Is the Place of Women in Neo-Sarmatian Social Hierarchy Always Below Men? On the Example of Borderland She-Wolves in the Prose of Jacek Komuda, Andrzej Pilipiuk and Others
DOI:
https://doi.org/10.12775/LL.3.4.2025.004Słowa kluczowe
Neo-Sarmatism, Borderland she-wolf, radical right-wing, Jacek Komuda, Andrzej PilipiukAbstrakt
The article analyzes the characters of Borderland she-wolves in the context of Neo-Sarmatian literature in the novels by such authors as Jacek Komuda or Andrzej Pilipiuk. Borderland she-wolves, inspired by the image of strong independent women living in the border lands of the Eastern part of the Commonwealth constitute an interesting element of literary Neo-Sarmatism. The study analyzes how these characters are inscribed into the hierarchy that reflects the vision of social structure created by the radical right wing Neo-Sarmatians. Due to the ability for self-determination, which carries out the libertarian principle of self-ownership and a particular sense of honor, expressed in the obligation to fight in an open manner, worthy of a well-born person, Borderland she wolves can take a place at the top of the social ladder, together with the Cossacks or the noblemen. This also demonstrates that it is impossible to talk about women in Neo-Sarmatian writing as about a homogeneous group. Similarly to men, they are divided into sub-groups which – depending on the features displayed by their representatives – can take up higher or lower positions in social hierarchy determined by honor and the principle of self-ownership.
Bibliografia
Bohuszewicz, P. (2011). Pożytki z prawicowego neosarmatyzmu. (Nie-prawicowa) obrona Krzysztofa Koehlera. W: P. Biliński (red.), Przeszłość we współczesnej narracji kulturowej. Studia i szkice kulturoznawcze (t. 1, s. 99–117). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Bohuszewicz, P. (2021). Neosarmatyzm i nowoczesność – próba doprecyzowania zagadnienia. Prace Polonistyczne, 76, 77–93. https://doi.org/10.26485/PP/2021/76/2
Bohuszewicz, P. (2023). Powieść neosarmacka. Aksjologia, ideologia, polityka. Litteraria Copernicana, 45, 103–119. https://doi.org/10.26485/PP/2021/76/2
Bojarowicz, T. (2013). Partie i ugrupowania prawicowe w Polsce po 1989 roku. Wydawnictwo UMK.
Bujnicki, T. (2017). Jacek Komuda w kręgu aluzji sienkiewiczowksich. W: A. Ogonowska (red.), Pejzaże humanistyczne. Księga jubileuszowa Profesorowi Bolesławowi Faronowi poświęcona (s. 319–332). Impuls.
Eile, S. (1973). Światopogląd powieści. Wydawnictwo PAN.
Gosk, H. (2014). Postzależnościowe cechy czasu postzależności. Przypadek współczesnej prozy polskiej. W: H. Gosk, D. Kołodziejczyk (red.), Historie, społeczeństwa, przestrzenie dialogu. Studia postzależnościowe w perspektywie porównawczej (s. 301–314). Universitas.
Hankus, P. (2017). Libertarianizm nie jest utopizmem. Dlaczego twierdzenia o utopijności libertarianizmu są fałszywe. Dialogi Polityczne, 22, 11–22.
Kacianowska, A. (2017). Przypadkowe buntowniczki. O kobietach w polskiej fantastyce. W: I. Iwasiów, A. Kurkowska, A. Zawiszewska (red.), Nowa kobieta – figury i figuracje. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
Kasprowicz, D. (2017). Populistyczna radykalna prawica jako obszar badawczy. Instytut Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Kobus, A. (2015). Sarmatotopie. Formacja sarmacka w twórczości Jacka Komudy. Teksty Drugie, 1, 273–293.
Komuda, J. (2007). Diabeł łańcucki. Fabryka Słów.
Komuda J. (2009). Samozwaniec (t. 1). Fabryka Słów.
Komuda J. (2010). Samozwaniec (t. 2). Fabryka Słów.
Komuda J. (2011). Samozwaniec (t. 3). Fabryka Słów.
Komuda, J. (2011c). Nobile verbum. W: J. Komuda, Czarna Szabla (s. 159–224). Fabryka Słów.
Komuda, J. (2011d). Wilczyca. W: J. Komuda, Czarna Szabla (s. 7–90). Fabryka Słów.
Komuda, J. (2012). Panowie krechowieccy. W: J. Komuda, Zborowski (s. 148–209). Fabryka Słów.
Komuda J. (2013). Samozwaniec (t. 4). Fabryka Słów.
Komuda J. (2017). Samozwaniec: Moskiewska ladacznica. Fabryka Słów.
Komuda, J., M. Mochocki, A. Machlowski (2008). Dzikie Pola: Rzeczpospolita w Ogniu. Szlachecka gra fabularna. Max Pro.
Kopa, D. P. (2021a). Inter arma silent Musae. Jacka Komudy Lisowski bez światłocienia. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio FF–Philologiae, 39(2), 103–120.
Kopa, D. P. (2021b). Amantes amentes. Wizerunek miłości w miejscach spustoszonych przez wojnę w powieści Jacka Komudy Samozwaniec. Moskiewska ladacznica. Studia Filologiczne Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, 34, 205–220.
Kowalski, J. (2006). Niezbędnik Sarmaty. Pieśni, dumy, polonezy. Fundacja św. Benedykta.
Korybut-Marciniak, M. (2023). Od dobrej pani do apostołki kultury. Ewolucja postaw polskich ziemianek kresowych wobec ludności wiejskiej w XIX w. Studia Historica Gedanensia, 14, 177–195. https://doi.org/10.4467/23916001HG.23.011.18812
Księski, K. (2009, 31 maja). Wywiad z Jackiem Komudą. Paradoks. https://paradoks.net.pl/read/10778-wywiad-z-jackiem-komuda-2
Maciejewski, J (1974). Sarmatyzm jako formacja kulturowa (geneza i główne cechy wyodrębniające). Teksty: Teoria Literatury, Krytyka, Interpretacja, 4(16), 13–42.
Mróz, K. (2019). Wizja wieku siedemnastego według trzech autorów powieści historycznych: Henryka Sienkiewicza, Józefa Hena i Jacka Komudy. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego. Filologia Polska, 5, 19–31.
Niedźwiedź, J. (2015). Sarmatyzm, czyli tradycja wynaleziona. Teksty Drugie, 1, 46–62.
Obremski, K. (1995). Psalmodia polska. Trzy studia nad poematem. Wydawnictwo Naukowe UMK.
Parkitny, M. (2018). Nowoczesność oświecenia. Studia o literaturze i kulturze polskiej drugiej połowy XVIII wieku. Wydawnictwo Naukowe UAM.
Pilipiuk, A. (2018a). Kuzynki. Fabryka Słów.
Pilipiuk, A. (2018b). Księżniczka. Fabryka Słów.
Pilipiuk, A. (2018c). Dziedziczki. Fabryka Słów.
Rolle, J. A. (1883). Niewiasty kresowe. Opowiadania historyczne. Gebethner i Wolff.
Skarżyńska, K. (2011). Lewicowość–prawicowość autoidentyfikacji politycznych a przekonania i kapitał społeczny – perspektywa psychologii politycznej. Studia Socjologiczne, 2, 85–108.
Skarżyński, R. (1998). Konserwatyzm. Zarys dziejów ideologii politycznej. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Szagun, D. (2019). Jacka Komudy (nie)pisanie Sienkiewiczem. W: M. Pietrzak, A. Zalewska (red.), Henryk Sienkiewicz. Język – semantyka (s. 283–298). Wydawnictwo DiG.
Szczegóła, L. (2020). Droga do wojny kulturowej. Ideologia Dobrej Zmiany. Dom Wydawniczy Elipsa.
Tazbir, J. (1978). Kultura szlachecka w Polsce. Rozkwit, upadek, relikty. Wiedza Powszechna.
Thompson, E. (2011). A jednak kolonializm. Uwagi epistemologiczne. Teksty Drugie, 6, 289–302. Toruń, D. (1998). Dzikie Pola. W stepie szerokim. MAG.
Uniłowski, K (1991). Metaliteratura w pisarstwie Parnickiego. Pamiętnik Literacki, 2, 90–122.
Zatorska, M. (2016). Rzeczpospolita męska? Bohaterki prozy Jacka Komudy. W: A. Luboń, J. Gościńska, M. Karpińska (red.), Sfery kreacji (s. 69–82). Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Sebastian Tauer

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie/Copyright Notice
1. Autorzy udzielają wydawcy (Polskiemu Towarzystwu Ludoznawczemu) licencji niewyłącznej na korzystanie z utworu w następujących polach eksploatacji:a) utrwalanie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego;
b) reprodukowanie (zwielokrotnienie) Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego drukiem i techniką cyfrową (ebook, audiobook);
c) wprowadzania do obrotu egzemplarzy zwielokrotnionego Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego;
d) wprowadzenie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego do pamięci komputera;
e) rozpowszechnianie utworu w wersji elektronicznej w formule open access na licencji Creative Commons (CC BY - ND 3.0).
2. Autorzy udzielają wydawcy licencji nieodpłatnie.
3. Korzystanie przez wydawcę z utworu na ww. polach nie jest ograniczone czasowo, ilościowo i terytorialnie.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 211
Liczba cytowań: 0