Kłopotliwe dziedzictwo: przemiany narracji o PRL w polskiej historiografii przed transformacją ustrojową i po niej
DOI:
https://doi.org/10.12775/HiP.2026.008Słowa kluczowe
Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL), niepodległośc, modernizacja, historiografia, historia ideiAbstrakt
Historia Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (PRL) stanowi jeden z najbardziej istotnych, a zarazem najbardziej kontrowersyjnych obszarów polskiej historiografii. Od lat 70. i 80. XX w., w kontekście cyklicznych kryzysów politycznych i gospodarczych, część badaczy zaczęła podważać obowiązujące paradygmaty badawcze, starając się dotrzeć do tzw. prawdy. Równolegle historycy związani z ówczesnym reżimem kładli nacisk na osiągnięcia socjalistycznej Polski, odpowiadając na krytykę płynącą ze środowiska naukowego. Choć pod koniec lat 80. PRL formalnie zakończyła swoje istnienie, zainteresowanie tym okresem nie osłabło – wręcz przeciwnie, debaty historyczne zaczęły koncentrować się wokół zagadnień niepodległości, modernizacji oraz „prawdziwej Polski”. Artykuł analizuje przemiany w pisarstwie historycznym dotyczącym PRL w okresie transformacji ustrojowej i ukazuje je jako wyraz zmian strukturalnych i ducha epoki, formę zaangażowania politycznego badaczy oraz przestrzeń ścierania się pamięci zbiorowej i emocji osobistych.
Bibliografia
Albert, A. (1983). Najnowsza historia Polski 1918–1980. Warszawa: Krąg.
Behr, V. (2022). How historians got involved in memory politics: Patterns of the historiography of the Polish People’s Republic before and after 1989. East European Politics and Societies, 36(3), 970–991. DOI: https://doi.org/10.1177/08883254211018777.
Bloch, M. (1949). Apologie pour l’histoire ou métier d’historien. Paris: Armand Colin.
Czubiński, A. (1987). Najnowsze dzieje Polski 1914–1983. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Czubiński, A. (2005). Historia Polski XX wieku. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
Dabrowski, P. M. (2016). Poland: The First Thousand Years. DeKalb, IL: Northern Illinois University Press.
Davies, N. (2005). God’s Playground: A History of Poland. Vol. 2: 1795 to the Present. New York: Columbia University Press.
Eisler, J. (2006). Jakim państwem była PRL w latach 1956–1976? Pamięć i Sprawiedliwość, 2(10), 11–23.
Fijałkowska, B. (1985). Polityka i twórcy (1948–1959). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Fik, M. (1996). Rozdwojenie jaźni. W: Spór o PRL. Kraków: Znak.
Friszke, A. (1996). Państwo polskie – autonomiczna część imperium. W: Spór o PRL. Kraków: Znak.
Friszke, A. (2002). Spór o PRL w III Rzeczypospolitej (1989–2001). Pamięć i Sprawiedliwość, 1(1), 9–27.
Głowiński, M. (1996). PRL-owskie mity i realia. W: Spór o PRL. Kraków: Znak.
Góra, W. (1985). Trudny start. Z dziejów Polski Ludowej. Warszawa: Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych.
Holzer, J. (1994). Problem państwa z nieprawego łoża. Z prof. Jerzym Holzerem rozmawia M. Urbanek. Odra, 9.
Kemp-Welch, A. (2008). Poland under Communism: A Cold War History. Cambridge: Cambridge University Press.
Kersten, K. (1960). Plany i organizacja migracji ludności rolniczej na ziemie zachodnie w 1945 r. Kwartalnik Historyczny, 3, 682–698.
Kersten, K. (1982). Historia polityczna Polski, 1944–1956. Warszawa: Krąg.
Kersten, K. (1986). Narodziny systemu władzy: Polska 1943–1948. Paris: Libella.
Kersten, K. (1987). Moja przygoda z historią. Przegląd Powszechny, 3.
Kersten, K. (1996). Bilans zamknięcia. W: Spór o PRL. Kraków: Znak.
Kersten, K. (2018). Narodziny systemu władzy: Polska 1943–1948. Warszawa: Fundacja Kerstenów, Instytut Studiów Politycznych PAN & Textura Jerzy Giebułtowski.
Klaś, J. (2018). Nowa Huta: architektoniczny portret miasta drugiej połowy XX wieku. Kraków: Ośrodek Kultury im. C. K. Norwida.
Łukasiak-Mikłasz, J. (red.). (1997). Ofiary czy współwinni. Nazizm i sowietyzm w świadomości historycznej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Volumen.
Paczkowski, A. (1996). Wojna o PRL. W: Spór o PRL. Kraków: Znak.
Perkal, J. (1985). Historia polityczna Polski 1944–1948. Warszawa: Wydawnictwo Grup Politycznych TUR.
Romek, Z. (2001). Krystyna Kersten – historyk dziejów najnowszych. W: T. Szarota (red.). Komunizm. Ideologia, system, ludzie. Warszawa: Neriton.
Ryszka, F. i in. (1974). Polska Ludowa 1944–1950. Przemiany społeczne. Wrocław: Ossolineum.
Słabek, H. (1988). Historia społeczna Polski Ludowej (1944–1970). Warszawa: Akademia Nauk Społecznych.
Stobiecki, R. (2020). Historiografia PRL. Zamiast podręcznika. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Werblan, A. (1988). Władysław Gomułka, sekretarz generalny PPR. Warszawa: Książka i Wiedza.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Meng Yang
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu respektuje prawo do prywatności i ochrony danych osobowych autorów.
Dane autorów nie są wykorzystywane w celach handlowych i marketingowych. Redaktorzy i recenzenci są zobowiązani do zachowania w poufności wszelkich informacji związanych ze złożonymi do redakcji tekstami.
Autor, zgłaszając swój tekst wyraża zgodę na wszystkie warunki i zapisy umowy licencyjnej (określającej prawa autorskie) z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 73
Liczba cytowań: 0
