W cieniu Etiopii: ambiwalencje polskiego dyskursu kolonialnego w latach 1935–1936
DOI:
https://doi.org/10.12775/DN.2026.1.03Słowa kluczowe
kolonie, Liga Morska i Kolonialna, II wojna włosko-etiopska, aspiracje kolonialne w II Rzeczypospolitej, dyskurs popularny, ruch Hands Off Ethiopia, postkolonializmAbstrakt
Artykuł analizuje polski dyskurs o wojnie włosko-etiopskiej (1935–1936) w perspektywie postkolonialnej. Na podstawie prasy, publicystyki i archiwaliów ukazana zostaje ambiwalencja postaw: obok narracji solidarnościowych, odwołujących się do pamięci zaborów, funkcjonowały głosy legitymizujące aspiracje kolonialne (Liga Morska i Kolonialna, Stowarzyszenie „Polonia-Italia”). Obraz ten zestawiono z globalnym ruchem Hands Off Ethiopia. Omówiono także formy pozadyskursywne: demonstracje, zbiórki, kampanie korespondencyjne oraz próby wyjazdów ochotników i personelu medycznego.
Bibliografia
Źródła archiwalne
Archiwum Akt Nowych
Włochy. Stosunki polityczne z zagranicą, głównie wobec konfliktu włosko-abisyńskiego. Raporty, wydawnictwo, t. I, II, IV, V
Włochy. Sytuacja wewnętrzna i stosunki z zagranicą. Raporty, wycinki prasowe
Zatarg włosko-abisyński. Sankcje antywłoskie – stanowisko poszczególnych państw i Polski. Raporty, sprawozdania, korespondencja, wycinki prasowe, druki, t. I
Archiwum Państwowe w Poznaniu
Stowarzyszenie „Polonia-Italia w Poznaniu”
Archivio Storico Diplomatico
Polonia 53, busta 9 (1935)
Polonia 53, busta 11 (1936)
Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego
Archiwum prasowe Delegata RP przy Lidze Narodów
Opracowania
Asante S., The Impact of the Italo-Ethiopian Crisis of 1935–36 on the Pan-African Movement in Britain, „Transactions of the Historical Society of Ghana” 1972, t. XIII, nr 2, s. 217–227.
Bartnicki A., Pierwszy front II wojny światowej. Konflikt włosko-etiopski 1935–1936, War-szawa 1971.
Baudendistel R., Between Bombs and Good Intentions. The Red Cross and the Italo-Ethiopian War, 1935–1936, New York 2006.
Baudendistel R., Force versus Law. The International Committee of the Red Cross and Chemical Warfare in the Italo-Ethiopian War 1935–1936, „International Review of the Red Cross” 1998, t. XXXVIII, nr 322, s. 81–104.
Bentrovato D., Bentrovato S., From a „Glorious Reparation” to a „Wretched Adventure”. The Second Italo-Ethiopian War in Italian History Textbooks (1936–2020), „Journal of Genocide Research” 2024, t. XXVI, nr 3, s. 49–70.
Bhabha H.K., The Location of Culture, London–New York 1994.
Białas T., Liga Morska i Kolonialna 1930–1939, Gdańsk 1983.
Borejsza J., Mussolini był pierwszy…, Warszawa 1979.
Borkowska G., A Post-Colonial Perspective on Polish Soil. Some Questions of a Sceptic, „Teksty Drugie” Special Issue – English Edition, 2014, s. 41–54.
Buelli A., The Hands Off Ethiopia Campaign, Racial Solidarities and Intercolonial Antifas-cism in South Asia (1935–36), „Journal of Global History” 2023, t. XVIII, s. 47–67.
Cat-Mackiewicz S., Polityka Becka, Kraków 2009.
Cavanagh C., Postcolonial Poland, „Common Knowledge” 2004, t. X, nr 1, s. 82–92.
Czechowski J., Abisynja czy Włochy, Warszawa 1935.
Farago L., Abisynja na widowni, Warszawa 1935.
Fieldhouse K., Emerson R., Colonialism, w: International Encyclopedia of the Social Sci-ences, red. D.L. Sills, New York 1968, s. 1–12.
Fronczak J., Local People’s Global Politics. A Transnational History of the Hands Off Ethi-opia Movement of 1935, „Diplomatic History” 2015, t. XXXIX, s. 245–274.
Grzechnik M., The Missing Second World. On Poland and Postcolonial Studies, „Interven-tions” 2019, t. XXI, nr 7, s. 998–1014.
Gurgul M., La Guerra d’Etiopia nei reportage di Aleksander Janta-Połczyński, „Italica Wratislaviensia” 2023, t. XIV, nr 2, s. 97–117.
Kopeć Z., „Obyś cudze dzieci uczył!” O szkole we wschodnich województwach międzywo-jennej Polski, w: Polonistyka w świetle tradycji i wyzwań współczesności, red. A. Krawczuk, I. Bundza, Kijów 2021, s. 349–365.
Kowalski M.A., Dyskurs kolonialny w Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 2010.
Kubica G., Międzywojenna polska etnografia zaangażowana w debatę publiczną a dyskurs nacjonalistyczny, „Studia Socjologiczne” 2023, t. III, z. 238, s. 135–159.
Kudela-Świątek W., Świątek A., W pułapce kolonializmu… Ukraińcy w Galicji Wschodniej – kolonizowani czy kolonizatorzy?, „Historyka. Studia Metodologiczne” 2012, t. XLII, s. 190–213.
Majzner R., Abisyńskie i hiszpańskie obserwacje Oddziału II SGWP w zakresie mobilności i zaopatrzenia wojsk na polu walki 1935–1939, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 2017, t. XCIX, nr 99, s. 261.
Minogue KR., Method in Intellectual History. Quentin Skinner’s Foundations, „Philosophy (London, England)” 1981, t. LVI, nr 218, s. 533–552.
Mitzner Z., Mussolini szuka ratunku w Abisynji, Warszawa 1935.
Monfreid H. de, Wrogi ląd Etjopji, Warszawa 1936.
Nycz R., Polish Post-Colonial and/or Post-Dependence Studies, „Teksty Drugie” Special Issue – English Edition, 2014, s. 15–32.
O’Sullivan R., The German Mission in Africa and Poland. Women, Expansion, and Colonial Training during the Third Reich, „Journal of Colonialism and Colonial History” 2021, t. XXII, nr 2, s. 143–168.
Pankhurst A., Research on Ethiopian Societies and Cultures during the Second Half of the Twentieth Century, „Journal of Ethiopian Studies” 2002, t. XXXV, nr 2, s. 1–60.
Patton R., In-between Empire. Imperial Exceptionalism, Poland, and Colonial Travel Writ-ing, London 2024.
Perugini N., Gordon N., Between Sovereignty and Race. The Bombardment of Hospitals in the Italo-Ethiopian War and the Colonial Imprint of International Law, „State Crime Journal” 2019, t. VIII, nr 1, s. 104–125.
Petitto R.R., Civiltà polacca, Pisa 1930.
Petitto R.R., La Polonia sul mare, Firenze 1927.
Piesiak-Robak A., „Jędrzej Giertych (1903–1992). Biografia polityczna”, [praca doktorska], Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu 2012.
Piotrowicz, R., Zagadnienie Abisyńskie a polskie tezy kolonialne, Warszawa 1935.
Piróg M., „Konflikt włosko-abisyński 1934–1936 w świetle wybranych polskich tytułów prasowych”, [praca licencjacka], Uniwersytet Jagielloński 2017.
Puchalski P., Between Postimperial Expansion and Promethean Mission. Africa and Africans in Interwar Polish Colonial Discourse, w: The World beyond the West. Perspectives from Eastern Europe, red. M. Kałczewiak, M. Kozłowska, New York 2022, s. 197–215.
Puchalski P., Polska w świecie kolonialnym, Warszawa 2024.
Romański M. [Dąbrowski R.], Najazd cywilizacji, Warszawa 1936.
Said E.W., Orientalizm, Poznań 2024.
Sierpowski S., Miejsce faszyzmu w polsko-włoskich stosunkach kulturalnych okresu między-wojennego, „Studia nad Faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi” 1980, t. VI, s. 217–245.
Sierpowski S., Stosunki polsko-włoskie w latach 1918–1940, Warszawa 1975.
Skinner Q., Conventions and the Understanding of Speech Acts, „The Philosophical Quar-terly” 1970, t. XX, nr 79, s. 118–138.
Solari P.D., Polonia coloniale, „Annali di scienze politiche” 1930, t. III, nr 1–2, s. 110–129.
Srivastava N., Italian Colonialism and Resistances to Empire, 1930–1970, Basingstoke 2018.
Ureña Valerio L., Colonial Fantasies, Imperial Realities. Race Science and the Making of Polishness on the Fringes of the German Empire, 1840–1920, Athens (GA) 2019.
Wołos M., Kornat M., Józef Beck. Biografia, Kraków 2021.
Wysocki T., Zaawansowanie przejścia demograficznego w grupach narodowościowych i wyznaniowych w Polsce okresu międzywojennego, „Studia Demograficzne” 2008, t. CLIII, nr 1–2, s. 54–81.
Zajas P., Literackie emigracje do Afryki Południowej. Egzotyka z bagażem narodowej histo-rii, w: Narracje migracyjne w literaturze polskiej XX i XXI wieku, red. H. Gosk, Kra-ków 2012, s. 171–188.
Zajas P., Polacy jako Burowie. Imagologia pomiędzy auto- a heterostereotypem, w: Wokół „W pustyni i w puszczy”. W stulecie pierwodruku powieści, red. J. Axer, T. Bujnicki, Kraków 2012, s. 29–52.
Zischka A., Abisynja. Ostatni nierozwiązany problem Afryki, Warszawa 1936.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Michał Maciejewski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 7
Liczba cytowań: 0
