Acta Universitatis Nicolai Copernici Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo https://apcz.umk.pl/AUNC_ZiK <p><strong>NAUKI HUMANISTYCZNO-SPOŁECZNE</strong></p> <p>Interdyscyplinarne czasopismo, założone w 1966 roku na Wydziale Sztuk Pięknych UMK w Toruniu, od przeszło 50 lat <strong>integruje</strong> analizy i metody nauk humanistycznych (nauki o sztuce, nauki o kulturze i religii), dyscypliny sztuki plastyczne i konserwacja dzieł sztuki oraz nauk ścisłych i przyrodniczych w zakresie <strong>badań i konserwacji-restauracji</strong> zabytków kultury materialnej, a także rozważania teoretyczne w dziedzinie <strong>ochrony dziedzictwa kulturowego</strong> oraz muzeologii. </p> <p>Dyscypliny wiodące, zwiazane z jednostką wydającą tytuł:<br /><strong>nauki o sztuce</strong> / <strong>sztuki plastyczne i konserwacja dzieł</strong> <strong>sztuki</strong>.<strong> </strong></p> <p>Archiwalne numery czasopisma (1974-2005) dostępne są w Kujawsko-Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej<a href="https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/11504/edition/19937#structure"><strong> &gt;&gt;&gt;</strong></a>.</p> <p> </p> <p><strong>ISSN</strong> 0208-533X</p> <p><strong>E-ISSN</strong> 0208-533X</p> pl-PL <p><a href="https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0/deed.pl" target="_blank" rel="noopener">CC BY ND 4.0</a>. Posiadaczem prawa autorskiego (Licencjodawcą) jest Autor, który na mocy umowy licencyjnej udziela nieodpłatnie prawa do eksploatacji dzieła na polach wskazanych w umowie.</p> <ul> <li>Licencjodawca udziela Licencjobiorcy licencji niewyłącznej na korzystanie z Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego w następujących polach eksploatacji: a) utrwalanie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego; b) reprodukowanie (zwielokrotnienie) Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego drukiem i techniką cyfrową (e-book, audiobook); c) wprowadzania do obrotu egzemplarzy zwielokrotnionego Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego; d) wprowadzenie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego do pamięci komputera; e) rozpowszechnianie utworu w wersji elektronicznej w formule open access na licencji Creative Commons (CC BY-ND 3.0) poprzez platformę cyfrową Wydawnictwa Naukowego UMK oraz repozytorium UMK.</li> <li>Korzystanie przez Licencjobiorcę z utrwalonego Utworu ww. polach nie jest ograniczone czasowo ilościowo i terytorialnie. </li> <li>Licencjodawca udziela Licencjobiorcy licencji do Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego nieodpłatnie na czas nieokreślony</li> </ul> <p>PEŁEN TEKST UMOWY LICENCYJNEJ <a href="https://wydawnictwo.umk.pl/upload/files/dokumenty/Umowa%20z%20autorem%20do%20APCz%202017.pdf" target="_blank" rel="noopener">&gt;&gt;</a></p> Monika.Jakubek-Raczkowska@umk.pl (Monika Jakubek-Raczkowska) greg@umk.pl (Grzegorz Kopcewicz) Wed, 28 Apr 2021 20:41:20 +0200 OJS 3.3.0.8 http://blogs.law.harvard.edu/tech/rss 60 Nieznane dzieło Pacina di Bonaguidy ze zbiorów prywatnych – przyczynek do badań nad malarstwem florenckiego Trecenta https://apcz.umk.pl/AUNC_ZiK/article/view/AUNC_ZiK.2020.001 <p>Artykuł przedstawia wyniki analizy zabytkoznawczej nieznanego i do 2018 r. niepublikowanego obrazu ze zbiorów prywatnych. Na ich podstawie uznano, że malowidło najpewniej jest dziełem warsztatu Pacina di Bonaguidy, florenckiego malarza i iluminatora czynnego w latach ok. 1303–1340, a scenę ukazaną na obrazie zidentyfikowano jako Powitanie św. Prokulusa przez papieża. Obraz ten łączyć można z przypisywanym Pacino di Bonaguidzie retabulum dla kościoła San Procolo przy via de’Giraldo we Florencji – prawdopodobnie jest nieznaną dotąd częścią legendy o św. Prokulusie, biskupie Terni i patronie kościoła, należącą do tej nastawy, liczącej jak dotąd siedem rozpoznanych w literaturze przedstawień. Wszystkie kwatery łączy styl malarski (w tym charakterystyczna typizacja postaci i opracowanie detali), ikonografia, wymiary, technika wykonania i system obramień. W artykule podjęto również próbę ustalenia pierwotnego umiejscowienia malowideł w nastawie ołtarzowej, ich kształty i rozmiary pozwalają bowiem na wiele interpretacji i rekonstrukcji. Według najbardziej rozpowszechnionej tezy tworzyły one predellę retabulum zbudowaną z siedmiu przedstawień, lecz są przesłanki pozwalające zakładać, że cykl legendy o św. Prokulusie był bardziej rozbudowany. Jeśli przyjąć związek prezentowanego obrazu z retabulum św. Prokulusa z kościoła San Procolo we Florencji, byłby on jedynym dziełem Pacina di Bonaguidy w zbiorach polskich. Identyfikacja nieznanego dotąd obrazu stanowi asumpt do badań nad twórczością mistrza, w istotny sposób zmienia też dotychczasowe rozpoznanie retabulum z San Procolo i otwiera nowe możliwości jego interpretacji.</p> Jagoda Agnieszka Marciniak Prawa autorskie (c) 2021 Acta Universitatis Nicolai Copernici Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo https://apcz.umk.pl/AUNC_ZiK/article/view/AUNC_ZiK.2020.001 Tue, 27 Apr 2021 00:00:00 +0200 Gotyckie malowidło z Ukrzyżowaniem w kościele Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Toruniu w świetle najnowszych badań https://apcz.umk.pl/AUNC_ZiK/article/view/AUNC_ZiK.2020.002 <p>Artykuł przedstawia rezultaty nowego rozpoznania (badania stylistyczne i techniki nieniszczące) malowidła w pierwszym od wschodu przęśle przyziemia nawy północnej (dawny krużganek) w kościele Wniebowzięcia NMP w Toruniu. Choć malowidło jest słabo zachowane i widoczne tylko w ogólnym zarysie, czytelne są dwie kolejne warstwy chronologiczne, rozpoznawalne także w fotografii w bliskiej podczerwieni i fluorescencji wzbudzanej UV. Warstwę młodszą można datować na koniec XIV w., na co wskazuje typologia (wizerunek Ukrzyżowanego) oraz ogólne cechy stylowe osadzone w sztuce czeskiej; warstwa starsza może pochodzić z 1. połowy XIV w. Obraz należał do wystroju przestrzeni brackiej (z możliwym dostępem ludzi świeckich). Jego pierwotna funkcja nie jest znana. Z pewnością dokumentuje kult pasyjny z silnym zabarwieniem eucharystycznym, a także obrzędowość franciszkańską (liturgia procesyjna?). Jest też dowodem aktualizacji wystroju wnętrza oraz transmisji wzorców czeskich pod koniec XIV w.</p> Juliusz Raczkowski Prawa autorskie (c) 2021 Acta Universitatis Nicolai Copernici Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo https://apcz.umk.pl/AUNC_ZiK/article/view/AUNC_ZiK.2020.002 Sat, 09 Jan 2021 00:00:00 +0100 Księgi liturgiczne brata Feliksa Trzcińskiego https://apcz.umk.pl/AUNC_ZiK/article/view/AUNC_ZiK.2020.003 <p>Artykuł jest próbą systematyzacji ksiąg liturgicznych skopiowanych przez cystersa, brata Feliksa Trzcińskiego <br />(zm. 1649) z klasztoru w Pelplinie. Dotąd znane są cztery woluminy wykonane jego ręką - dwa graduały: L 14 (1625) oraz L 12 (brak datacji) i dwa antyfonarze: L 16 (1643) oraz L 4 (1648). W 2020 r. autor zidentyfikował w Bibliotheque nationale de France w Paryżu kolejny rękopis (RES 2239) sporządzony przez F. Trzcińskiego w 1635 r. prawdopodobnie dla klasztoru Brygidek. W manuskrypcie zachował się kolofon (fol. 127v), który potwierdza autorstwo F. Trzcińskiego. W ostatniej księdze (antyfonarzu L 4) brat Trzciński napisał, że jest to jego „opus 7”. Należy zatem sądzić, że nie zidentyfikowano dotąd jeszcze dwóch woluminów.</p> Czesław Grajewski Prawa autorskie (c) 2021 Acta Universitatis Nicolai Copernici Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo https://apcz.umk.pl/AUNC_ZiK/article/view/AUNC_ZiK.2020.003 Tue, 27 Apr 2021 00:00:00 +0200 Sztuka w kręgu bractw religijnych w Skalbmierzu. Addenda https://apcz.umk.pl/AUNC_ZiK/article/view/AUNC_ZiK.2020.004 <p>Artykuł zawiera analizę skalbmierskich bractw religijnych i należącego do nich nowożytnego wyposażenia. Omówiono w nim obiekty zarówno zachowane, jak i znane tylko ze źródeł pisanych z okresu od XVI do XIX w., ze szczególnym uwzględnieniem ostatnich odkryć, dokonanych w trakcie prac konserwatorskich. W epoce staropolskiej Skalbmierz był zaliczany do średniej wielkości miast Małopolski, ale ze względu na znajdującą w nim kolegiatę i prowadzoną przy niej szkołę stanowił liczący się ośrodek w regionie. Widoczne jest to między innymi na przykładzie bractw religijnych, których liczba i ożywiona działalność jest imponująca, jeśli wziąć pod uwagę wielkość miasta. Za najstarsze bractwa należy uznać cechy rzemieślnicze, które notowane są w Skalbmierzu od połowy XV w. Jedyną pozostałością po ich działalności jest ołtarz z około 1700 r. z wyobrażeniami św. Kryspina i Kryspiniana. Bractwo literackie, notowane już w 1546 r., również posiadało w kolegiacie ołtarz; niestety, zarówno retabulum, jak i jego wyposażenie znane są jedynie z lakonicznych wzmianek w inwentarzach. Dynamiczny rozwój konfraterni w mieście nastąpił w początkach XVII w. Powstały wtedy bractwa Męki Pańskiej i św. Anny. To pierwsze, wzorowane na krakowskiej archikonfraterni, posiadało w kościele ołtarz z wyobrażeniem Ukrzyżowania (w połowie XVIII w. zmieniony na obecny z fundacji prepozyta Antoniego Stanclewicza) oraz kryptę dekorowaną malowidłami przedstawiającymi konfratrów w strojach identycznych z noszonymi przez członków krakowskiego bractwa. Zachował się też XVII-wieczny kielich należący do konfraterni, fundowany przez jednego z mieszczan. Z kolei XVII-wieczne wyposażenie bractwa św. Anny, znane wyłącznie ze źródeł pisanych, obejmowało ołtarz, paramenty i księgi liturgiczne. W połowie XVIII w. przebudowano brackie retabulum, umieszczając w nim kopię obrazu z ołtarza głównego krakowskiego kościoła św. Anny. W drugiej połowie XVII w. powstało bractwo Matki Bożej Różańcowej, wzorowane na konfraterni przy krakowskim kościele Dominikanów. Z ołtarzem brackim związany był obraz Matki Boskiej Śnieżnej. Dokładne oględziny, możliwe dzięki zdjęciu do konserwacji pokrywających go sukienek, wykazały, że obraz wykonano na wzór wizerunku z krakowskiego kościoła św. Trójcy. Ostatnio w pochodzącym z połowy XVIII w. ołtarzu brackim odkryto znany z inwentarzy, zaginiony obraz Dzieciątka Jezus należący do drugiego bractwa różańcowego. Wyróżnia go złożony program ikonograficzny o wymowie eucharystycznej. Podobny charakter ma należący do tej samej konfraterni feretron z wyobrażeniem inspirowanym cytatem z Księgi Eklezjastesa. W podsumowaniu zwrócono uwagę na czerpanie inspiracji z Krakowa i przenoszenie wzorów zarówno organizacyjnych, jak i artystycznych, oraz na rolę kanoników, którzy byli odpowiedzialni za złożoną ikonografię i wymowę ideową dzieł. Znamienna też jest praktyka fundowania wyposażenia przez konfratrów, mieszczan nienależących do bractw i kanoników, co wskazuje na niebagatelną funkcję, jaką organizacje pełniły w życiu miasta.</p> Wojciech Sowała Prawa autorskie (c) 2021 Acta Universitatis Nicolai Copernici Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo https://apcz.umk.pl/AUNC_ZiK/article/view/AUNC_ZiK.2020.004 Sat, 09 Jan 2021 00:00:00 +0100 Dar Prawdziwej Obywatelki. Chorągiew z czasów napoleońskich https://apcz.umk.pl/AUNC_ZiK/article/view/AUNC_ZiK.2020.005 <p>Artykuł traktuje o historii chorągwi pospolitego ruszenia województwa gnieźnieńskiego, cennej pamiątki z okresu wojen napoleońskich, która znajduje się w zbiorach bydgoskiego Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego. W tę historię wpleciony został wątek zarówno powstania wielkopolskiego 1806 roku, jak i działalności społeczno-kulturalnej bydgoszczanek na początku XX wieku. Poruszono także kwestię pozyskania chorągwi do zasobu bydgoskiej placówki muzealnej oraz współczesnego wykorzystania jej w projektach wystawienniczych.</p> Anna Nadolska Prawa autorskie (c) 2021 Acta Universitatis Nicolai Copernici Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo https://apcz.umk.pl/AUNC_ZiK/article/view/AUNC_ZiK.2020.005 Tue, 27 Apr 2021 00:00:00 +0200