Od udostępnienia do zrozumienia. Jak edytorstwo naukowe zmienia wiedzę o literaturze

Abstrakt

Na przykładzie dwóch serii wydawanych w Instytucie Badań Literackich PAN – „Biblioteka Pisarzy Staropolskich” i „Biblioteka Pisarzy Polskiego Oświecenia” – została omówiona rola, jaką odgrywają edycje krytyczne w procesie poszerzania wiedzy o literaturze dawnej. Wydania  naukowe stały się swoistym laboratorium badawczym w zakresie szeroko rozumianej historii literatury. Zadanie, jakie stawiano niegdyś przed tego rodzaju wydaniami – udostępnienie dzieła literackiego w poprawnej postaci – w praktyce badawczej ostatnich dziesięcioleci zostało uzupełnione o rozpoznanie dzieła, jego zrozumienie, objaśnienie, niezbędne skomentowanie, sprawdzenie ewentualnych similiów z literatury antycznej, czyli określenie sposobu czerpania z tradycji greckiej, łacińskiej, a także neołacińskiej. Przypomniano także najwybitniejsze osiągnięcia edytorskie obu serii wydawniczych, znaczenie innych serii, w których publikowana jest literatura dawna, sądy historyków literatury wskazujące ich znaczenie dla rewizji kanonu literackiego i odkrywania świata literatury dawnej Polski. Poszerzenie wiedzy w niewielkim stopniu przekłada się jednak na świadomość zbiorową, a w lekturach (szczególnie szkolnych) i omówieniach literatury dawniejszej często pozostajemy na poziomie wiedzy sprzed kilkudziesięciu lat.