Sto lat z listami Elizy Orzeszkowej. Kontynuacja „Listów zebranych”
DOI:
https://doi.org/10.12775/SE.2026.0002Słowa kluczowe
listy, dialog korespondencyjny, edycja krytyczna, Eliza Orzeszkowa, Leopold Méyet, Ludwik Brunon Świderski, Edmund Jankowski, Towarzystwo Przyjaciół imienia Elizy OrzeszkowejAbstrakt
W listach skupiają się wszystkie kręgi zainteresowań pisarza. Są repozytorium opinii, poglądów, pomysłów na kwestie literackie i społeczne. Korespondencja Elizy Orzeszkowej ze względu na ilościowy i jakościowy rozmach jest przypadkiem szczególnym, stanowi bowiem punkt wyjścia do kwerend dotyczących nie tylko twórczości autorki Nad Niemnem, lecz także literatury i kultury drugiej połowy XIX i początku XX wieku, przemian społecznych, politycznych, gospodarczych.
Próba opracowania korespondencji Orzeszkowej była podejmowana dwukrotnie: w ramach kilkutomowego wyboru oraz w formie listów zebranych. Od 2020 roku realizowany jest projekt, który ma na celu – w dłuższej perspektywie – kompletne, zupełne wydanie listów Orzeszkowej i do Orzeszkowej jako kontynuacja zaproponowanej przez Edmunda Jankowskiego formuły Listów zebranych. W Przedmowie do nich Jankowski podał liczbę 15 000 listów powstałych w czasie niemal półwiecza (pierwsze zachowane wypowiedzi pochodzą z 1864 roku, pisarka zmarła w 1910 roku), odnotował też liczbę stałych korespondentów dochodzących do stu kilkudziesięciu rocznie.
Bibliografia
Archiwalia
List Leopolda Méyeta do Marii Obrębskiej z 6 sierpnia 1910 roku, AEO, sygn. 403.
List Leopolda Méyeta do Michała Pawlikowskiego z 7 października 1910 roku, Biblioteka Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. Przyb. 490/04.
Méyet L., O puściznę literacką po śp. Orzeszkowej, rkps, Archiwum Elizy Orzeszkowej, sygn. 992.
Sprawozdanie, Archiwum Elizy Orzeszkowej, sygn. 784, fasc. 7, k. 542.
I korekta wyd. Listów E. Orzeszkowej, oprac. L. B. Świderski, AEO, sygn. 1166, k. 3.
Literatura
Bem P., 2022, W dużym kwadratowym. Dziesięć refleksji o edytorskim opracowywaniu korespondencji, „Tekstualia”, nr 2.
Bordzoł P., 2025, Przedwojenne wydanie „Listów” Elizy Orzeszkowej. Rozpoznania wstępne, „Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo”, nr 15 (18).
Całek A., 2019, Nowa teoria listu, Kraków.
Hałaczkiewicz J., 2017, Elektroniczne wydawania zbiorów korespondencji – dokonania i perspektywy, „Napis”, t. 23.
Jankowski E., 1954, Przedmowa, w: Listy zebrane, t. 1, do druku przygotował i komentarzami opatrzył E. Jankowski, Wrocław.
Korespondencja E. Orzeszkowa – F. A. Hora, 1952, oprac. J. Śliziński, „Pamiętnik Literacki”, z. 40.
Listy Adama Pługa do Elizy Orzeszkowej 1878–1900, 2003, oprac. J. Lekan-Mrzewka, „Pamiętnik Literacki”, z. 2.
Listy Elizy Orzeszkowej do Ignacego i Julii Baranowskich (1897–1899), 2001, oprac. I. Wiśniewska, „Pamiętnik Literacki”, z. 3.
Listy Jakuba Goldszmita do Elizy Orzeszkowej, 2015–2016, oprac. B. Wojnowska, cz. 1, „Pamiętnik Literacki”, z. 3; cz. 2, „Pamiętnik Literacki”, z. 3.
Listy nieznane. Eliza Orzeszkowa do Walerego Przyborowskiego, 1948, oprac. M. Romankówna, Łódź.
Marzec L., 2015, List, „Forum Poetyki”, http://fp.amu.edu.pl/lucyna-marzec-list/ (dostęp: 27.09.2026).
Orzeszkowa E., 1937, Listy, t. 1: Dwugłosy, pod kierunkiem J. Ujejskiego, oprac. L. B. Świderski, Warszawa–Grodno.
Orzeszkowa E., 1938, Listy, t. 2, cz. 1–2, pod kierunkiem J. Ujejskiego, oprac. L. B. Świderski, Warszawa–Grodno.
Powichrowski W., 1915, Fundacja szkolna imienia Leopolda Méyeta i sprawozdanie kuratorów za lata 1912, 1913, 1914, Warszawa.
Rybicka E., 2004, Antropologiczne i komunikacyjne aspekty dyskursu epistolograficznego, „Teksty Drugie”, nr 4.
Sieczkowski A., 1946, Ludwik Brunon Świderski, „Pamiętnik Literacki”, z. 3–4.
Skwarczyńska S., 1975, Wokół teorii listu. Paradoksy, w: eadem, Pomiędzy historią a teorią literatury, Warszawa.
[Świderski L. B.], 1936, Wydanie listów E. Orzeszkowej, „Nowe Życie”, nr 20.
Towarzystwo im. Elizy Orzeszkowej, 1930, „Ruch Literacki”, nr 4.
Trzynadlowski J., 1977, List i pamiętnik. Dwie formy wypowiedzi osobistej, w: idem, Małe formy literackie, Wrocław.
Wiadomości bieżące, 1910, „Kurier Warszawski”, nr 184.
Wiśniewska I., 2019, Czy edytora przeraża codzienność? Niewydane listy Orzeszkowej do najbliższych przyjaciół, „Sztuka Edycji. Studia Tekstologiczne i Edytorskie”, nr 1 (15): Intymistyka a edytorstwo. Do XIX wieku, pod red. A. Markuszewska.
Wiśniewska I., 2014, Kalendarium życia i twórczości Elizy Orzeszkowej, t. 2: 1897–1910, Warszawa, nr 4198.
Wiśniewska I., Kalendarium życia i twórczości Elizy Orzeszkowej, t. 2, nr 4231.
Wiśniewska I., Lesiakowski A. P., Jaworski K., Bordzoł P., 2020, Listy zebrane. Zasady opracowywania, Warszawa.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Piotr Bordzoł
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 9
Liczba cytowań: 0
