Archives of the “pioneering” period of post-war censorship. Literature in classified bulletins of the censorship office (1945–1951)
DOI:
https://doi.org/10.12775/SE.2021.0019Keywords
censorship in post-war Poland, “pionieering” period in post-war censorship, censorship of literature, classified bulletins of censorship office, GUKPPiW, source materials, censorship in post-war Poland, “pionieering” period in post-war censorship, censorship of literature, classified bulletins of censorship office, GUKPPiW, source materialsAbstract
In the article, the author describes literary and cultural topics included in classified bulletins of the censorship office, escrowed in a file stored in the National Archives in Poznań entitled Instruction-Training Bulletins 1945–1951. Apparently, the collection has not been studied so far. The file contains nine issues of bulletins from the “pioneering” period of post-war censorship: the collection opens with two bulletins from 1945, from May and June, two from 1948 and two from 1949, as well as one issue each from 1950 and 1951, besides one undated bulletin, however, written certainly after November 1946 and before 30 October 1948.
The editorial board of the periodical included various materials about the activities of the Control Office, articles, censor reviews, reports, as well as hints and guidelines intended to come to the aid of employees evaluating various types of writing. Although the magazine was still searching for its formula, from the beginning it carried out training and instructional tasks, emphasizing the formation of an exemplary employee of “Mysia” and field delegations.
References
Redakcji biuletynów daleko było do rzetelnego cytowania tytułów omawianych utworów – często je pomijano lub podawano wersje błędne (niekiedy mogły to być tytuły jeszcze nieustalone). W związku z tym rzadko spotykamy dokładnie przytoczone tytuły dzieł i tym samym większość z nich rekonstruuję na podstawie analizy materiału biuletynowego. Tytuły, których rekonstrukcję należy potwierdzić, oznaczam gwiazdką (*).
Źródła archiwalne:
„Biuletyn Informacyjno-Instrukcyjny”, nr 2, luty 1952 (APG, WUKPPiW, sygn. 99).
„Biuletyn Informacyjno-Instrukcyjny”, nr 7, lipiec 1952 (APG, WUKPPiW, sygn. 84).
„Biuletyn Szkoleniowy”, nr 1, marzec (maj) 1950 (APG, WUKPPiW, sygn. 328).
Biuletyny Instrukcyjno-Szkoleniowe 1945–1951 (APP, WUKPPiW, sygn. 4).
Wykaz twórców i dzieł rejestrowanych na łamach biuletynów urzędu cenzury z lat 1945–1951 (wybór):
[Afisz reklamujący rozgrywki sportowe hasłem „Będzie wojna”].
Breza Tadeusz, Mury Jerycha.
Cyprian Tadeusz, Sawicki Jerzy, Walka z prasową propagandą wojenną.
Czekańska Maria, Norwegia, Szwecja, Finlandia i Dania.
Dom na pustkowiu, reż. Jan Rybkowski.
Jaremko-Żytyńska Zofia, Odbudowa i rozwój życia kulturalnego w Polsce 1944–1948.
Korzeniowski Józef, Karpaccy górale, inscenizacja: klub sportowy „Stella” w Żabikowie.
Majakowski Władimir, Posiedzeniarze.
Matysiak Janina, Powrót. Obrazek sceniczny w 3 odsłonach dla świetlic.
Mickiewicz Adam, Pan Tadeusz, inscenizacja: Krakowski Teatr Rapsodyczny.
Miller Arthur, Synowie, inscenizacja: Teatr im. Wachtangowa w Moskwie.
Miller Arthur, Synowie, inscenizacja: Teatr „Placówka” w Warszawie.
Norwid Cyprian Kamil, Do lilii polnej (*Do Najświętszej Panny Maryi Litania).
Pasternak Leon, Warszawskoje szosse.
Przęczek Zofia, Morgi. Współczesna sztuka obyczajowa w 3 aktach.
Psoty Kleksa, rys. Adam Bilski, tekst Zygmunt Jaski.
Rydz Robert, Ułan i Młynarka. Wodewil ludowy w trzech aktach.
Putek Józef, Mroki średniowiecza.
Saloni Juliusz, „Dziady” jako dramat społeczny.
Sawicki Jerzy, Ludobójstwo – od pojęcia do konwencji 1933–1948.
Sienkiewicz Henryk, Quo vadis.
Sikirycki Igor, Powrót.
Sowińska Stanisława, Lata walki.
Tołwiński Tadeusz, Urbanistyka (*Urbanistyka, t. 3: Zieleń w urbanistyce).
Trzcieniecki Janusz, Prawo pracy.
[Trzy widokówki obrażające „obyczajność publiczną i smak stylistyczny estetyczny”].
Witkowska Maria, Przebudzenie. Widowisko ludowe w trzech odsłonach.
Zagała Bolesław, Na przełaj przez świat.
Zakazane piosenki, reż. Leonard Buczkowski.
Zapolska Gabriela (Józef Maskoff), Tamten.
Teksty naukowe i popularnonaukowe
„Biuletyn Informacyjno-Instrukcyjny”. Wybór dokumentów z 1955 r., 2018, pod red. K. Budrowskiej, M. Budnik i W. Gardockiego, Białystok, seria: „Cenzura w PRL. Archiwalia”, t. 3.
Budrowska K., 2009, Literatura i pisarze wobec cenzury PRL. 1948–1958, Białystok.
Budrowska K., 2014, Studia i szkice o cenzurze w Polsce Ludowej w latach 40. i 50. XX wieku, Białystok.
Budrowska K., 2011, Tajne pismo cenzury. „Biuletyn Informacyjno-Instrukcyjny” w latach 1952–1955, w: Komunikowanie się Polaków w latach 1944–1989, pod red. K. Stępnika i M. Rajewskiego, Lublin, s. 51–61.
Główny Urząd Kontroli Prasy 1945–1949, 1994, oprac. D. Nałęcz, Warszawa, seria: „Dokumenty do Dziejów PRL”, z. 6.
Kisielewski S., 1977, Przeciw cenzurze – legalnie (garść wspomnień), „Zapis”, nr 4, s. 59.
Tyszkiewicz B., 2016, Sztuka czytania między wierszami. Z problematyki cenzorskich instruktaży drugiej połowy lat 70., w: „Sztuka czytania między wierszami”. Cenzura w komunikacji literackiej w Polsce w latach 1965–1989, pod red. K. Budrowskiej i M. Kotowskiej-Kachel, Warszawa, seria: „Badania Filologiczne nad Cenzurą PRL”, t. 6, s. 127–158.
Wiśniewska-Grabarczyk A., 2019, Bulletins of the Polish Censorship Office from 1945 to 1956. A Reconnaissance Study, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica”, nr 4, s. 311–331.
Wiśniewska-Grabarczyk A., 2020, „Cenzura jest jak stara kochanka…”, czyli o czym pisano w poufnych poradnikach dla cenzorów, „Informator Polski”, nr 3–4, s. 13–16, https://www.federacja-polonia.dk/pliki/pdf/IP-110.pdf (dostęp: 21.01.2021).
Wiśniewska-Grabarczyk A., 2018, „Czytelnik” ocenzurowany. Literatura w kryptotekstach – recenzjach cenzorskich okresu stalinizmu (na materiale GUKPPiW z 1950 roku), Warszawa.
Wiśniewska-Grabarczyk A., 2020, Konkurs na recenzję cenzorską powieści Wandy Wasilewskiej pt. „Rzeki płoną”. Materiał archiwalny z poufnego biuletynu dla cenzorów z roku 1952, „Bibliotekarz Podlaski”, z. 1, s. 215–233, https://bibliotekarzpodlaski.pl/index.php/bp/article/view/427/489 (dostęp: 21.01.2021).
Wiśniewska-Grabarczyk A., 2017, „O wyższy poziom pracy nad książką” – biuletyny urzędu cenzury z lat 1945–1956 w perspektywie literaturoznawczej. Rekonesans, w: Cenzura w PRL. Analiza zjawiska, pod red. Z. Romka i K. Kamińskiej-Chełminiak, Warszawa, s. 61–74.
Wiśniewska-Grabarczyk A., 2019, The Censorship Review in the Polish People’s Republic as Cryptotext, „The Polish Review”, Vol. 64, No. 1, s. 31–49.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2021 Anna Wiśniewska-Grabarczyk
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by-nd/4.0/88x31.png)
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 427
Number of citations: 0