Smok, słowiczki i sarna w „Trenie I” Jana Kochanowskiego. Glosa do interesującej transformacji utworu w Sieci i nie tylko
DOI:
https://doi.org/10.12775/SE.2025.0030Słowa kluczowe
Jan Kochanowski, Tren I, sarna, transkrypcja, cyberprzestrzeń, publikacje tradycyjne, oświataAbstrakt
Artykuł jest poświęcony dość upowszechnionej, choć nieuprawnionej językowo i semantycznie, transformacji alegorycznego obrazu smoka i słowiczków w Trenie I Jana Kochanowskiego (w. 9–14). Oto w wielu współczesnych redakcjach wiersza można zauważyć charakterystyczny lapsus literowy, który do osadzonej w tradycji starożytnej sceny napaści gada na pisklęta wprowadza niespodziewanie jeszcze jedną, zgoła przypadkową ofiarę – sarnę. Błąd ten wypacza fundamentalne dla utworu założenie ideowe, zgodnie z którym aktywność smoka (śmierci) zwrócona jest od początku wyłącznie przeciwko słowiczkom (Orszulce) i tylko względem nich realizuje swój dobrze przemyślany – demoniczny niemal – plan. Mimo ewidentnego przesunięcia znaczeń zmetamorfizowany w ten sposób tren cieszy się w ostatnim czasie znaczną popularnością zarówno w sferze wirtualnej, jak i w obszarze książki tradycyjnej.
Bibliografia
Bibliografia podmiotowa
Bobiński W., 2019, Język polski. Świat w słowach i obrazach. Podręcznik. Szkoła podstawowa. Klasa 7, Warszawa.
Cicero M. T., 1565, Fragmentorum tomi IV cum Andreae Patricii Striceconis adnotationibus. Omnia ex eiusdem secunda editione, Venetiis.
Homer, 2004, Iliada, przeł. F. K. Dmochowski, zrewidował, wstępem i komentarzem opatrzył T. Sinko, przygotował J. Łanowski, Wrocław.
Homer, 2004, Odyseja, przeł. L. Siemieński, wstępem poprzedziła Z. Abramowiczówna, opracował i objaśnieniami opatrzył J. Łanowski, Wrocław.
Karolczyk-Kozyra A., Krajewska M., Kujawa-Weinke D., Sieńczak A., 2023, Zamieńmy słowo. Podręcznik. Język polski. Klasa 7, Warszawa.
Kochanowski J., 1991, Fraszki, oprac. J. Pelc, Wrocław.
Kochanowski J., 2009, Treny, oprac. J. Pelc, Wrocław.
Kochanowski J., 1950, Treny, oprac. T. Sinko, Wrocław.
Łęk K., Ginter J., Bielawska N., Kostrzewska J., Krzemińska J., 2020, Nowe słowa na start. Podręcznik do języka polskiego dla klasy siódmej szkoły podstawowej. Nowa edycja 2020–2022, Warszawa.
Łuczak A., Prylińska E., Suchowierska A., Maszka R., 2017, Między nami. Język polski 7. Podręcznik, Gdańsk (wyd. 1).
Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu (Biblia Tysiąclecia), 2002, Poznań.
Vergilius Maro P., Georgicorum libri, w: Opera Vergiliana docte et familiariter exposita, […] Bucolica et Georgica, t. 1, Parisiis 1512, lib. 4, k. 53r–154r.
Vergilius Maro P., 1892, Opera, introduction and notes by T. L. Papillon, A. E. Haigh, Vol. 1, Oxford.
Wergiliusz, 1956, Georgiki, tłum. A. L. Czerny, wstęp L. Joachimowicz, Warszawa.
Bibliografia przedmiotowa
Adamiec M., 2004, Dzieło literackie w Sieci. Pomysły, hipotezy i interpretacje z pogranicza wiedzy o literaturze, kultury masowej i współczesnej technologii, Gdańsk.
Axer J., 1979, Smok i słowiczki. Wokół wersów 9–14 „Trenu I” Jana Kochanowskiego, „Pamiętnik Literacki” 70, z. 1.
Banaś-Korniak T., 2016, Wokół „Trenów” Jana Kochanowskiego. Studia historycznoliterackie, Katowice.
Bartnicka B., 2000, O dawnej funkcji zaimka „sam”, „Annales Universitatis Mariae Curiae-Skłodowska. Sectio FF”, 18.
Bodzioch-Bryła B., 2020, Rott D., Potencjał błędu. „Bat Country on LCD” Leszka Onaka w mash-upowym dialogu z „Trenem I” Jana Kochanowskiego, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria” 20.
Borowski A., 2001, Cierpieć po ludzku, czyli jeszcze raz o „Trenach”, w: Lektury polonistyczne. Jan Kochanowski, red. A. Gorzkowski, Kraków.
Borowski A., 1989, O trwodze, rozpaczy i nadziei w „Trenach” Jana Kochanowskiego, w: Jan Kochanowski. Interpretacje, red. J. Błoński, Kraków.
Budrewicz T., 2020, „Długie trwanie” pomyłek (Maria Konopnicka, Maria Bartusówna, Napoleon Ekielski, Florentyna Niewiarowska), „Napis” 26.
Calepinus A., 1558, Dictionarium, Lugduni.
Czapińska M., 2014, Rydwan Triptolemosa, „Collectanea Philologica” 17.
Krzywy R., 2023, Zmysł wzroku w poezji Jana Kochanowskiego – rekonesans badawczy, „Ruch Literacki” 60, z. 2.
Objaśnienia, 1983, w: J. Kochanowski, Dzieła wszystkie. Wydanie sejmowe, t. 2: Treny, oprac. M. R. Mayenowa et al., Wrocław.
Sarna, Sarneczka, 2008, hasło w: Słownik polszczyzny Jana Kochanowskiego, t. 4, red. M. Kucała, Kraków.
Sokolski J., 2015, Disiecta membra, czyli drobiazgi filologiczne, Wrocław.
Tazbir J., 1997, Edytorskie potknięcia, Gdańsk.
Weintraub W., 1977, Fraszka w tragicznej tonacji, w: Rzecz czarnoleska, Kraków.
Ziemba K., 1989, Poezja ostatecznych konsekwencji, w: Jan Kochanowski. Interpretacje, red. J. Błoński, Kraków.
Źródła internetowe
[Tren I i V – arkusz ćwiczeniowy], https://www.liveworksheets.com/node/787876/download-pdf (dostęp: 18.05.2025).
„Treny” Jana Kochanowskiego. Wersja polska, https://www.scribd.com/document/811822169/Treny-Jana-Kochanowskiego-Wersja-Polska (dostęp: 12.05.2025).
Analiza i interpretacja „Trenu I” Jana Kochanowskiego, https://sciaga.pl/tekst/29037-30-analiza_i_interpretacja_trenu_i_jana_kochanowskiego (dostęp: 14.05.2025).
Bezpłatny fragment – „Treny”. Jan Kochanowski, https://ridero.eu/pl/books/treny/freeText (dostęp: 12.05.2025).
Działania organów administracji publicznej podejmowane w celu zapewnienia dostępu do Sieci i usług telekomunikacyjnych, Warszawa 2012 [raport Najwyższej Izby Kontroli] https://www.nik.gov.pl/plik/id,4095,vp,5208.pdf (dostęp: 3.06.2025).
„Fraszki” / „Pieśni” / „Treny”, Jan Kochanowski, https://www.lekturowybolglowy.com/lektury/fraszkipie%C5%9Bnitreny-jan-kochanowski (dostęp: 22.05.2025).
Gajewski K., Strofika, https://www.krzysztofgajewski.info/pdf/dydaktyka/poetyka/konspekty/strofika/strofika.pdf (dostęp: 12.05.2025).
Jan Kochanowski – „Treny” (wybór), https://aleklasa.pl/gimnazjum/c305-wiersze/kochanowskiego-treny (dostęp: 12.05.2025).
Jan Kochanowski – „Tren 1”, https://www.scribd.com/doc/262620148/Jan-Kochanowski-Tren-1 (dostęp: 15.05.2025).
Jan Kochanowski – „Tren I”, https://polska-poezja.com/jan-kochanowski/tren-i/ (dostęp: 28.04.2025).
Jan Kochanowski – „Tren I”, https://ukrainian-poetry.com/jan-kochanowski/tren-i/ (dostęp: 21.05.2025).
Jan Kochanowski – „Tren I”, https://www.darmowe-ebooki.com/ebooki-lektury/kochanowski_tren_1.pdf (dostęp: 9.07.2025).
Jan Kochanowski – „Treny”, https://prezi.com/p/f9oojf3de4nw/jan-kochanowski-treny/ (dostęp: 4.05.2025).
Jan Kochanowski, poeta z Czarnolasu, http://lekcjepolskiego.pl/2010/11/jan-kochanowski-poeta-z-czarnolasu/ (dostęp: 4.05.2025).
Jan Kochanowski, „Tren I”, „PAUza Akademicka. Tygodnik Polskiej Akademii Umiejętności” R. 10, nr 443, 1 listopada 2018, s. 4, https://wydawnictwo.akf.krakow.pl/attachments/article/561/443_2018.pdf (dostęp: 23.05.2025).
Jan Kochanowski, „Tren I”, http://www.wyczytaj.pl/wiersze/jan-kochanowski/5383-tren (dostęp: 19.05.2025).
Kochanowski J., „Treny”, http://biblioteka.kijowski.pl/kochanowski%20jan/treny.pdf (dostęp: 15.05.2025).
Kochanowski J., „Treny", wyboru dokonał Marek Adamiec, www.Ebook.pl, file:///C:/Users/TOMEK/Downloads/Jan%20Kochanowski%20Treny.pdf (dostęp: 20.06.2025).
Kryteria oceny podręcznika szkolnego w aspekcie językowym. Przewodnik dla rzeczoznawców wraz ze wzorami opinii, oprac. K. Gąsiorek, A. Hącia, K. Kłosińska, D. Krzyżyk, J. Nocoń, H. Synowiec [dokument Ministerstwa Edukacji Narodowej zamieszczony w pliku: „Instrukcja dla rzeczoznawcy językowego”], https://www.gov.pl/web/edukacja/wzory-opinii-podrecznikow-dla-nowych-typow-szkol (dostęp: 26.06.2025).
Opracowanie „Trenów” Jana Kochanowskiego, http://streszczenia-lektur.pl/opracowanie-trenow-jana-kochanowskiego (dostęp: 15.05.2025).
P. Káša, Prehľad stredoeurópskych literatúr od počiatkov po osvietenstvo, Prešov 2012 http://www.ses.unipo.sk/na_stiahnutie/01_download.pdf (dostęp: 23.04.2025).
Platforma edukacyjna [informacja o Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej prowadzonej przez Ministerstwo Edukacji], https://zpe.gov.pl/a/platforma-edukacyjna/D2MCAHX7G (dostęp: 23.05.2025).
Poetycko wyrażona rozpacz ojca po stracie dziecka. Analiza wybranych „Trenów” Jana Kochanowskiego [scenariusz lekcji], https://cloud-d.edupage.org/cloud/Klasa_8_b____jezyk_polski___Materialy_10_wtorek_i_sroda_3_i_4_listopada_lekcje_36_37.pdf?z%3Af1%2BG5FwBmW1PEtBZeN%2B8nA%2FWYmW0Qw1sUr%2FT2h4RJmsixm6wcUOfXVhH6ZVSHLlQ (dostęp: 23.04.2025).
Poezja Jana Kochanowskiego. Załączniki, https://slonik-terapia.pl/lib/npn9ay/LEKTUROWNIK-Poezja-Kochanowskiego-zalaczniki-ld4bodat.pdf (dostęp: 18.05.2025).
Przeczytaj. Jan Kochanowski, „Tren I”, https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/DUidNbv0M (dostęp: 23.04.2025).
Renesans – motyw śmierci, https://ipolski.pl/motyw/11-smierc/279-renesans (dostęp: 13.05.2025).
„Tren 1”, Jan Kochanowski, https://poezja.net/tren-1/ (dostęp: 12.05.2025).
„Tren I” (Wszytki płacze, wszytki łzy Heraklitowe...), https://ostatnidzwonek.pl/renesans/a-1888.html (dostęp: 13.05.2025).
„Tren I” Jana Kochanowskiego. Analiza i interpretacja utworu, https://www.bryk.pl/wypracowania/jezyk-polski/renesans/17417-tren-i-jana-kochanowskiego-analiza-i-interpretacja-utworu.html (dostęp: 2.05.2025).
„Treny” – ebook. Jan Kochanowski, https://virtualo.pl/ebook/treny-i431900/?srsltid=AfmBOopmKTPdLuSV9sk9IUYl01VPknhGKHFkwQfxxX04jYJuOjPvwPWd (dostęp: 09.07.2025).
„Treny” – Jan Kochanowski, https://ebookpoint.pl/eksiazki/treny-jan-kochanowski,e_2yq2.htm#epubcfi(/6/12[part-02_xhtml]!/4/2/2/2[tocForcedId0]/1:0) (dostęp: 9.07.2025).
„Treny” – zadania. „Treny” – prezentacja (Tren I i V), https://www.scribd.com/document/847718885/Treny-zadania (dostęp: 9.07.2025).
„Treny” 1, 2, 3, https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,156046,17213881,treny-1-2-3.html (dostęp: 16.05.2025).
„Treny” Jana Kochanowskiego („Tren I”), https://literat.ug.edu.pl/kochan/tren001.htm (dostęp: 3.06.2025).
„Treny”, https://www.ibuk.pl/fiszka/277827/treny.html?srsltid=AfmBOorNnz8GH9Sk01ZdNeGba-evIDjH3zbzLK-0HAvDmdcsIYo27U04 (dostęp: 9.07.2025).
„Treny”. Jan Kochanowski (e-book), https://ebookpoint.pl/ksiazki/treny-jan-kochanowski,e_2yq2.htm#format/e (dostęp: 9.07.2025).
„Treny”. Tren I, https://wiersze.lekturki.pl/treny/ (dostęp: 13.05.2025).
„Treny”. Tren I, https://www.wattpad.com/1019912415-treny-tren-i (dostęp: 23.04.2025).
Wybrane lektury obowiązkowe – testy. Jan Kochanowski, „Treny”, https://pl-static.z-dn.net/files/dea/ad1e877ada8dca5b830583391e4f065e.pdf (dostęp: 12.05.2025).
Wybrane pieśni oraz treny I i V Jana Kochanowskiego. Egzamin ósmoklasisty 2023, https://www.otouczelnie.pl/news/1627/Wybrane-piesni-oraz-treny-I-i-V-Jana-Kochanowskiego-egzamin-osmoklasisty-2023 (dostęp: 18.05.2025).
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Tomasz Lawenda
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 5
Liczba cytowań: 0
