Studenckie środowisko polityczne Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej w latach trzydziestych XX wieku
DOI:
https://doi.org/10.12775/DN.2026.1.02Słowa kluczowe
Politechnika Warszawska, środowisko studenckie II Rzeczypospolitej, architektura II Rzeczypospolitej, endecja, Obóz Narodowo-Radykalny, Organizacja Młodzieży Socjalistycznej „Życie”Abstrakt
Tekst ma charakter przyczynku do badań nad życiem politycznym studentów uczelni technicznych w latach trzydziestych XX w. w Polsce, który ma służyć lepszemu poznaniu ideowych korzeni nowoczesnej architektury polskiej. Środowisko studenckie Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej charakteryzowało się znacznym stopniem upolitycznienia i typową dla tego okresu radykalizacją postaw. Świadczy o tym popularność organizacji narodowo-radykalnych i komunistycznych. Jednak cechą charakterystyczną poglądów przytłaczającej większości aktywnego politycznie środowiska studentów architektury był radykalny, raczej tradycjonalistyczny niż rewolucyjny, chrześcijański nacjonalizm.
Bibliografia
Archiwalia
Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego im. E. Ringelbluma w Warszawie, Spuści-zna Anny Kubiak, S/350
Biblioteka Narodowa, sygn. DŻS XVIIA 4f
Biblioteka Politechniki Warszawskiej, Zbiory Specjalne Wydziału Architektury
Biuletyny ZSA, 1936–1937
Sprawozdania z działalności zarządów Związku Słuchaczów Architektury Politechniki War-szawskiej, 1931–1937
Statut Związku Słuchaczów Architektury Politechniki Warszawskiej, [mps] Warszawa 1934
Instytut Pamięci Narodowej, GK 141/77. t. 11
Źródła drukowane
Borowiecki Z., Odległe wspomnienia, Warszawa 2016 [audiobook].
Budrewicz O., Między Wisłą a Missisipi, Warszawa 1989.
Kotarbiński A., Z dziurawej pamięci, w: Fragmenty stuletniej historii 1899–1999. Relacje, wspomnienia, refleksje, [H. Adamczewska et al.], Warszawa 2000.
Minorski S., Czas przed burzą, Warszawa 1973.
Minorski S., Opowieść o „Życiu”, Warszawa 1958.
Spychalski M., Początek walki. Fragmenty wspomnień, Warszawa 1983.
Spychalski M., Warszawa architekta. Wspomnienia pierwszego powojennego prezydenta stolicy, Warszawa 2015.
Prasa
„ABC. Nowiny Codzienne” 1934–1939
„ABC Literacko-Artystyczne” 1932
„Akademik Polski” 1930–1935
„Czarno na Białem. Tygodnik Demokratyczny” 1939
„Epoka” 1938
„Falanga” 1937–1939
„Komunikat SARP” 1937–1939
„Kurier Warszawski” 1932–1937
„Młoda Architektura” 1939–1939
„Myśl Narodowa” 1930–1938
„Nasz Przegląd” 1937
„Przełom” 1938–1939
„Ruch Kulturalny” 1937
„Ruch Młodych” 1936
„Szczerbiec 1935
„Walka Młodych” 1936–1937
„Warszawski Dziennik Narodowy” 1936–1939
Opracowania
Album Młodej Architektury / Album de la Juene Architecture 1936, Warszawa 1936.
Album Młodej Architektury 1935. Architektura – Grafika użytkowa – Fotografia – Rysunek – Film, Warszawa 1935.
Bertram Ł., Rewolucja inżynierów. Komunistyczni studenci na uczelniach II Rzeczypospolitej i ich doświadczenia formacyjne, „Sensus Historiae” 2021, t. XLIII, nr 2, s. 13–32.
Chodakiewicz J.M., Żydzi i Polacy 1918–1955. Współistnienie, zagłada, komunizm, War-szawa 2023.
Domińczak M., „Faszyści” i „żydo-demokraci”. Walka o wpływy w Stowarzyszeniu Archi-tektów Polskich w latach 1937–1939, „Glaukopis” 2024, nr 41, s. 21–79.
Domińczak M., Narodowo-radykalna działalność Stanisława Jankowskiego „Agatona”, „Glaukopis” 2024, nr 41, s. 387–412.
Domińczak M., Loba M., „Młoda Architektura” – działalność Związku Słuchaczów Archi-tektury w latach 1934–1939 jako przykład młodzieżowej inicjatywy dydaktycznej i edukacyjnej, „Artifex Novus” 2024, nr 8, s. 70–85.
Herbert U., Trzy pokolenia polityczne w XX wieku, w: Pokolenia albo porządkowanie histo-rii, red. H. Orłowski, Poznań 2015, s. 351–376.
Hoffmann W., Olczak S., Gancarczyk M., „Informator Architektury”, r. a. 1936–37, mps, Warszawa 1936.
Kijek K., Dzieci modernizmu. Świadomość, kultura i socjalizacja polityczna młodzieży ży-dowskiej w II Rzeczypospolitej, Wrocław 2017.
Konstantynów D., Żydzi i architektura (z perspektywy polskiego nacjonalizmu lat trzydzie-stych XX wieku), „Kwartalnik Historii Żydów / Jewish History Quarterly” 2009, nr 4, s. 411–425.
Materiały do historii Klubów Demokratycznych i Stronnictwa Demokratycznego w latach 1937–1939, cz. 1–2, [red. L. Chajn], Warszawa 1964.
Mich W., Obcy w polskim domu. Nacjonalistyczne koncepcje rozwiązania problemu mniej-szości narodowych 1918–1939, Lubin 1994.
Minorski J., Z okazji XX rocznicy powstania PPR, „Architektura i Budownictwo” 1962, nr 6, s. 217–218.
Muszyński W.J., Duch młodych. Organizacja Polska i Obóz Narodowo-Radykalny w latach 1934–1944. Od studenckiej rewolty do konspiracji niepodległościowej, Warszawa 2011.
Pilch A., Studencki ruch polityczny w Polsce w latach 1932–1939, Kraków 1972.
Politechnika Warszawska, „Kronika”, z. 1, Warszawa 1938.
Popiołek-Roßkamp M., Displaced and Forgotten. The Phenomenon of Anti-Semitism among Architects in Warsaw in the Second Half of the 1930s., „Medaon – Magazin für jüdisches Leben in Forschung und Bildung” 2023, t. XVII, nr 33, s. 1–13.
Rowe L., Jewish Self-Defence. A Response to Violence, w: Studies on Polish Jewry 1919–1939. The Interplay of Social, Economic and Political Factors in the Struggle of a Minority for Its Existence, red. J.A.Fishman, New York 1974, s. 105–149.
Rozbicka M., Związek Słuchaczów Architektury jako animator studenckiego życia towarzy-skiego – czyli o Balach [Młodej] Architektury, a także Czarnych Kawach, dancingach i tzw. fuksówkach organizowanych na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej w latach 1917–1948, „Studia do Dziejów Architektury i Urbanistyki w Polsce” 2022, nr 5, s. 5–42.
Rudnicki Sz., Falanga. Ruch Narodowo-Radykalny, Warszawa 2018.
Skalimowski A., Sigalin. Towarzysz odbudowy, Wołowiec 2018.
Syrkus H., Ku idei osiedla społecznego 1925–1975, Warszawa 1976.
Szumiło M., Komunistyczny Związek Młodzieży w międzywojennej Warszawie, w: Komuniści w międzywojennej Warszawie, red. E. Kowalczyk, Warszawa 2014, s. 95–110.
Tomasiewicz J., W kierunku nacjokracji. Tendencje autorytarne, totalistyczne i profaszy-stowskie w polskiej myśli politycznej (1933–1939), narodowcy – narodowi radykałowie – narodowi socjaliści, Katowice 2019.
Tomaszewski P., Polskie korporacje akademickie w latach 1918–1939. Struktury, myśl poli-tyczna, działalność, Warszawa 2011.
Trybuś J., Warszawa niezaistniała. Niezrealizowane projekty urbanistyczne i architektonicz-ne Warszawy dwudziestolecia międzywojennego, Łódź 2019.
Warszawska Szkoła Architektury 1915–1965. 50-lecie Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, Warszawa 1967.
Znaniecki F., Pisma filozoficzne, t. 2: „Humanizm i poznanie” i inne pisma filozoficzne, oprac. J. Wocial, Warszawa 1991.
Netografia
Wróblewski B.P., Polska Korporacja Akademicka Patria (Warszawa), www.archiwumkorporacyjne.pl (dostęp: 2 XI 2024).
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Michał Domińczak
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 12
Liczba cytowań: 0
