A Brief View of the History of Archives in Poland in 1944–1989
DOI:
https://doi.org/10.12775/BPMH.2021.008Keywords
Poland; state, church and private archives; the history of the archives; archival law; resource; archivistsAbstract
Immediately after the war, efforts were made to recreate the network of archives in Poland, which was based on the models from before 1939 and at the same time took into account the territorial changes made in 1945. At that time, much effort was put into their reconstruction by former archivists from state, local government and private archives, who had been educated before the war along with new people who started working in archives after 1945. The situation changed radically during the Stalinist period, especially after the 1951 Decree on State Archives, which definitely broke away with the pre-war model. It introduced the centralization of the state archival network and ensured that the state archives should control the resources stored in other public-law institutions. Political and social changes in Poland led to the adoption of a new Act on the national archival resources and archives on 14 July 1983. It introduced the concept of the national archival resource, regulated the matter of managing this resource and strengthened the centralization of its supervision. This law generally maintained the previously binding provisions on the organization of the archival network and forms of archives' activity.
References
Dekret z dnia 29 marca 1951 r. o archiwach państwowych, in: Dziennik Ustaw, 19. 1951, Stelle 149.
Dekret z dnia 29 marca 1951 r. o archiwach państwowych, in: Kolankowski Zygmunt / Murza-Murzicz Konstanty (Hg.): Zbiór przepisów archiwalnych, 1. 1954, S. 9–10.
Majcher-Węgrzynek Alicja (Bearb.): Katalog dokumentów pergaminowych Muzeum Okręgowego w Tarnowie. [1990].
Nabiałek Karol / Świeboda Wojciech / Zdanek Maciej (Bearb.): Katalog zbioru dokumentów pergaminowych Biblioteki Jagiellońskiej, 1: Katalog dokumentów und 2: Ilustracje i indeks. 2014.
Rozporządzenie Rady Ministrów PRL z dnia 19 lutego 1957 r. w sprawie państwowego zasobu archiwalnego, in: Sierpowski Stanisław / Matelski Dariusz (Bearb.): Dzieje archiwistyki polskiej. Wybór źródeł, S. 122–127.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 lutego 1957 r. w sprawie państwowego zasobu archiwalnego, in: Dziennik Ustaw, 12. 1957, Stelle 66.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1958 r. zmieniające rozporządzenie z dnia 19 lutego 1957 r. w sprawie państwowego zasobu archiwalnego, in: Dziennik Ustaw, 2. 1959, Stelle 12.
Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, in: Dziennik Ustaw, 38. 1983, Stelle 173.
Wykaz jednostek organizacyjnych podległych i nadzorowanych przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych, in: Sierpowski Stanisław / Matelski Dariusz (Bearb.): Dzieje archiwistyki polskiej. Wybór źródeł. 1988, S. 270–271.
Zarządzenie Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 21 stycznia 1976 r., in: Dziennik Ustaw Ministerstwa Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki, 2. 1976, Stelle 5.
Zarządzenie Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych z 31 stycznia 1976 r., in: Tarakanowska Maria / Rosowska Ewa (Bearb.): Zbiór przepisów archiwalnych wydanych przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych w latach 1952–2000. 2001, S. 417–419.
Zarządzenie Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych z dnia 1 lutego 1952 r. w sprawie przemianowania i włączenia b. archiwów miejskich do archiwów państwowych, in: Kolankowski Zygmunt / Murza-Murzicz Konstanty (Hg.): Zbiór przepisów archiwalnych, 1. 1954, S. 192.
Zarządzenie nr 91 Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 czerwca 1951 r. w sprawie przejęcia b. archiwów miejskich przez Naczelna Dyrekcję Archiwów Państwowych, in: Kolankowski Zygmunt / Murza-Murzicz Konstanty (Hg.): Zbiór przepisów archiwalnych, 1. 1954, S. 19.
Zarządzenie Prezesa Rady Ministrów PRL z dnia 14 stycznia 1952 r. w sprawie sieci archiwalnej, in: Sierpowski Stanisław / Matelski Dariusz (Bearb.): Dzieje archiwistyki polskiej. Wybór źródeł. 1988, S. 119–121.
Bańkowski Piotr: Pół wieku odrodzonych polskich archiwów państwowych, in: Archeion, 51. 1969, S. 7–26.
Biernat Andrzej: Prawo archiwalne w Polsce – walka o nową ustawę (ze wspomnień weterana), in: Kozłowski Kazimierz / Stępniak Władysław (Hg.): Archiwa polskie wczoraj i dziś. 2012, S. 25–35.
Biernat Czesław: Ustawa o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, in: Archeion, 80. 1986, S. 55–119.
Brańska Eugenia (Bearb.): Archiwa Państwowe. Informator. 1968.
Bujniewicz Natalia (Hg.): Informator o zasobie archiwalnym Centralnego Archiwum Wojskowego. 2008.
Chmielewski Zdzisława: Archiwa samorządowe – historia i perspektywy, in: Przełomy w historii. XVI Powszechny Zjazd Historyków Polskich. Wrocław 15–18 września 1999 r. Pamiętniki, 3/1. 2001, S. 71–83.
Chorążyczewski Waldemar: Zarys dziejów i charakterystyka archiwów państwowych, in: Kozłowski Kazimierz / Stępniak Władysław (Hg.): Archiwa polskie wczoraj i dziś. 2012, S. 177–253.
Czubiński Antoni: Historia Polski XX wieku. 2000.
Degen Robert: Gromadzenie zasobu w archiwach polskich w latach 1945–1989. Problem badawczy i przegląd podstawowej literatury, in: Archiwa – Kancelarie – Zbiory, 1. 2005, S. 159–191.
Dębowska Maria (Bearb.): Archiwa Kościoła katolickiego w Polsce. Informator. 2002.
Dębowska Maria: Aktualne problemy archiwów kościelnych w Polsce, in: Przełomy w historii. XVI Powszechny Zjazd Historyków Polskich. Wrocław 15–18 września 1999 r. Pamiętniki, 3/1. 2001, S. 111–116.
Drozd Jan: Archiwa i zbiory wrocławskie, in: Przełomy w historii. XVI Powszechny Zjazd Historyków Polskich. Wrocław 15–18 września 1999 r. Pamiętniki, 3/1. 2001, S. 85–95.
Dymmel Piotr: Udział Archiwum Państwowego w Lublinie w pracach nad wydawaniem źródeł historycznych, in: Degen Robert / Jabłońska Marlena / Roman Wanda K. (Hg.): Zarządzanie dokumentacją, archiwistyka i ... koty. Księga jubileuszowa Profesor Haliny Robótki. 2016, S. 165–175.
Działalność naukowa archiwów polskich. I Konferencja Krajowa pracowników naukowo-badawczych archiwów państwowych Poznań, 28 IV 1977 r. 1978.
Dziurok Adam / Gałęzowski Marek / Kamiński Łukasz / Musiał Filip: Od niepodległości do niepodległości. Historia Polski 1918–1989. 2010.
Flis Stanisław: Archiwum Polskiego Instytutu Naukowego w Ameryce, in: 100 lat Archiwum Państwowego w Gdańsku. Sesja jubileuszowa. 2001, S. 107–126.
Galuba Rafał: Archiwa państwowe w latach 1918–2011 podstawy prawne działalności. 2013.
Gass Izabela: Spuścizny archiwalne w zasobie Archiwum Muzeum Polskiego w Rapperswilu, in: Archeion, 112. 2011, S. 162–171.
Gerber Rafał: Cele i zadania służby archiwalnej w Polsce, in: Archeion, 19/20. 1951, S. 6–18.
Jakubowski Jacek: Gerber Rafał (1909–1981), in: Bielińska Maria / Janosz-Biskupowa Irena (Hg.): Słownik biograficzny archiwistów polskich, 1: 1918–1984. 1988, S. 71–72.
Kallas Marian / Lityński Adam: Historia ustroju i prawa Polski Ludowej. 2000.
Kallas Marian: Historia ustroju Polski X–XX w. 2001.
Kolankowski Zygmunt: Suchodolski Witold (1887–1967), in: Bielińska Maria / Janosz-Biskupowa Irena (Hg.): Słownik biograficzny archiwistów polskich, 1: 1918–1984. 1988, S. 209–211.
Kołodziej Edward: Archiwa polskie po roku 1945, in: Kozłowski Kazimierz / Stępniak Władysław (Hg.): Archiwa polskie wczoraj i dziś. 2012, S. 115–127.
Kołodziej Edward: Archiwalia w zbiorach polskich ośrodków emigracyjnych, in: Kozłowski Kazimierz (Hg.): Archiwa polskie. 1998, S. 263–267.
Kopiczko Andrzej: Z dziejów archiwów kościelnych w Polsce, in: Kozłowski Kazimierz / Stępniak Władysław (Hg.): Archiwa polskie wczoraj i dziś. 2012, S. 139–152.
Kozłowski Kazimierz: Formowanie się i rozwój archiwów państwowych na ziemiach zachodnich i północnych powojennej Polski, in: Kozłowski Kazimierz / Stępniak Władysław (Hg.): Archiwa polskie wczoraj i dziś. 2012, S. 129–137.
Kozłowski Kazimierz: Kształtowanie i rozwój Szczecińskiego Archiwum Państwowego w polskich strukturach państwowych (do roku 1975), in: Łosowski Janusz (Hg.): Archiwistyka oraz problemy historii Polski, Polonii i dyplomacji XX wieku. Księga jubileuszowa ofiarowana profesorowi Edwardowi Kołodziejowi w 70. Rocznicę urodzin. 2011, S. 161–174.
Kozłowski Kazimierz: Leon Chajn, Tadeusz Walichnowski i Marian Wojciechowski – naczelni dyrektorzy archiwów państwowych, in: Gaziński Radosław / Makowski Adam (Hg.): Tantum possumus, quantum scimus. Księga pamiątkowa dedykowana profesorowi Zdzisławowi Chmielewskiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin. 2012, S. 79–93.
Krajewska Hanna: Archiwa instytucji naukowych, in: Kozłowski Kazimierz (Hg.): Archiwa polskie. 1998, S. 239–242.
Kulecka Alicja / Rutkowski Tadeusz Paweł: Oczami agenta. Środowiska naukowe i archiwalne w doniesieniach TW „Zyg” – Zygmunta Kolankowskiego. 2012.
Kulecka Alicja: „Maximum of Information” – „Minimum of Records“. Collection Building Policy in the Work of Director od Departament of National Archives and Chief Directors of State Archives (1945-1989), in: Res Historica, 49. 2020, S. 487–527.
Kulecka Alicja: Archiwa francuskie – przedmiot fascynacji archiwistów polskich, in: Łosowski Janusz (Hg.): Archiwistyka oraz problemy historii Polski, Polonii i dyplomacji XX wieku. Księga jubileuszowa ofiarowana profesorowi Edwardowi Kołodziejowi w 70. rocznicę urodzin. 2011, S. 99–117.
Kwiatek Filip: Zbiory fotograficzne Narodowego Archiwum Cyfrowego – wczoraj, dziś, jutro, in: Kulecka Alicja (Hg.): Wkład archiwistów warszawskich w rozwój archiwistyki polskiej. 2012, S. 140–148.
Kwiatkowska Wiesława: Dorobek polskiej archiwistyki w zakresie opracowania zasobu archiwalnego. 2014.
Kwiatkowska Wiesława: Wkład ogólnopolskich konferencji metodycznych w rozwój metodyki kształtowania zasobu archiwalnego, in: Degen Robert / Jabłońska Marlena / Roman Wanda K. (Hg.): Zarządzanie dokumentacją, archiwistyka i ... koty. Księga jubileuszowa Profesor Haliny Robótki. 2016, S. 107–121.
Laszuk Anna: Użytkownicy współtwórcami informacji o zasobie archiwalnym, in: Łosowski Janusz (Hg.): Archiwistyka oraz problemy historii Polski, Polonii i dyplomacji XX wieku. Księga jubileuszowa ofiarowana profesorowi Edwardowi Kołodziejowi w 70. rocznicę urodzin. 2011, S. 119–133.
Lewandowska Maria: Kadra archiwistów państwowych w Polsce Ludowej (1945–1983). 1988.
Librowski Stanisław: Archiwa Kościoła katolickiego w Polsce, in: Gryglewicz Feliks / Łukaszyk Romuald / Sułowski Zygmunt (Hg.): Encyklopedia Katolicka, 1. 1989, S. 878–886.
Manteuffel Tadeusz: Archiwa państwowe w minionym pięćdziesięcioleciu, in: Archeion, 50. 1968, S. 9–25.
Matelski Dariusz: Restytucja dóbr kultury w układach Polski z sąsiadami XX wieku, in: Łosowski Janusz (Hg.): Archiwistyka oraz problemy historii Polski, Polonii i dyplomacji XX wieku. Księga jubileuszowa ofiarowana profesorowi Edwardowi Kołodziejowi w 70. rocznicę urodzin. 2011, S. 65–97.
Matelski Dariusz: Restytucja polskich dóbr kultury w historiografii, in: Archiwista Polski, 1. 2003, S. 21–34.
Moraczewska Henryka: Kancelaria i archiwa uniwersyteckie w Polsce Ludowej. 1982.
Ożóg Krzysztof: Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, in: Kozłowski Kazimierz / Stępniak Władysław (Hg.): Archiwa polskie wczoraj i dziś. 2012, S. 153–158.
Pamiętnik I Powszechnego Zjazdu Archiwistów Polskich. Przemyśl 25–27 sierpnia 1986 r., 1–2. 1991.
Porazinski Jarosław: Zjazdy powszechne archiwistów polskich – w przeddzień VI Zjazdu, in: Kozłowski Kazimierz / Stępniak Władysław (Hg.): Archiwa polskie wczoraj i dziś. 2012, S. 257–264.
Robótka Halina / Ryszewski Bohdan / Tomczak Andrzej: Archiwistyka. 1989.
Rocka Danuta: Sprawozdanie z działalności państwowej służby archiwalnej w roku 1988, in: Archeion, 90. 1992, S. 177–189.
Rocka Danuta: Sprawozdanie z działalności państwowej służby archiwalnej w roku 1989, in: Archeion, 92. 1993, S. 175–191.
Roman Wanda K.: Centralne Archiwum Wojskowe 1918–1998: tradycje, historia, współczesność służby archiwalnej Wojska Polskiego. 1999.
Roszkowski Wojciech: Polityczne i społeczno-gospodarcze uwarunkowania rozwoju nauki w Polsce 1944–1989, in: Historia nauki polskiej, 10/1: Zasztowt Leszek / Schiller-Walicka Joanna (Hg.): Warunki rozwoju nauki polskiej, państwo i społeczeństwo. 2015, S. 39–121.
Stępniak Władysław: Misja Adama Stebelskiego. Rewindykacja archiwaliów polskich z Niemiec w latach 1945–1949. 1989.
Stępniak Władysław: Relacja Witolda Suchodolskiego o spaleniu archiwów warszawskich, in: Miscellanea Historico-Archivistica, 4. 1994, S. 285–293.
Stępniak Władysław: Z dziejów rewindykacji. Współpraca między PRL i NRD w zakresie wymiany archiwaliów, in: Archiwista Polski, 4. 1999, S. 44–47.
Stogowska Anna Maria: Archiwum Państwowe w Płocku. 1995.
Stryjkowski Krzysztof (Hg.): Jubileusz 60–lecia Archiwum Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. 10 października 2008, materiały z konferencji. 2009.
Stryjkowski Krzysztof: O starych i nowych funkcjach archiwów, in: Mamczak-Gadkowska Irena / Stryjkowski Krzysztof (Hg.): Nowe funkcje archiwów. 2015, S. 11–19.
Tandecki Janusz: Archiwa w Polsce w latach 1944–1989. Zarys dziejów. 2017.
Tomczak Andrzej: Zarys dziejów archiwów polskich. 1982.
Tomczak Andrzej: Stan i sprawy archiwów i narodowego zasobu archiwalnego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, in: Nauka Polska, 9–10. 1981, S. 23–32.
Walichnowski Tadeusz: Kierunki rozwoju archiwistyki polskiej. 1979.
Walichnowski Tadeusz: Z prac nad doskonaleniem prawa archiwalnego w Polsce Ludowej, in: Archeion, 68. 1979, S. 7–19.
Wąsowicz Michał: Dziesięć lat działalności państwowej służby archiwalnej na ziemiach odzyskanych, in: Archeion, 24. 1955, S. 26–36.
Wąsowicz Michał: Ze wspomnień archiwisty (1929–1953), in: Miscellana Historico-Archivistica, 1. 1985, S. 87–104.
Wierzbicka Elżbieta: Kalendarium dziejów Archiwum Państwowego w Lublinie, in: Wierzbicka Elżbieta / Zabielski Ludwik (Hg.): Archiwum Państwowe w Lublinie. Dzieje i zasób. 2003, S. 188–196.
Wilczyński Leszek: Archiwum Archidiecezjalne w Poznaniu w latach 1925–1939, in: Archiwariusz, 1. 2005, S. 11–53.
Wolnicki Paweł: Gromadzenie zasobu w Archiwum Diecezjalnym na przykładzie Częstochowy, in: Archiwa – Kancelarie – Zbiory, 2. 2008, S. 233–256.
Woszczyński Bolesław: Od dekretu do ustawy. Z problematyki polskiego ustawodawstwa archiwalnego, in: Frącki Edward / Woszczyński Bolesław (Hg.): Historia i współczesność. 1987, S. 325–338.
Woszczyński Bolesław: Z dziejów archiwów państwowych w okresie powojennym, in: Archeion, 80. 1986, S. 87–119.
Woszczyński Bolesław: Zasłużeni nieobecni, in: Kozłowski Kazimierz (Hg.): Archiwa polskie. 1998, 67–81.
Wróbel-Lipowa Krystyna: Rewindykacja archiwaliów polskich z ZSRR w latach 1945–1964. 1982.
Wyczawski Hieronim: Polskie archiwa kościelne, in: Rechowicz Marian / Wojtkowski Andrzej Zgorzelski Czesław (Hg.): Księga tysiąclecia katolicyzmu w Polsce, 2: Kościół a nauka i sztuka. 1969, S. 91–95.
Zatrudnianie pracowników naukowych w archiwach państwowych, in: Archeion, 38. 1963, S. 272–274.
Żak Andrzej Czesław: Przeszłość i współczesne wyzwania, in: Kozłowski Kazimierz / Stępniak Władysław (Hg.): Archiwa polskie wczoraj i dziś. 2012, S. 159–167.
Downloads
The publisher's shop:
Published
How to Cite
Issue
Section
License
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by-nc-nd/4.0/88x31.png)
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
The author submitting the text for publication is obliged to disclose all authors involved in the preparation of the text and (if applicable) an indication of the sources of financing of the publication, the contribution of scientific research institutions, associations and other entities ("financial disclosure").
In the case of texts prepared by two or more Authors, the Authors are obliged to send to the Editorial Staff a statement about the contribution of individual Authors to the publication (including their affiliation and an indication of the Author / Authors of the concepts, assumptions, methods, etc.). The main responsibility for the text lies with the author submitting it to the Editorial Board.
Please be advised that the editors of the Bulletin of the Polish Historical Mission are using the iThenticate anti-plagiarism program, since 2016 each article has been checked for authenticity. The editors declare that detected cases of scientific misconduct will be documented and made public by notifying relevant entities (institutions employing Authors, scientific institutions and associations, etc.).
Authors / Authors are asked to send the following documents to the Editor:
- declaration of the Author or Authors,
- statement of the Author or Authors,
- basic information about the article.
Universität Würzburg
Polnische Historische Mission
Philosophiegebäude
Am Hubland
97074 Würzburg, Germany
Stats
Number of views and downloads: 563
Number of citations: 0