Skip to main content Skip to main navigation menu Skip to site footer
  • Register
  • Login
  • Language
    • English
    • Język Polski
    • Українська

Akademicka Platforma Czasopism

  • Menu
  • Home
  • Current
  • Archives
  • Announcements
  • Submissions
  • About journal
    • Focus and Scope
    • Editorial Team
    • Scientific Council
    • Board of Reviewers
    • Guidelines for Authors
    • Peer Review Process
    • Anti-plagiarism Policy
    • Publication Ethics and Malpractice Statement
    • Article Processing Charges and Submission Charges
    • Privacy Statement
    • Abstract and Index Services
    • Contact
  • Register
  • Login
  • Language:
  • English
  • Język Polski
  • Українська
Jan Jerzy Przebendowski, Grand Treasurer of the Crown, and His Archive
  • Home
  • /
  • Jan Jerzy Przebendowski, Grand Treasurer of the Crown, and His Archive
  1. Home /
  2. Archives /
  3. No. 16 (18) (2025) /
  4. STUDIES

Jan Jerzy Przebendowski, Grand Treasurer of the Crown, and His Archive

Authors

  • Wiesław Nowosad Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu https://orcid.org/0000-0002-9144-6352

DOI:

https://doi.org/10.12775/AKZ.2025.008

Keywords

Jan Jerzy Przebendowski – Grand Treasurer of the Crown, Royal Prussia, 17th century, 18th century correspondence, Przebendowski family archive, First Polish Republic

Abstract

Although the life and activities of Jan Jerzy Przebendowski, Grand Treasurer of the Crown, have already been the subject of numerous publications, there remain several areas that still offer potential for fruitful exploration. The longevity of this figure and, above all, his tangible influence on the fate of the country in the early 18th century have led scholars to focus mainly on that period, somewhat neglecting his earlier activity. This article seeks, at least in part, to fill that gap. The first section of the paper discusses the family coat of arms, which evolved over the years, posing considerable challenges to heraldists and resulting in various interpretations and representations. The second section focuses on the earliest part of Przebendowski’s life – the least studied period – which, in his case, spanned as many as sixty years. It seems that several previously unknown or misinterpreted facts from his biography have been clarified here. Przebendowski’s “senatorial” period is undoubtedly the best known, particularly in terms of his public service. Consequently, this study emphasizes his possessions, which until now have been described only superficially. The final part of the article examines Jan Jerzy Przebendowski’s archive in the broad sense of the term – specifically, the surviving remnants scattered across various domestic and foreign archives, whose fate became intertwined with that of the Radziwiłł family’s archives. The focus here is mainly on the materials preserved in the still unorganized and unprocessed portion of the Radziwiłł Warsaw Archive held at the Central Archives of Historical Records. The hope is that this information will inspire further research and help make the collection more accessible.

Author Biography

Wiesław Nowosad, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

a habilitated doctor, professor at Nicolaus Copernicus University, historian and archivist specializing in early modern history, with particular emphasis on Royal Prussia. His research interests include the organization and functioning of offices of the Prussian province, noble archives (their history and organization), the genealogy of the Prussian nobility, and regional history. He is a member of interdisciplinary research teams focusing on the history of climate in Central Europe and on archaeological research conducted in church buildings throughout Poland. He is also an editor of historical sources, including the wills of the nobility of Royal Prussia from the seventeenth and eighteenth centuries. A separate strand of his research concerns the use of modern technologies in history and archival science.

References

Achremczyk, Stanisław. „Jan Jerzy Przebendowski”. W Wybitni pomorzanie XVIII wieku. Szkice biograficzne. 144–53. Pomorze Gdańskie 15. Wrocław; Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1983.

Akta majątku Leźno i Pępowo, pow. kartuski 1621–1921. Archiwum Państwowe w Gdańsku. 10/993/0.

Akta majątku Sulmin i Niestępowo, pow. kartuski [1338–1499] 1500–1 826. Archiwum Państwowe w Gdańsku. 10/989/0.

Akta miasta Gdańska [1253; 1284] 1310–1815 [1944]. Archiwum Państwowe w Gdańsku. 10/300/0.

Akta miasta Torunia 1251–1945 [1961]. Archiwum Państwowe w Toruniu. 69/1/0.

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. „Zbiór Dokumentów Pergaminowych AGAD. Wstępna wersja robocza II ’24. Inwentarz, układ w kolejności sygnatur”. Udostępniono 5. 01. 2025. https://agad.gov.pl/inwentarze/perg_skan_II_23.xml.

Archiwum Sczanieckich z Nawry [1381] 1459–1981. Archiwum Państwowe w Toruniu. 69/833/0.

Archiwum Skarbu Koronnego 1388–1826. Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. 1/7/0.

Archiwum Warszawskie Radziwiłłów [1178] 1190–1947. Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. 1/354/0.

Bobrowicz, Jan Nepomucen, red. Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S. J. Powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych. T. VII. Lipsk: nakł. i dr. Breitkopfa i Hærtela, 1841.

Cieślak, Edmund, red. Historia Gdańska. T. 3., cz. 1: 1655–1793. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1993.

Czaplewski, Paweł. Senatorowie świeccy, podskarbiowie i starostowie Prus Królewskich, 1454–1772. Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu 26–28. Toruń 1921.

Dygdała, Jerzy. „Nowe pałace dwóch podskarbich koronnych z doby saskiej Jana Jerzego Przebendowskiego i Jana Ansgarego Czapskiego jako symbol awansu społecznego”. W Dom, majątek, sługa. Manifestacja pozycji elit w przestrzeni materialnej i społecznej (XIII–XIX w.), zredagowali Marcin Rafał Pauk i Monika Saczyńska, 179–200. Warszawa: Instytut Archeologii i Etnologii PAN 2010.

Dygdała, Jerzy. „Pałac podskarbiego wielkiego koronnego Jana Jerzego Przebendowskiego w Leźnie koło Gdańska w pierwszej połowie XVIII wieku”. Zapiski Historyczne 81, z. 1 (2016): 37–62.

Dygdała, Jerzy. „Przebendowscy – osiemnastowieczni magnaci w Prusach Królewskich”. W Najstarsze dzieje Wejherowa, zredagowali Stanisław Gierszewski i Regina Osowicka, 77–81. Wejherowo: Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej: Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Wejherowskiej, 1988.

Dygdała, Jerzy. „Przebendowski Jan Jerzy h. Kuna (1639–1729)”. W Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego. T. 3: L–P, zredagowali Stanisław Gierszewski i Zbigniew Nowak, 499–500. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe; Wydawnictwo Gdańskie, 1997.

Dzięcielski, Marek. „Przebendowscy. Szkic genealogiczno-historyczny”. Biuletyn Historyczny Lęborskiego Bractwa Historycznego i Muzeum w Lęborku, z. 1 (2001): 4–45.

Radvilų skolų negrinėjimo komisija 1431–1937 [Komisjka do rozdziału majątku Radziwiłłów]. Lietuvos valstybės istorijos archyvas,Vilnius. F.459.

Genealogisches Taschenbuch der gräflichen Häuser auf das Jahr 1853, 26. Gotha: Perthes, 1853.

Grodzicki, Stanisław, Krzysztof Fokt, i Marcin Kwiecień, red. Volumina Constitutionum. T. 4, Vol. 2: 1659–1668. Kancelaria Sejmu. Wydawnictwo Sejmowe, 2017.

Grodzicki, Stanisław, Krzysztof Fokt, i Marcin Kwiecień, red. Volumina Constitutionum. T. 5, Vol. 1: 1669–1696. Kancelaria Sejmu. Wydawnictwo Sejmowe, 2022.

Grzebień, Ludwik. Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564–1995. Kraków: Wydział Filozoficzny Towarzystwa Jezusowego. Instytut Kultury Religijnej; Wydawnictwo WAM, 1996. https://www.jezuici.krakow.pl/bibl/enc.htm.

Jankowski, Rafał. „Burzliwe losy archiwum Radziwiłłów z Nieświeża od XV w. do 1838 r.”. Miscellanea Historico-Archivistica 9 (2000): 37–68.

Jankowski, Rafał. „Archiwum Warszawskie Radziwiłłów w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie”. Udostępniono 5. 01.2025. https://www.agad.gov.pl/ar/ar.html#ARW1.

Klemp, Aleksander. Protestanci w dobrach prywatnych w Prusach Królewskich od drugiej połowy XVII do drugiej połowy XVIII wieku. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe 1994.

Kochowski, Wespazjan Hieronim. Roczniki Polski. Klimakter czwarty (1669–1673). Zredagował Leszek Andrzej Wierzbicki. Przetłumaczył August Mosbach. Pamiętniki z XVII–XX w. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2011.

Kościelak, Sławomir. Jezuici w Gdańsku od drugiej połowy XVI do końca XVIII wieku. Gdańsk; Kraków: Gdańskie Towarzystwo Naukowe; Wydawnictwo WAM, 2003.

Lengnich, Gotfryd. Geschichte der Preussischen Lande Polnischen Antheils unter der Regierung der Könige Michaels und Johann des Dritten führnehmlich aus ungedruckten Nachrichten zusammen getragen und mit Urkunden versehen. Bd. 8. Gdańsk: Thomas Johann Schreiber, E. Hoch-Edl. Hochweis. Raths und des löbl. Gymnasii Buchdrucker, 1748.

Majątek Przygodzice – Radziwiłłowie 1608–1941. Archiwum Państwowe w Poznaniu. 53/957/0

Markiewicz, Mariusz, i Andrzej Sowa. „Przebendowski Jan Jerzy, h. Własnego (1639–1729)”. W Polski słownik biograficzny, 28: 649–58. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1984–1985.

Metryka Koronna 1414–1839. Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. 1/4/0.

Mikulski, Krzysztof. Urze̜dnicy Prus Królewskich XV–XVIII wieku. Spisy. Urzȩdnicy dawnej Rzeczypospolitej XII–XVIII wieku 5/2. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990.

Niesiecki, Kasper. Korona polska przy złotej wolności starożytnemi rycerstwa polskiego i Wielkiego Xięstwa Litewskiego kleynotami, najwyższemi honorami, heroicznym męstwem i odwagą, wytworną nauką, a najpierwey cnotą, pobożnością i świątobliwością ozdobiona. Potomnym zaś wiekom na zaszczyt i nieśmiertelną sławę pamiętnych w tej Oyczyźnie synów podana. T. 3. Lwów: Drukarnia Collegium Lwowskiego Soc. Jesu 1740.

Nowosad, Wiesław. „Źródła do dziejów Prus Królewskich w zespole „Książęta Radziwiłłowie" (Fond 694) w Narodowym Archiwum Historycznym Białorusi w Mińsku”. Archiwa – Kancelarie – Zbiory 4 (6) (2013): 11–32.

Nowosad, Wiesław. Archiwa szlachty Prus Królewskich. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2005.

Paczkowski, Józef, red. Opis królewszczyzn w województwach chełmińskim, pomorskim i malborskim w roku 1664. Fontes TNT 32. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 1938.

Parafia Żukowo. Archiwum Archidiecezji Gdańskiej. W–1777.

Perłakowski, Adam. Jan Jerzy Przebendowski jako podskarbi wielki koronny (1703–1729). Studium funkcjonowania ministerium. Kraków: Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagiellonica” 2004.

Perłakowski, Adam. Jan Jerzy Przebendowski podskarbi wielki koronny i dobrodziej ostrowicki. Szkic biograficzny. Kraków; Ostrów Wielkopolski: Muzeum Miasta Ostrowa Wielkopolskiego 2014.

Prokop, Krzysztof R. „Wypisy źródłowe do biografii z czasów Rzeczypospolitej Obojga Narodów oraz niewoli narodowej doby zaborów (XVI-XIX w.). Część IV”. Archiwa, Biblioteki, Muzea Kościelne 85 (2006) 305–77.

Pułaski, Franciszek, red. Źródła do poselstwa Jana Gnińskiego wojewody chełmińskiego do Turcyi w latach 1677–1678, Warszawa: nakładem Świdzińskich i Ordynacji Krasińskich, 1907.

Rachuba, Andrzej. „Radziwiłł Jan Mikołaj Aleksander h. Trąby (1681–1729), wojewoda nowogródzki, ordynat klecki”. W Polski słownik biograficzny, 30: 199–202. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich; Polska Akademia Nauk. Instytut Historii, 1987.

Raczyński, Edward, red Historya panowania Jana Kazimierza z klimakterów Wespazyana Kochowskiego przez współczesnego tłómacza w skróceniu na polski język przełożona. Wyd. z rękopismu w roku 1840 przez Edwarda Raczyńskiego teraz podług oryginału poprawiona i powtórnie wydrukowana. T. 3. Poznań: Kamieński i Spółka, 1859.

Radzivilly, knâzʹâ (familʹnyj fond) [Książęta Radziwiłłowie] 1511–2006. Nacionalʹnyj istoričeskij arhiv Belarusi, Minsk. F. 694

Sąd Grodzki w Kiszporku 1633–1772. Archiwum Państwowe w Gdańsku. 10/2/0.

Sieben Jahrhunderte Flemmingscher Chronik. Eine Festgabe zum Jahre 1909 Herausgegeben im Auftrage der Familie. Bd. 1: Personengeschichte des burg- und schlossgesessenen Gechlechts derer von Flemming, Görlitz: C.A. Starke, 1909.

Sito, Jakub. „Pałac Przebendowskich w Warszawie i geneza jego architektury”. TECHNE. Seria Nowa, nr 9 (2022): 101–18. https://doi.org/10.18778/2084-851X.13.06.

Sito, Jakub. „Z dziejów budowy pałacu Przebendowskich w Warszawie”. Sztuka i Kultura 5 (2017/2018): 109–127.

„Summaryusz papierow do dobr tak ziemskich jako y krolewczyzn w wojewodztwie pomorskim powiecie gdańskim leżących podług kontraktu między [...] Ignacym Przebendowskim a Adamem Grabowskim [...]”. 4207/III. Biblioteka Narodowa Ossolineum

Volumina legum. Przedruk zbioru praw staraniem XX. Pijarów w Warszawie, od roku 1732 do roku 1782 wydanego. Volumen quintum ab anno 1669 ad annum 1697 acta Reipublice continens. Petersburg: nakładem i drukiem Jozafata Ohryzki, 1860.

Wierzbicki, Leszek Andrzej. Deputaci Trybunału Koronnego 1578–1794. Spis. Cz. 3: 1661–1700. Warszawa; Lublin: Kancelaria Sejmu. Wydawnictwo Sejmowe; Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, 2017.

Włodarski, Aleksander. Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. Ze zbiorów Seweryna hr. Uruskiego i materiałów archiwalnych. T.15. Warszawa: skład główny Księgarnia Gebethnera i Wolffa, 1931.

Zbiór dokumentów papierowych 1395–1931. Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. 1/2/0.

Zbiór dokumentów pergaminowych 1155–1939. Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. 1/1/0.

Downloads

  • PDF (Język Polski)

Published

2025-12-29

How to Cite

1.
NOWOSAD, Wiesław. Jan Jerzy Przebendowski, Grand Treasurer of the Crown, and His Archive. Archiwa – Kancelarie – Zbiory. Online. 29 December 2025. No. 16 (18). [Accessed 14 January 2026]. DOI 10.12775/AKZ.2025.008.
  • ISO 690
  • ACM
  • ACS
  • APA
  • ABNT
  • Chicago
  • Harvard
  • IEEE
  • MLA
  • Turabian
  • Vancouver
Download Citation
  • Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
  • BibTeX

Issue

No. 16 (18) (2025)

Section

STUDIES

License

Copyright (c) 2026 Wiesław Nowosad

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

Stats

Number of views and downloads: 18
Number of citations: 0

Search

Search

Browse

  • Browse Author Index
  • Issue archive

User

User

Current Issue

  • Atom logo
  • RSS2 logo
  • RSS1 logo

Information

  • For Readers
  • For Authors
  • For Librarians

Newsletter

Subscribe Unsubscribe

Language

  • English
  • Język Polski
  • Українська

Tags

Search using one of provided tags:

Jan Jerzy Przebendowski – Grand Treasurer of the Crown, Royal Prussia, 17th century, 18th century correspondence, Przebendowski family archive, First Polish Republic
Up

Akademicka Platforma Czasopism

Najlepsze czasopisma naukowe i akademickie w jednym miejscu

apcz.umk.pl

Partners

  • Akademia Ignatianum w Krakowie
  • Akademickie Towarzystwo Andragogiczne
  • Fundacja Copernicus na rzecz Rozwoju Badań Naukowych
  • Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk
  • Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN
  • Instytut Tomistyczny
  • Karmelitański Instytut Duchowości w Krakowie
  • Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Krośnie
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych we Włocławku
  • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Stanisława Pigonia w Krośnie
  • Polska Fundacja Przemysłu Kosmicznego
  • Polskie Towarzystwo Ekonomiczne
  • Polskie Towarzystwo Ludoznawcze
  • Towarzystwo Miłośników Torunia
  • Towarzystwo Naukowe w Toruniu
  • Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
  • Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
  • Uniwersytet Mikołaja Kopernika
  • Uniwersytet w Białymstoku
  • Uniwersytet Warszawski
  • Wojewódzka Biblioteka Publiczna - Książnica Kopernikańska
  • Wyższe Seminarium Duchowne w Pelplinie / Wydawnictwo Diecezjalne „Bernardinum" w Pelplinie

 

 


© 2021 Akademicka Platforma Czasopism Sklep wydawnictwa