Between the US, Canada, and Mexico. The Espionage Network of the Military Intelligence Service of Communist Poland in the Early Cold War Period
DOI:
https://doi.org/10.12775/KH.2026.133.1.05Keywords
military intelligence, espionage, Jack Bjoze, USA, communist PolandAbstract
In the spring of 1948, Jacek Bjoze was recruited as an agent by the military intelligence agency of communist Poland in the New York area. He soon organised a network of agents and couriers operating in New York and its surroundings, with the goal of obtaining documents related to the development of American industry, primarily military, for the military intelligence of the People’s Republic of Poland. Due to the FBI’s intense activity, the military intelligence headquarters decided to decentralise the network and transfer part of its operations to Canada and Mexico. Attempts to reorganise the network were made until early 1953, when it was decided to freeze its activities.
References
Edycje źródłowe
Bagieński Witold, Dwa słowniki wywiadu wojskowego PRL z 1970 i 1978 r., w: Studia nad wywiadem i kontrwywiadem Polski w XX wieku, t. 1, red. Wojciech Skóra, Paweł Skubisz, Instytut Pamięci Narodowej — Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Oddział, Szczecin 2012, s. 697–736.
Łukasiewicz Sławomir, Przesłuchania generała Modelskiego przed komisjami Izby Repre-zentantów i Senatu USA wiosną 1949 roku, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2010, 1 (15), s. 413–496.
Paczkowski Andrzej, Bardzo krótki słownik wywiadu, „Biuletyn IPN” 2004, 11 (46), s. 67–70.
Paczkowski Andrzej, Łukasiewicz Sławomir, Wywiad Polski Ludowej w 1948 r., „Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944–1989” 2011, 8–9, s. 471–530.
Wywiad polski w roku 1949. Sprawozdanie z działalności, wstęp i oprac. Andrzej Pacz-kowski, Warszawa 2009 (Dokumenty do Dziejów PRL, t. 21).
Opracowania
Andrew Christopher, Mitrochin Wasilij, Archiwum Mitrochina. KGB w Europie i na Za-chodzie, Warszawskie Wydawnictwo Literackie „Muza”, Warszawa 2001 (wyd. ang. 1999).
Bagieński Witold, Wywiad cywilny Polski Ludowej w latach 1945–1961, t. 1, Instytut Pa-mięci Narodowej — Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Warszawa 2017.
Biographic Summary Report on Rabinowitz Victor, 7 IV 1967 r., https://www.archives.gov/files/research/jfk/releases/104-10063-10006.pdf (dostęp: 3 IV 2025).
Bjoze, Jack P, https://alba-valb.org/volunteers/jack-p-bjoze/ (dostęp: 29 XI 2025).
Cenckiewicz Sławomir, Długie ramię Moskwy. Wywiad wojskowy Polski Ludowej 1943–1991, Zysk i S-ka, Poznań 2011.
Gasztold Przemysław, How to Recruit a Swede? Polish Military Intelligence and Failure of HUMINT in Cold War Sweden, „International Journal of Intelligence and Counter-Intelligence” 39, 2026, 2, s. 399–431.
Gasztold Przemysław, Polish military intelligence and its secret relationship with Abu Nidal Organization, w: Terrorism in the Cold War. State Support in Eastern Europe and the Soviet Sphere of Influence, red. Adrian Hänni, Thomas Riegler, Przemyslaw Gasztold, Bloomsbury Publishing, London–New York–Dublin 2021, s. 85–106.
Gasztold Przemysław, Polish Military Intelligence in Denmark in the 1950s and 1960s, w: A Centenary of Polish-Danish Relations, red. Władysław Bułhak, Thomas Wegener Friis, Franz Steiner Verlag, Stuttgart 2023, s. 131–144.
Gasztold Przemysław, Wars, Weapons and Terrorists: Clandestine Operations of the Polish Military Intelligence Station in Beirut, 1965–1982, „The International History Re-view” 43, 2021, 1, s. 122–135.
Hańderek Marek, Pozyskiwanie danych wywiadowczych o wojskach zachodnich przez oficerów attachatu wojskowego komunistycznej Polski w ChRL i KRLD we współpracy z wywiadami wojskowymi tych państw podczas wojny koreańskiej, „Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944–1989” 2024, 22, s. 452–475.
Hańderek Marek, The activities of Polish military intelligence under the cover of the Neu-tral Nations Supervisory Commission, and its impact on the failure of arms control in Korea, 1953–1956, „Cold War History” 25, 2025, 2, s. 245–268.
Haynes John Earl, Klehr Harvey, Vassiliev Alexander, Szpiedzy. Wzloty i upadki KGB w Stanach Zjednoczonych, Wydawnictwo Instytutu Pamięci Narodowej, Warszawa 2025 (wyd. ang. 2009).
Interview with Jack Bjoze, VIII 1999, https://www.pbs.org/redfiles/kgb/deep/interv/k_int_jack_bjoze.htm (dostęp: 29 XI 2025).
Kapuściak Bartosz, Wywiad wojskowy czy polityczny? Zainteresowanie Zarządu II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego „kierunkiem watykańskim”, „Przegląd Historycz-no-Wojskowy” 2019, 2 (268), s. 86–119.
Kapuściak Bartosz, Wywiad wojskowy PRL. JW 3362 i podległe jej jednostki, „Aparat Re-presji w Polsce Ludowej 1944–1989” 2016, 14, s. 107–154.
Koreś Daniel, U źródeł afery TUN. Generał Stanisław Tatar, rozpad Komitetu Trzech i prze-kazanie komunistycznemu wywiadowi wojskowemu funduszy „Drawa” 1947–1949, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 2021, 1 (275), s. 66–104.
Marczewska-Zagdańska Hanna, Amerykanie w wojnie domowej w Hiszpanii (1936–1938), „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 2016, 97, s. 87–106.
Nogaj Adam, Pierwsze powojenne operacje agenturalne Oddziału II Sztabu Generalnego WP (1945–1947), w: Studia nad wywiadem i kontrwywiadem Polski w XX wieku, t. 2, red. Wojciech Skóra, Paweł Skubisz, Instytut Pamięci Narodowej — Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Oddział, Szczecin 2015, s. 353–551.
Pastusiak Longin, Kraje odległe a jednak bliskie. Polska–Kanada 1945–1961, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2002.
Pawlikowicz Leszek, Tajny front zimnej wojny. Uciekinierzy z polskich służb specjalnych 1956–1964, Oficyna Wydawnicza „Rytm”, Warszawa 2004.
Pawlowski Olivia, Jack Bjoze, 21 V 2017, https://narratingmemory.commons.gc.cuny.edu/jack-bjoze/ (dostęp: 28 XI 2025).
Prown Henry, Famine, Trial, War: A Selected Review of Political Commentary in the New Masses from 1933 to 1939, „American Communist History” 18, 2019, 3–4, s. 298–299.
Reports of the Subversive Activities Control Board, t. 2, U.S. Government Printing Office, Washington 1966.
Seized as Fake Citizen, „The New York Times” 28 I 1951, 43.
Słowiak Jarema, Działalność polskiego wywiadu wojskowego w ramach Międzynarodowej Komisji Nadzoru i Kontroli w Wietnamie, w: Studia nad wojnami w Indochinach, t. 5, red. Przemysław Benken, Jarema Słowiak, Infort Editions, Zabrze 2020, s. 134–161.
Spałek Robert, Komuniści przeciwko komunistom. Poszukiwanie wroga wewnętrznego w kierownictwie partii komunistycznej w Polsce w latach 1948–1956, Zysk i S-ka, Insty-tut Pamięci Narodowej — Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Pol-skiemu, Poznań–Warszawa 2014.
The Good Fight Continues. World War II Letters from the Abraham Lincoln Brigade, red. Peter N. Carroll, Michael Nash, Melvin Small, New York University Press, New York–London 2006.
Yad Vashem mourns the passing of Dr. Shmuel Krakowski, the former Director of the Yad Vashem Archives, https://www.yadvashem.org/shmuel-krakowski.html (dostęp: 4 IV 2025).
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
Stats
Number of views and downloads: 16
Number of citations: 0
