„Zabawa w powieść” – „Wspomnienia” Barbary Czerwijowskiej

Abstrakt

Artykuł stanowi omówienie najważniejszych problemów edytorskich związanych z opracowaniem edycji Wspomnień Barbary Czerwijowskiej (siostry Kazimiery Iłłakowiczówny, wnuczki Tomasza Zana). Były one znane jedynie we fragmentach, które zostały opracowane przez Józefa Ratajczaka i opublikowane w 1991 roku w czasopiśmie „W drodze” pod tytułem Kazimiery Iłłakowiczówny lata dzieciństwa i młodości (Wspomnienia). Dotyczyły przede wszystkim Kazimiery Iłłakowiczówny oraz relacji między siostrami i stanowiły arbitralny wybór edytora będący zaprzeczeniem intencji autorki, która opracowała tekst jako spójną i logiczną całość.

Nowa edycja Wspomnień zakłada publikację całości zgodnie z intencją autorską. Za podstawę wydania przyjęto maszynopis sporządzony przez autorkę, a następnie przez nią poprawiony. Autograf (odręczne notatki Czerwijowskiej zapisywane w zeszytach) stanowi tekst pomocniczy w odniesieniu do kilku problematycznych bądź nieczytelnych fragmentów. Opracowując maszynopis, uwzględniono wszystkie naniesione na nim odręczne poprawki autorki (głównie o charakterze redakcyjnym, dotyczące błędów literowych lub językowych). Nieliczne dłuższe dopiski na marginesach wprowadzono do tekstu głównego z odpowiednią adnotacją o ich umiejscowieniu w maszynopisie. Problematyczną kwestią okazały się dłuższe, delikatnie przekreślone fragmenty, świadczące o pewnym wahaniu autorki, które – po konsultacji ze spadkobiercami – zdecydowano się podać w przypisach.

W artykule zaprezentowano fragment nowej edycji Wspomnień pochodzący z części trzeciej: U pani Buynowej, opisującej okres, w którym trzynastoletnia Barbara trafia pod opiekę Zofii Buynowej, opiekunki i przybranej matki jej siostry Kazimiery Iłłakowiczówny, i zamieszkuje w Stanisławowie na Łotwie.