Tryptyk z Domu Jana Matejki. Nowe obserwacje

Abstrakt

Jedno z najwybitniejszych dzieł gotyckiego malarstwa tablicowego w Małopolsce było w dwóch minionych dekadach intensywnie badane interdyscyplinarnie w Muzeum Narodowym w Krakowie. Chodziło zarówno o rozpoznanie technik artystycznych zastosowanych na awersowej stronie Tryptyku jak i poszukiwanie pozostałości warstwy malarskiej na – rzekomo niezdobionej – stronie rewersowej. Niniejszy komunikat ogranicza się do tego drugiego zakresu.

Fotografia w podczerwieni ujawniła pozostałości sceny figuralnej, którą hipotetycznie zrekonstruowaliśmy rysunkowo jako Zwiastowanie. To domniemanie zostało następnie w pełni potwierdzone dzięki użyciu skanera wielkopowierzchniowego XRF. W konsekwencji tego zmienił się nasz pogląd na kontekst funkcjonalny Tryptyku: nie mógł to być „ołtarzyk domowy” służący prywatnej dewocji lecz retabulum epitafijne, eksponowane na ołtarzu w przestrzeni kościoła i podlegające liturgicznemu rytmowi otwierania i zamykania skrzydeł. Powodzenie tego przedsięwzięcia powinno zachęcać do badania metodą skanowania wielkopowierzchniowego innych malowideł tablicowych, zniszczonych w stopniu uniemożliwiającym identyfikację tematyki przedstawień zmysłem wzroku.