Skip to main content Skip to main navigation menu Skip to site footer
  • Register
  • Login
  • Language
    • English
    • Język Polski
  • Menu
  • Home
  • Current
  • Archives
  • About
    • About the Journal
    • Submissions
    • Editorial Team
    • Privacy Statement
    • Contact
  • Register
  • Login
  • Language:
  • English
  • Język Polski

The Art of Editing. Textological and Editorial Studies

Archives of the “pioneering” period of post-war censorship. Literature in classified bulletins of the censorship office (1945–1951)
  • Home
  • /
  • Archives of the “pioneering” period of post-war censorship. Literature in classified bulletins of the censorship office (1945–1951)
  1. Home /
  2. Archives /
  3. Vol. 20 No. 2 (2021): Beyond the history of literature: unknown archives, inedita, reception problems /
  4. TREATISES AND ARTICLES

Archives of the “pioneering” period of post-war censorship. Literature in classified bulletins of the censorship office (1945–1951)

Authors

  • Anna Wiśniewska-Grabarczyk Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0002-3005-200X

DOI:

https://doi.org/10.12775/SE.2021.0019

Keywords

censorship in post-war Poland, “pionieering” period in post-war censorship, censorship of literature, classified bulletins of censorship office, GUKPPiW, source materials, censorship in post-war Poland, “pionieering” period in post-war censorship, censorship of literature, classified bulletins of censorship office, GUKPPiW, source materials

Abstract

In the article, the author describes literary and cultural topics included in classified bulletins of the censorship office, escrowed in a file stored in the National Archives in Poznań entitled Instruction-Training Bulletins 1945–1951. Apparently, the collection has not been studied so far. The file contains nine issues of bulletins from the “pioneering” period of post-war censorship: the collection opens with two bulletins from 1945, from May and June, two from 1948 and two from 1949, as well as one issue each from 1950 and 1951, besides one undated bulletin, however, written certainly after November 1946 and before 30 October 1948.

The editorial board of the periodical included various materials about the activities of the Control Office, articles, censor reviews, reports, as well as hints and guidelines intended to come to the aid of employees evaluating various types of writing. Although the magazine was still searching for its formula, from the beginning it carried out training and instructional tasks, emphasizing the formation of an exemplary employee of “Mysia” and field delegations.

Author Biography

Anna Wiśniewska-Grabarczyk, Uniwersytet Łódzki

dr, badaczka cenzury Polski Ludowej, pisarka i krytyczka literacka, autorka czterech książek i kilkudziesięciu artykułów naukowych, popularnonaukowych, krytycznoliterackich i publicystycznych. Za powieść Porzeczkowy Josef była nominowana do Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza, autorka tekstu słuchowiska Spożywczy bigiel. Mrożące sok w listkach przygody Szpinaka Alberta, laureatka nagrody tygodnika „Polityka” i Nagrody Fundacji Uniwersytetu Łódzkiego za najlepszą pracę magisterską oraz wyróżniona w Konkursie im. Władysława Pobóg-Malinowskiego na Najlepszy Debiut Historyczny Roku. Kierownik grantu NCN „Powojenna literatura polska w świetle kryptotekstów (na podstawie biuletynów Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk z lat 1945–1956)”. Stypendystka Fundacji im. Maurycego Mochnackiego, członkini The Polish Institut of Arts and Sciences of America (Polski Instytut Naukowy w Ameryce; PIASA), Komisji Badań Genetycznych i Dokumentacyjnych nad Literaturą PAN/Łódź oraz Kolegium Redakcyjnego pisma „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica”. Publikowała m.in. w „The Polish Review”, „Zeszytach Literackich”, „Zagadnieniach Rodzajów Literackich”, „Socjolingwistyce”, „Dziejach Najnowszych”, „Przeglądzie Orientalistycznym”, „Przeglądzie Bibliotecznym”, „Nowych Książkach”, „Twórczości”, „Odrze”, „Gazecie Wyborczej”, „Polityce”, „Krytyce Politycznej” i „Kulturze Liberalnej”.

References

Redakcji biuletynów daleko było do rzetelnego cytowania tytułów omawianych utworów – często je pomijano lub podawano wersje błędne (niekiedy mogły to być tytuły jeszcze nieustalone). W związku z tym rzadko spotykamy dokładnie przytoczone tytuły dzieł i tym samym większość z nich rekonstruuję na podstawie analizy materiału biuletynowego. Tytuły, których rekonstrukcję należy potwierdzić, oznaczam gwiazdką (*).

Źródła archiwalne:

„Biuletyn Informacyjno-Instrukcyjny”, nr 2, luty 1952 (APG, WUKPPiW, sygn. 99).

„Biuletyn Informacyjno-Instrukcyjny”, nr 7, lipiec 1952 (APG, WUKPPiW, sygn. 84).

„Biuletyn Szkoleniowy”, nr 1, marzec (maj) 1950 (APG, WUKPPiW, sygn. 328).

Biuletyny Instrukcyjno-Szkoleniowe 1945–1951 (APP, WUKPPiW, sygn. 4).

Wykaz twórców i dzieł rejestrowanych na łamach biuletynów urzędu cenzury z lat 1945–1951 (wybór):

[Afisz reklamujący rozgrywki sportowe hasłem „Będzie wojna”].

Breza Tadeusz, Mury Jerycha.

Cyprian Tadeusz, Sawicki Jerzy, Walka z prasową propagandą wojenną.

Czekańska Maria, Norwegia, Szwecja, Finlandia i Dania.

Dom na pustkowiu, reż. Jan Rybkowski.

Jaremko-Żytyńska Zofia, Odbudowa i rozwój życia kulturalnego w Polsce 1944–1948.

Korzeniowski Józef, Karpaccy górale, inscenizacja: klub sportowy „Stella” w Żabikowie.

Majakowski Władimir, Posiedzeniarze.

Matysiak Janina, Powrót. Obrazek sceniczny w 3 odsłonach dla świetlic.

Mickiewicz Adam, Pan Tadeusz, inscenizacja: Krakowski Teatr Rapsodyczny.

Miller Arthur, Synowie, inscenizacja: Teatr im. Wachtangowa w Moskwie.

Miller Arthur, Synowie, inscenizacja: Teatr „Placówka” w Warszawie.

Norwid Cyprian Kamil, Do lilii polnej (*Do Najświętszej Panny Maryi Litania).

Pasternak Leon, Warszawskoje szosse.

Przęczek Zofia, Morgi. Współczesna sztuka obyczajowa w 3 aktach.

Psoty Kleksa, rys. Adam Bilski, tekst Zygmunt Jaski.

Rydz Robert, Ułan i Młynarka. Wodewil ludowy w trzech aktach.

Putek Józef, Mroki średniowiecza.

Saloni Juliusz, „Dziady” jako dramat społeczny.

Sawicki Jerzy, Ludobójstwo – od pojęcia do konwencji 1933–1948.

Sienkiewicz Henryk, Quo vadis.

Sikirycki Igor, Powrót.

Sowińska Stanisława, Lata walki.

Tołwiński Tadeusz, Urbanistyka (*Urbanistyka, t. 3: Zieleń w urbanistyce).

Trzcieniecki Janusz, Prawo pracy.

[Trzy widokówki obrażające „obyczajność publiczną i smak stylistyczny estetyczny”].

Witkowska Maria, Przebudzenie. Widowisko ludowe w trzech odsłonach.

Zagała Bolesław, Na przełaj przez świat.

Zakazane piosenki, reż. Leonard Buczkowski.

Zapolska Gabriela (Józef Maskoff), Tamten.

Teksty naukowe i popularnonaukowe

„Biuletyn Informacyjno-Instrukcyjny”. Wybór dokumentów z 1955 r., 2018, pod red. K. Budrowskiej, M. Budnik i W. Gardockiego, Białystok, seria: „Cenzura w PRL. Archiwalia”, t. 3.

Budrowska K., 2009, Literatura i pisarze wobec cenzury PRL. 1948–1958, Białystok.

Budrowska K., 2014, Studia i szkice o cenzurze w Polsce Ludowej w latach 40. i 50. XX wieku, Białystok.

Budrowska K., 2011, Tajne pismo cenzury. „Biuletyn Informacyjno-Instrukcyjny” w latach 1952–1955, w: Komunikowanie się Polaków w latach 1944–1989, pod red. K. Stępnika i M. Rajewskiego, Lublin, s. 51–61.

Główny Urząd Kontroli Prasy 1945–1949, 1994, oprac. D. Nałęcz, Warszawa, seria: „Dokumenty do Dziejów PRL”, z. 6.

Kisielewski S., 1977, Przeciw cenzurze – legalnie (garść wspomnień), „Zapis”, nr 4, s. 59.

Tyszkiewicz B., 2016, Sztuka czytania między wierszami. Z problematyki cenzorskich instruktaży drugiej połowy lat 70., w: „Sztuka czytania między wierszami”. Cenzura w komunikacji literackiej w Polsce w latach 1965–1989, pod red. K. Budrowskiej i M. Kotowskiej-Kachel, Warszawa, seria: „Badania Filologiczne nad Cenzurą PRL”, t. 6, s. 127–158.

Wiśniewska-Grabarczyk A., 2019, Bulletins of the Polish Censorship Office from 1945 to 1956. A Reconnaissance Study, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica”, nr 4, s. 311–331.

Wiśniewska-Grabarczyk A., 2020, „Cenzura jest jak stara kochanka…”, czyli o czym pisano w poufnych poradnikach dla cenzorów, „Informator Polski”, nr 3–4, s. 13–16, https://www.federacja-polonia.dk/pliki/pdf/IP-110.pdf (dostęp: 21.01.2021).

Wiśniewska-Grabarczyk A., 2018, „Czytelnik” ocenzurowany. Literatura w kryptotekstach – recenzjach cenzorskich okresu stalinizmu (na materiale GUKPPiW z 1950 roku), Warszawa.

Wiśniewska-Grabarczyk A., 2020, Konkurs na recenzję cenzorską powieści Wandy Wasilewskiej pt. „Rzeki płoną”. Materiał archiwalny z poufnego biuletynu dla cenzorów z roku 1952, „Bibliotekarz Podlaski”, z. 1, s. 215–233, https://bibliotekarzpodlaski.pl/index.php/bp/article/view/427/489 (dostęp: 21.01.2021).

Wiśniewska-Grabarczyk A., 2017, „O wyższy poziom pracy nad książką” – biuletyny urzędu cenzury z lat 1945–1956 w perspektywie literaturoznawczej. Rekonesans, w: Cenzura w PRL. Analiza zjawiska, pod red. Z. Romka i K. Kamińskiej-Chełminiak, Warszawa, s. 61–74.

Wiśniewska-Grabarczyk A., 2019, The Censorship Review in the Polish People’s Republic as Cryptotext, „The Polish Review”, Vol. 64, No. 1, s. 31–49.

The Art of Editing. Textological and Editorial Studies

Downloads

  • PDF (Język Polski)

Published

2021-12-20

How to Cite

1.
WIŚNIEWSKA-GRABARCZYK, Anna. Archives of the “pioneering” period of post-war censorship. Literature in classified bulletins of the censorship office (1945–1951). The Art of Editing. Textological and Editorial Studies. Online. 20 December 2021. Vol. 20, no. 2, pp. 51-62. [Accessed 26 February 2026]. DOI 10.12775/SE.2021.0019.
  • ISO 690
  • ACM
  • ACS
  • APA
  • ABNT
  • Chicago
  • Harvard
  • IEEE
  • MLA
  • Turabian
  • Vancouver
Download Citation
  • Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
  • BibTeX

Issue

Vol. 20 No. 2 (2021): Beyond the history of literature: unknown archives, inedita, reception problems

Section

TREATISES AND ARTICLES

License

Copyright (c) 2021 Anna Wiśniewska-Grabarczyk

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

Stats

Number of views and downloads: 627
Number of citations: 0

Search

Search

Browse

  • Browse Author Index
  • Issue archive

User

User

Current Issue

  • Atom logo
  • RSS2 logo
  • RSS1 logo

Information

  • For Readers
  • For Authors
  • For Librarians

Newsletter

Subscribe Unsubscribe

Language

  • English
  • Język Polski

Tags

Search using one of provided tags:

censorship in post-war Poland, “pionieering” period in post-war censorship, censorship of literature, classified bulletins of censorship office, GUKPPiW, source materials, censorship in post-war Poland, “pionieering” period in post-war censorship, censorship of literature, classified bulletins of censorship office, GUKPPiW, source materials
Up

Akademicka Platforma Czasopism

Najlepsze czasopisma naukowe i akademickie w jednym miejscu

apcz.umk.pl

Partners

  • Akademia Ignatianum w Krakowie
  • Akademickie Towarzystwo Andragogiczne
  • Fundacja Copernicus na rzecz Rozwoju Badań Naukowych
  • Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk
  • Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN
  • Instytut Tomistyczny
  • Karmelitański Instytut Duchowości w Krakowie
  • Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Krośnie
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych we Włocławku
  • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Stanisława Pigonia w Krośnie
  • Polska Fundacja Przemysłu Kosmicznego
  • Polskie Towarzystwo Ekonomiczne
  • Polskie Towarzystwo Ludoznawcze
  • Towarzystwo Miłośników Torunia
  • Towarzystwo Naukowe w Toruniu
  • Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
  • Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
  • Uniwersytet Mikołaja Kopernika
  • Uniwersytet w Białymstoku
  • Uniwersytet Warszawski
  • Wojewódzka Biblioteka Publiczna - Książnica Kopernikańska
  • Wyższe Seminarium Duchowne w Pelplinie / Wydawnictwo Diecezjalne „Bernardinum" w Pelplinie

© 2021- Nicolaus Copernicus University Accessibility statement Shop