A Group of Four Medieval Sculptures from the Kulmerland in the Light of Provenance Research
DOI:
https://doi.org/10.12775/AUNC_ZiK.2025.005Keywords
Gothic, medieval wooden sculpture, 14th century art, provenance studies, Kulmerland, Toruń, Brodnica, Nowe Miasto Lubawskie, Diocesan Museum in Pelplin, District Museum in Toruń, Christ in Gethsemane, Virgin of Sorrows, Salvator MundiAbstract
The article fills the research gap in the provenance of medieval sculpture from the territory of the former Chełmno land by pointing to specific cases of four wooden figures from the end of the 14th century (Madonna of Sorrows “from Gostkowo”, Madonna of Sorrows “from Iława”, Salvator Mundi from Nowe Miasto Lubawskie, Christ in Gethsemane from Brodnica), which until now have been poorly recognized, misidentified or completely overlooked in the literature. As a result of archival queries, the possible purpose of the sculptures was indicated, and their later fate was recalled. The research determined that the sculptures most likely functioned in various city temples. The source and formal analysis also enabled identification of their potential functions within the church and verification of earlier hypotheses regarding their origin. The article contributes new knowledge to provenance research on medieval sculpture, particularly through the use of unpublished archival sources and photographs, which are included in the source appendix.
References
Bandurska, Zofia, Dariusz Kacprzak, Piotr Kosiewski, Maria Romanowska-Zadrożna, Bożena Steinborn, i Magdalena Tarnowska. „Badania proweniencyjne muzealiów pod kątem ich ewentualnego pochodzenia z własności żydowskiej.” Muzealnictwo 53 (2012): 14–26.
Binnebesel, Wiktor. „Późnogotycka rzeźba snycerska na dawnej ziemi chełmińskiej po 1466 roku.” Rozprawa doktorska, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń 2025.
Chmarzyński, Gwido. „Sztuka w Toruniu.” W Dzieje Torunia. Praca zbiorowa z okazji 700-lecia miasta, red. Kazimierz Tymieniecki, 469–544. Toruń: Zarząd Miejski w Toruniu, 1933.
Ciecholewski, Roman. Quis ut Deus: Schätze aus dem Diözesanmuseum Pelplin: Kunst zur Zeit des Deutschen Ordens = Skarby Muzeum Diecezjalnego w Pelpinie: sztuka z czasów zakonu krzyżackiego. Lüneburg: Verl. Norddeutsches Kulturwerk, 2000.
Clasen, Carl Heinz. Die mittelalterliche Bildhauerkunst Deutschordensland Preussen. T. 1. Berlin: Deutscher Verein für Kunstwissenschaft, 1939.
Dettloff, Szczęsny. Rzeźba polska do wieku XVIII. Warszawa: Wiedza o Polsce, 1932.
Folga-Januszewska, Dorota. „Muzea w Polsce 1989– 2008. Stan, zachodzące zmiany i kierunki rozwoju muzeów w Europie oraz rekomendacje dla muzeów polskich.” Raport opracowany na zlecenie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, 2008.
Heise, Johann. Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreussen. T. 2 Kulmerland und Löbau. Danzig: A. W. Kafemann, 1884.
Heuer, Reinhold. Die Werke der bildenden Kunst und des Kunstgewerbes in Thorn bis zum Ende des Mittelalters. Toruń: W. Lambeck / Buchdruck. der Thorner Ostd. Ztg, 1916.
Jakubek-Raczkowska, Monika. Plastyka średniowieczna od XIII do XVI wieku. Katalog wystawy stałej Muzeum Narodowego w Gdańsku. Gdańsk: Muzeum Narodowe w Gdańsku, 2007.
Jakubek-Raczkowska, Monika. Tu ergo flecte genua tua. Sztuka a praktyka religijna świeckich w diecezjach pruskich państwa zakonu krzyżackiego do połowy XV wieku. Pelplin: Bernardinum, 2014.
Jakubek-Raczkowska, Monika, i Monika Czapska. Bilde von Prage. Czeska rzeźba kamienna stylu pięknego około 1400 w państwie krzyżackim w Prusach. Katalog wystawy w Muzeum Zamkowym w Malborku. Malbork: Muzeum Zamkowe w Malborku, 2020.
Jakubek-Raczkowska, Monika, i Juliusz Raczkowski. „Gotycka figura Chrystusa w Grobie i jej miejsce w przestrzeni liturgicznej kościoła Franciszkanów w Toruniu.” W Dzieje i skarby kościoła Mariackiego w Toruniu. Materiały z konferencji przygotowanej przez Toruński Oddział SHS przy współpracy Instytutu Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa UMK, red. Katarzyna Kluczwajd, 181–202. Toruń: Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa „Dom Organizatora,” 2005.
Jakubek-Raczkowska, Monika, i Juliusz Raczkowski. „Gotyckie rzeźby z kościoła w Świerczynkach. Przyczynek do badań nad średniowiecznym dziedzictwem Torunia.” W Stare i nowe dziedzictwo Torunia, red. Juliusz Raczkowski, 108–125 (Studia i Materiały z Dziedzictwa Kulturowego Torunia i Regionu, 1). Toruń: Wydział Sztuk Pięknych UMK w Toruniu, 2013.
Jakubek-Raczkowska, Monika, Juliusz Raczkowski, i Piotr Oliński. Księga klasztorów ziemi chełmińskiej. T. 1 Chełmno. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2019.
Kruszelnicka, Janina. „Maria Bolesna.” W Ars sacra: dawna sztuka diecezji toruńskiej: katalog wystawy 5 XI–31 XII 1993 r., red. Michał Woźniak, 35. Toruń: Muzeum Okręgowe w Toruniu, 1993.
Kruszelnicka, Janina. Sztuka gotycka i sala sądowa. Informator o zbiorach i wystawie stałej Muzeum Okręgowego w Toruniu. Toruń: Muzeum Okręgowe w Toruniu, 1973.
Kruszelnicka, Janina, i Józef Flik. Zbiory gotyckiej rzeźby i malarstwa Muzeum Okręgowego w Toruniu. Toruń: Muzeum Okręgowe w Toruniu, 1968.
Lewandowska, Anna, Karolina Zalewska, i Katarzyna Zielińska. ABC. Podstawy prowadzenia badań proweniencyjnych. Szkolenie Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów (Szkolenia Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów, t. 9). Warszawa: NIMOZ, 2015, https://www.nim.gov.pl/files/publications/24/ABC_Prowieniencja_internet.pdf (dostęp 4 października 2025).
Makowski, Bolesław. Sztuka na Pomorzu, jej dzieje i zabytki (Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego, t. 9). Toruń: Wydawnictwo Popierania Nauki, 1932.
Olkowski, Roman. „O badaniu proweniencji muzealiów [w Muzeum Narodowym w Warszawie].” Muzealnictwo 53 (2012): 27–37.
Piekarski, Kazimierz. „O zadaniach i metodzie badań proweniencyjnych.” Przegląd Biblioteczny 3, z. 3 (1929): 388–415.
Raczkowski, Juliusz. Monumentalne zespoły Kolegium Apostolskiego na terenie dawnego państwa zakonnego w Prusach. Pelplin: Bernardinum, 2013.
Romanowska-Zadrożna, Maria. „Badania proweniencyjne, czyli habent sua fata artis opera.” Muzealnictwo 53 (2012): 12–13.
Romanowska-Zadrożna. Maria. „Badania proweniencyjne w Europie i Stanach Zjednoczonych.” Muzealnictwo 56 (2015): 134–149.
Romanowska-Zadrożna. Maria. „Badania proweniencyjne w Polsce (część 1).” Muzealnictwo 57 (2016): 134–148.
Romanowska-Zadrożna. Maria. „Badania proweniencyjne w Polsce (część 2).” Muzealnictwo 58 (2017): 172–184.
Rydelska, Lena. „Madonna z Gostkowa w zbiorach Muzeum Okręgowego w Toruniu. Uwagi o proweniencji.” Rocznik Toruński 49 (2022): 199–214.
Rydelska, Lena. „Nierozpoznane rzeźby drewniane z terenów ziemi chełmińskiej. Przyczynek do badań nad czternastowiecznymi warsztatami snycerskimi w państwie zakonnym w Prusach.” Praca magisterska, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, 2023.
Rydelska, Lena. „Studium zabytkoznawcze średniowiecznej rzeźby Mater Dolorosa z kościoła pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Gostkowie.” Praca licencjacka, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, 2021.
Schmid, Bernhard. Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Marienburg. Danzig: A. W. Kafemann, 1919.
Schmid, Bernhard. Die Denkmalpflege in der Provinz Westpreussen im Jahre...: Bericht an die Provinzialkommission zur Verwaltung der Westpreussen Provinzialmuseen zu Danzig. Danzig: A. W. Kafemann, 1904–1920.
Schmid, Bernhard. „Die gotischen Bildwerke der St. Johanniskirche.” Mitteilungen des Coppernicus-Vereins für Wissenschaft und Kunst zu Thorn 19 (1911): 2–11.
Sinoracka, Katarzyna. „Gotycka Pieta z kościoła pw. św. Wawrzyńca w Kijewie Królewskim – przyczynek do badań nad warsztatami snycerskimi ziemi chełmińskiej na przełomie XIV i XV wieku.” W Dziedzictwo Torunia i ziemi chełmińskiej – odkrycia i reinterpretacje, red. Monika Jakubek-Raczkowska, 33–49 (Studia i Materiały z Dziedzictwa Kulturowego Torunia i Regionu, 4). Toruń: Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa „Dom Organizatora,” 2021.
Sinoracka, Katarzyna. „Studium zabytkoznawcze gotyckiej Piety z kościoła św. Wawrzyńca w Kijewie Królewskim. Przyczynek do badań nad działalnością warsztatów snycerskich czynnych na przełomie XIV i XV wieku w Toruniu.” Praca magisterska, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, 2019.
Starzyński, Juliusz, i Michał Walicki. Dzieje sztuki polskiej. Warszawa: M. Arct, 1936.
Walicki, Michał, Polska sztuka gotycka: katalog wystawy zorganizowanej przez Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przeszłości w Warszawie (kwiecień–maj 1935 roku). Warszawa: Instytut Propagandy Sztuki, 1935.
![Acta Universitatis Nicolai Copernici [Heritage Studies and Conservation Science]](https://apcz.umk.pl/public/journals/51/cover_issue_3156_pl_PL.jpg)
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 lena rydelska
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
CC BY ND 4.0. The Creator/Contributor is the Licensor, who grants the Licensee a non-exclusive license to use the Work on the fields indicated in the License Agreement.
- The Licensor grants the Licensee a non-exclusive license to use the Work/related rights item specified in § 1 within the following fields: a) recording of Work/related rights item; b) reproduction (multiplication) of Work/related rights item in print and digital technology (e-book, audiobook); c) placing the copies of the multiplied Work/related rights item on the market; d) entering the Work/related rights item to computer memory; e) distribution of the work in electronic version in the open access form on the basis of Creative Commons license (CC BY-ND 3.0) via the digital platform of the Nicolaus Copernicus University Press and file repository of the Nicolaus Copernicus University.
- Usage of the recorded Work by the Licensee within the above fields is not restricted by time, numbers or territory.
- The Licensor grants the license for the Work/related rights item to the Licensee free of charge and for an unspecified period of time.
FULL TEXT License Agreement
Stats
Number of views and downloads: 17
Number of citations: 0
