The unstable measure of “criticalness” in scholarly editing
DOI:
https://doi.org/10.12775/SE.2025.0020Keywords
criticalness, practical scholarly editing, publishing market, textual studies, canonical text, creative intentionAbstract
The author discusses the erosion of the traditional concept of “criticalness” and related terminology from the perspective of practical scholarly editing. Considering the contemporary requirements of the publishing market (production economics, technological development) as well as scientific doubts about the former measure of “criticalness” in light of new trends in textual studies, it must be clearly stated that the traditional understanding of “critical (scholarly) edition” no longer meets current needs. We realise that striving to establish a “final version of the text” (the so-called “canonical text”), which was the goal of scholarly editing in the past, is an idée fixe that cannot be realised. Similarly, discovering the so-called “authorial intent” (creative intention) is a venerable myth of an anachronistic approach to textual criticism. According to suggestions in more recent studies, established concepts should now be approached with caution, and only the most important textual evidence should be taken into account when working on any “critical (scholarly) edition”, rather than all possible variants. The procedures for collation and transliteration of the text remain unchanged, so that the edition meets the basic requirements of “criticalness”.
References
Bem P., 2016, Dlaczego polskie edytorstwo naukowe nie istnieje, „Teksty Drugie”, nr 1.
Bem P., 2020, Tekst „edytorski” czy „wieloautorski”. Kilka uwag o heterogeniczności edytorstwa naukowego, „Pamiętnik Literacki”, z. 4.
Budrowska K., 2006, „Tekst kanoniczny”, „intencja twórcza” i inne kłopoty. (Z zagadnień terminologicznych tekstologii i edytorstwa naukowego), „Pamiętnik Literacki”, z. 3.
Chachulski T., 2019, Edytorstwo jako historia literatury i inne studia o poezji XVIII wieku, Warszawa.
Cybulski Ł., 2017, Krytyka tekstu na rozdrożach. Anglo-amerykańska teoria edytorstwa naukowego w drugiej połowie XX w., Warszawa.
Goliński Z., 1967, O problemie tekstu kanonicznego w edytorstwie, „Pamiętnik Literacki”, z. 4.
Górski K., 2011, Tekstologia i edytorstwo dzieł literackich, wstęp M. Strzyżewski, Toruń (pierwodruk: Warszawa 1978).
Kruszewski W., 2021, Dzieło – horyzont działań edytorskich, „Pamiętnik Literacki”, z. 1.
Kubok D., 2021, Krytycyzm, sceptycyzm i zetetycyzm we wczesnej filozofii greckiej, Katowice.
Listy do Adama Mickiewicza, 2024, t. 1–5, red. E. Jaworska i M. Prussak, Warszawa.
Loth R., 2006, Podstawowe pojęcia i problemy tekstologii i edytorstwa naukowego, Warszawa.
M. M., 2017, Krytyczne edycje literackie, hasło w: Encyklopedia książki, red. A. Żbikowska-Migoń i M. Skalska-Zlat, t. 2: K–Z, Wrocław.
Mickiewicz A., 1993–2005, Dzieła, t. 1–17, red. Z. J. Nowak, Z. Stefanowska i C. Zgorzelski, Warszawa.
Mitosek Z., 1995, Teorie badań literackich, Warszawa.
Mochnaccy M. i K., 2025, Listy emigracyjne do rodziców (z dołączeniem listów Michała Podczaszyńskiego). 1832–1834, wstęp, komentarz rzeczowy, biogramy M. Strzyżewski, oprac. edytorskie A. Markuszewska, Toruń.
Pachocki D., 2020, Laboratorium filologa. Rękopisy Bolesława Leśmiana. Studia przypadków, Warszawa.
Prussak M., 2020, Zmierzch edycji krytycznych?, „Pamiętnik Literacki”, z. 4.
Przybyszewski S., 2022–2024, Dzieła literackie. Edycja krytyczna, t. 1–11, red. G. Matuszek-Stec, Kraków.
Słowacki J., 1996, Raptularz 1843–1849. Pierwsze całkowite wydanie wraz z podobizną rękopisu, oprac. M. Troszyński, Warszawa.
Słowacki J., 2005, Wiersze. Nowe wydanie krytyczne, oprac. J. Brzozowski i Z. Przychodniak, Poznań.
Stefanowska Z., 2005, Status tekstu kanonicznego, w: Polonistyka w przebudowie. Literaturoznawstwo – wiedza o języku – wiedza o kulturze – edukacja, t. 1, red. M. Czermińska et al., Kraków.
Strzyżewski M., 2020, O szaleństwie edytorów w perspektywie „ratio” i „praxis”, „Pamiętnik Literacki”, z. 4.
Strzyżewski M., 2024, Nowe wydanie korespondencji Chopina w perspektywie edytorskiej, w: Chopin (nie)wysłowiony. Wokół listów Chopina… Korespondencja kompozytora jako dzieło i zadanie badawcze, red. E. Hoffmann-Piotrowska, U. Kowalczuk i K. Stępień-Kutera, Warszawa.
Troszyński M., 2017, Alchemia rękopisu. „Samuel Zborowski” Juliusza Słowackiego, Warszawa.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Mirosław Strzyżewski

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 10
Number of citations: 0