O wiarygodności źródłowej Metryki Koronnej. Przyczynek do problemu powstawania dokumentów uzyskiwanych w złej wierze
DOI:
https://doi.org/10.12775/AKZ.2025.006Słowa kluczowe
Metryka Koronna, Polska kancelaria królewska, falsyfikatyAbstrakt
W artykule pokazano na kilku przykładach, że nawet Metryka Koronna, będąca wytworem polskiej kancelarii królewskiej, może zawierać wpisy budzące wątpliwości dotyczące ich autentyczności. Przy weryfikacji i ocenie ich wiarygodności konieczna jest ostrożność i przeprowadzenie krytyki źródła. Błędne wpisy i inne nieścisłości odnajdywane na kartach Metryki Koronnej należą do przypadków incydentalnych, zasadniczo bowiem należy ona do najbardziej wiarygodnych źródeł dodziejów państwa polskiego (Rzeczypospolitej). Zdarzające się pojedyncze wpisy budzące wątpliwości dotyczące ich wiarygodności można podzielić na trzy grupy. Należą do nich dokumenty legalizujące falsyfikaty aktów rzekomo sporządzonych wcześniej, wpisy zawierające ewidentne pomyłki pisarskie oraz akty uzyskiwane w wyniku świadomego wprowadzania w błąd poprzez składanie kłamliwych świadectw będących podstawą do uzyskania dokumentu w złej wierze. Podane przykłady pokazują, że Metryka Koronna – jak każde źródło – również wymaga zachowania ostrożności w cytowaniu jej zapisów. Do oceny wiarygodności każdego wpisu pomocna jest krytyka źródła, będąca podstawowym narzędziem warsztatu historyka i archiwisty.
Bibliografia
Akta miasta Przemyśla [1356] 1402–1944 [1950–1983]. Archiwum Państwowe w Przemyślu. 56/129/0.
Archiwum Greckokatolickiego Biskupstwa w Przemyślu 1291–1946. Archiwum Państwowe w Przemyślu. 56/142/0.
Barwiński, Bohdan. Recenzja 3 artykułów: Hruszewskij M.: Czy majemo autentyczni hramoty kn. Lwa? Krytyczno-istoryczna rozwidka. (Zapysky Nauk. Towarystwa im. Szewczenka t. 45, 1–22). Linniczenko I. A.: Gramoty galickawo kniazia Lwa i znaczenije podłożnych dokumientow kak istoriczeskich istocznikow. (Izwiestija otdielienija ruskawo jazyka i słowiesnosti imper. Akadiemii Nauk t. IX. ks. 1, 80–102). Hruszewskij M.S.: Jeszcze o gramotach kn. Lwa galickawo. Po powodu statji prof. Linniczenka (ibid. t. IX. ks. 4, 268–283), Kwartalnik Historyczny 23 (1909): 197–9.
Cynarski, Stanisław. Dzieje rodu Lanckorońskich z Brzezia: od XIV do XVIII wieku. Sprawy kariery urzędniczej i awansu majątkowego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996.
Dobrânskij, Antonìj. Istorìâ episkopovʺ trehʺ soedinennyhʺ eparhìj, peremyšlʹskoj, samborsoj i sanockoj, otʺ najdavnejših vremenʺ vremenʺ do 1794 g. Lʹvovʺ: Tipografìâ Stavropigìjskogo Instituta, 1893.
Drohojowski, Jan Marian. Kronika Drohojowskich. Cz. 1. Kraków: nakład rodziny, 1904.
Gruševsʹkij, Mihajlo. „Či maêmo avtentični gramoti kn. Lʹva? Kritično-istorična rozvidka”. Zapiski tovaristva ìmenì Ševčenka 45 (1902): 1–22.
Gruševsʹkij, Mihajlo. „Eŝe o gramotah kn. Lʹva Galickago (Po povodu statʹi prof. Linničenka)”. Izvestiâ Otdeleniâ russkago âzyka i slovesnosti Imperatorskoj Akademii Naukʺ 9, vyp. 4 (1904): 268–83.
Ìnkìn, Vasilʹ. „Či ê ìstorična osnova v falʹsifìkatah gramot Lʹva Daniloviča?”. Vìsnik Lʹvìvsʹkogo unìversitetu. Serìâ ìstorìâ 24 (1988): 55–68.
Janeczek, Andrzej. „Ząb księcia Lwa. W kwestii wiarygodności przemyskiego przywileju wójtowskiego”. W Civitas & villa. Miasto i wieś w średniowiecznej Europie Środkowej, zredagował Cezary Buśko, 177–89. Wrocław; Praga: Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk; Archeologický ústav Akademie věd České Republiky, 2002.
Kamanin, Ivan. „Iz istorii podložnyh dokumentov. Gramota Galičskogo knâzâ Lʹva”. Čteniâ v Istoričeskom obŝestve Nestora-letopisca 20, vyp. 5 (1907): 3–11.
Krochmal, Jacek, red. Akta miasta Przemyśla (1356–1389) 1402–1944 (1945–1983). T. 2. Przemyśl: Archiwum Państwowe w Przemyślu, 2000.
Krochmal, Jacek. Peryferyjna eparchia. Prawosławna diecezja przemyska do roku 1596. Warszawa: Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, 2024.
Ks. B.L. „Dyplom księcia halickiego Lwa (Leona) Daniłowicza z roku od stworzenia świata 6778, a od narodzenia Chrystusa 1270”. Biblioteka Naukowego Zakładu imienia Ossolińskich. Pismo poświęcone dziejom, bibliografii, rozprawom i wiadomościom naukowym. 8 (1843): 147–55.
Kupčinsʹkij, Oleg. Akti ta dokumenti Galicʹko-Volinsʹkogo knâzìvstva XIII – peršoï polovini XIV stolìtʹ. Doslìdžennâ. Teksti. Lʹvìv: Naukove tpvaristvo ìmenì Ševčenka u Lʹvovì, 2004.
Lasocki, Zygmunt. „O falsyfikatach w Archiwum Skarbu Koronnego”. Miesięcznik Heraldyczny 9, nr 9 (1930): 177–92.
Lepszy, Kazimierz. „Drohojowski Jan Tomasz”. W Polski słownik biograficzny, zredagował Władysław Konopczyński, 5: 382–5. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1939–1946.
Lewicki, Anatol. Obrazki z najdawniejszych dziejów Przemyśla. Wyd. 2. Zredagował Stanisław Stępień. Przemyśl: P-WIN, 1994.
Linničenko, Ivan Andreevič. „Gramoty Galickogo knâzâ Lʹva i značenie podložnyh dokumentov kak istoričeskih istočnikov”. Izvestiâ Otdeleniâ russkago âzyka i slovesnosti Imperatorskoj Akademii Naukʺ 9, vyp.1 (1904): 80–102.
Linničenko, Ivan Andreevič. Čerty izʺ istorìi soslovìj vʺ Ûgo-zapadnoj Galickoj (Rusi) XIV–XV v. Moskva: Tipografiâ È. Lissnera i Û. Romana, 1894.
Łoziński, Władysław. Prawem i lewem: obyczaje na Czerwonej Rusi w pierwszej połowie XVII wieku. Zredagował Janusz Tazbir. Warszawa: „Iskry”, 2005.
Metryka Koronna 1414–1839. Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. 1/4/0.
Micʹko, Ìgor. „Fenomen gramot knâzâ Leva”. Starosambìrŝina 2 (2002): 187–94.
Peremišlʹsʹkij grodsʹkij sud, m. Peremišlʹ, Peremišlʹsʹkoï zemlì, Rusʹkogo voêvodstva (Judicium castrense Premisliense / Sąd grodzki przemyski) 1462–1799. Centralnij deržavnij istoričnij arhiv Ukraïni, Lwów. F. 13.
Petruševič, Antonij, „Peresmotrʺ gramotʺ knâzû Lʹvu pripisyvaemyhʺ”. Galickij istoričeskij sbornik 2 (1854): 81–93, 145–89.
Prawa, Konstytucye y Przywileie Krolestwa Polskiego, y Wielkiego Xięstwa Litewskiego, y wszystkich Prowincyi należących: na Walnych Seymiech Koronnych Od Seymu Wiślickiego Roku Pańskiego 1347 Aż do ostatniego Seymu Uchwalone. [Vol. 2]. Warszawa: w Drukarni J.K.Mci y Rzeczypospolitey w Collegium Warszawskim Scholarum Piarum Sumptem Publicznym przedrukowane, 1733.
Przyboś, Kazimierz. Urzędnicy województwa ruskiego XIV–XVIII wieku: ziemie halicka, lwowska, przemyska, sanocka. Urzędnicy dawnej Rzeczypospolitej XII–XVIII wieku 3, z. 1. Wrocław: Zakład narodowy im. Ossolińskich, 1987.
Volumina legum. Przedruk zbioru praw staraniem XX. Pijarów w Warszawie, od roku 1732 do roku 1782, wydanego. Volumen secundum ab anno 1550 ad annum 1609 acta Reipublicae continens. Petersburg: nakładem i drukiem Jozafata Ohryzki, 1859.
Wierzbowski, Teodor. Matricularum Regni Poloniae summaria, excussis codicibus, qui in Chartophylacio Maximo Varsoviensi asservantur. Ps 4, Sigismundi I regis tempora complectens (1507–1548). Vol. 1, Acta cancellariorum, 1507–1548. Warszawa, 1910.
Wierzbowski, Teodor. Matricularum Regni Poloniae summaria, excussis codicibus, qui in Chartophylacio Maximo Varsoviensi asservantur. Ps 4, Sigismundi I regis tempora complectens (1507–1548). Vol. 2, Acta vicecancellariorum, 1507–1535. Warszawa, 1912.
Wierzbowski, Teodor. Matricularum Regni Poloniae summaria, excussis codicibus, qui in Chartophylacio Maximo Varsoviensi asservantur. Ps 4, Sigismundi I regis tempora complectens (1507–1548). Vol. 3, Acta vicecancellariorum, 1533–1548. Warszawa, 1915.
Wierzbowski, Teodor. Matricularum Regni Poloniae summaria, excussis codicibus, qui in Chartophylacio Maximo Varsoviensi asservantur. Ps 5, Sigismundi Augusti regis tempora complectens, 1548–1572. Vol. 1, Acta cancellariorum, 1548–1572. Warszawa, 1919.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Jacek Krochmal
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 14
Liczba cytowań: 0
