioned aspects is not limited in time, quantitatively nor territorially.
Stats
Number of views and downloads: 10
Number of citations: 0
