„Trup mój siedzi w tym koszu”, czyli tajemnice daru pani C. K.

Janusz Degler

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/SE.2016.001

Abstrakt


W archiwum Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu zachowała się korespondencja Stanisława Ignacego Witkiewicza z Tadeuszem Dobrowolskim, dyrektorem Muzeum Śląskiego w Katowicach. Dotyczy dwóch spraw: kupna przez muzeum Autoportretu Witkacego oraz przekazania przezeń „daru pani C. K.”. W czerwcu 1938 roku podczas pobytu u Marii i Ignacego Grabskich w Katowicach wykonał on Autoportret na tle dymiących fabryk, który sprzedał za 200 zł Muzeum Śląskiemu. Informacja o tym dotarła do zakopiańskiej Izby Skarbowej, która postanowiła skonfiskować honorarium na poczet zaległych podatków w wysokości 1200 zł. Witkacy próbował temu zapobiec, odwołując decyzję o sprzedaży obrazu, co jednak miało ten skutek, że do „Witkiewiczówki” przyszedł urzędnik Izby Skarbowej z zamiarem rekwizycji wszystkich obrazów Witkacego. Po wpłaceniu przez kuzynkę Dziudzię i przyjaciela Tadeusza Langiera połowy zaległej sumy oraz przejęciu honorarium za Autoportret, Izba Skarbowa umorzyła pozostałą część długu.

W marcu 1938 roku Czesława Oknińska-Korzeniowska zerwała łączący ją od dziewięciu lat związek z Witkacym. Dowiedziała się, że ma on romans z siedemnastoletnią manicurzystką, kochanką zakopiańskiego fryzjera. Odesłała Witkacemu wszystkie podarunki, jego książki z wyrwanymi dedykacjami oraz pakę z obrazami. Nie udało mu się skłonić jej do zgody i powrotu. Nie powiodły się także próby mediacji przyjaciół (m.in. Hansa Corneliusa). Witkacy przekonany, że zerwanie jest ostateczne, przekazał Muzeum Śląskiemu odesłaną kolekcję obrazów jako „dar pani C. K.”. Były w niej m.in. trzy jego autoportrety, kompozycje astronomiczne, obraz olejny Wnętrze lasu (namalowany przezeń w wieku siedmiu lat), a także prace Rafała Malczewskiego, Tadeusza Langiera, Antoniego Waśkowskiego i Brunona Schulza. W czasie wojny większość z nich została zniszczona lub zaginęła. Ocalał Autoportret, który po wojnie znajdował się w Muzeum Górnośląskim i w 1988 roku został przekazany do Muzeum Śląskiego.

Rozstanie z Czesią, które doprowadziło Witkacego do poważniej depresji i myśli o samobójstwie, trwało prawie pięć miesięcy W sierpniu 1938 roku zgodziła się do niego powrócić. Witkacy jednak nie odzyskał już pełnej równowagi psychicznej i myśl o samobójstwie będzie mu stale towarzyszyć – aż do 18 września 1939 roku.


Słowa kluczowe


Stanisław Ignacy Witkiewicz; Czesława Oknińska-Korzeniowska; malarstwo Witkacego; Muzeum Górnośląskie w Bytomiu; Muzeum Śląskie w Katowicach

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Degler J., 2013, Witkacego portret wielokrotny. Szkice i materiały do biografii (1918–1939), Warszawa.

Dobrowolski T. W., 1996, O wczesnej fazie malarstwa Stanisława Ignacego Witkiewicza (1904–1914). Przyczynek do monografii artysty i psychologii twórczości, w: Sztuka współczesna. Studia i szkice, t. 2, red. E. Dutkiewicz, Kraków, s. 231–261.

Grafika i rysunek polski 1800–1945. Katalog zbiorów Muzeum Śląskiego w Katowicach, 2006, oprac. K. Jarmul, Katowice.

Hładko R., 1980, Muzy przy kasie, współpraca C. Panek, „Życie Literackie”, nr 35, s. 14–15.

Jakimowicz I., 1995, System i wyobraźnia. Wokół malarstwa Witkacego, Wrocław 1995.

Meschnik M., 1998, Galeria malarstwa polskiego dawnego Muzeum Śląskiego w Katowicach. Kalendarium jej tworzenia sierpień 1927 – sierpień 1939, „Rocznik Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu. Sztuka”, z. 8, s. 106–109.

Meschnik M., 1985, Katalog zaginionych obrazów ze zbiorów Muzeum Śląskiego w Katowicach, Bytom.

Micińska A., 1986, Jedyne wyjście Istnienia Poszczególnego. Samobójstwo S. I. Witkiewicza, „Zeszyty Literackie”, nr 16, s. 109–120.

Okołowicz S., 2000, Nieznana kobieta w życiu Witkacego. Listy Stanisława Ignacego Witkiewicza do Marii Zarotyńskiej, w: Witkacy. Materiały sesji poświęconej Stanisławowi Ignacemu Witkiewiczowi w 60. rocznicę śmierci, Słupsk, wrzesień 1999, red. A. Żakiewicz, Słupsk, s. 249–280.

Schulz B., 2002, Księga listów, zebrał i przygotował do druku J. Ficowski, wydanie drugie, przejrzane i uzupełnione, Gdańsk.

Stanisław Ignacy Witkiewicz 1885–1939. Katalog dzieł malarskich, 1990, oprac. I. Jakimowicz, przy współpracy A. Żakiewicz, Warszawa.

Szczepański H., 2011, Portret adwokata, „Gazeta Wyborcza – Wyd. Katowice”, nr 252, s. 14.

Szczepański H., 2011, Trzy pastele Witkacego. Tropem zaginionych portretów, „Gazeta Wyborcza – Wyd. Katowice”, nr 262, s. 11.

Witkiewicz S. I., 1993, Dzieła zebrane, t. 12: Narkotyki – Niemyte dusze, oprac. A. Micińska, Warszawa.

Witkiewicz S. I., 2003, Dzieła zebrane, t. 10: „O Czystej Formie” i inne pisma o sztuce, oprac. J. Degler, Warszawa.

Witkiewicz S. I., 2010, Dzieła zebrane, t. 21: Listy do żony (1932–1935), przygotowała do druku A. Micińska, oprac. i przypisami opatrzył J. Degler, Warszawa.

Witkiewicz S. I., 2012, Dzieła zebrane, t. 22: Listy do żony (1936–1939), przygotowała do druku A. Micińska, oprac. i przypisami opatrzył J. Degler, Warszawa.

Witkiewicz S. I., 2013, Dzieła zebrane, t. 17: Listy I, oprac. T. Pawlak, Warszawa.

Witkiewicz S. I., 2014, Listy do Jadwigi z Trembeckiej i Mariana Ziębów, oprac. T. Pawlak, w: idem, Dzieła zebrane, t. 18: Listy II (wol. 1), oprac. T. Pawlak oraz S. Okołowicz i J. Degler, Warszawa, s. 609–622.

Wójtowicz A., 1997, Śladami Firmy Portretowej „S. I. Witkiewicz”, „Odra”, nr 10, s. 107–109.








ISSN 2084-7963 (print)
ISSN 2391-7903 (online)

Partnerzy platformy czasopism