Jednodniówki w systemie krakowskiej cenzury w latach 1923–1939

Adam Ruta

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/TSB.2013.028

Abstrakt


Tematem artykułu jest funkcjonowanie krakowskiego systemu kontroli prasy i wydawnictw w odniesieniu do jednodniówek wydawanych lub drukowanych w tym mieście w latach 1923–1939. System nadzoru nad prasą tworzyły: Urząd Wojewódzki, Starostwo Grodzkie w Krakowie oraz współpracujące z nim: Sąd Okręgowy i Sąd Powiatowy, Prokurator Sądu Okręgowego i Powiatowego, a także jednostki policji. Podstawą wszczęcia postępowania wobec wydawcy jednodniówki były, w zależności od rodzaju występku lub przestępstwa, odpowiednie przepisy obowiązujących wciąż austriackich aktów prawnych: ustawy prasowej z 1862 roku oraz ustawy karnej z 1852 roku, a także prawa prasowego z 1927 roku wraz z tzw. dekretem specjalnym oraz kodeksu karnego z 1932 roku. Przedmiotem nadzoru były przede wszystkim jednodniówki ugrupowań lewicowych, wydawane zarówno w języku polskim, jak i w jidisz, które konfiskowano w całości lub w części za publikowanie artykułów antyrządowych, antyustrojowych, obraźliwych dla władz. Rzadziej podejmowano interwencje, których powodem było zamieszczenie na łamach omawianych druków treści antyreligijnych lub antyżydowskich. Ścigano także występki polegające na zatajeniu nazwiska nakładcy bądź podaniu fałszywych danych. Podstawą źródłową artykułu są akta Sądu Okręgowego w Krakowie z lat 1919–1939, akta Sądu Powiatowego Karnego w Krakowie oraz akta Prokuratora Sądu Okręgowego w Krakowie przechowywane w Archiwum Państwowym w Krakowie.

Słowa kluczowe


jednodniówka; system kontroli prasy; ugrupowania lewicowe

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Kotliński Tomasz J., Podstawy prawne ograniczania wolności słowa w ustawodawstwie prasowym dwudziestolecia międzywojennego, [w:] Niewygodne dla władzy. Ograniczanie wolności słowa na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, zbiór studiów pod red. D. Degen i J. Gzelli, Toruń 2010, s. 113-124.

Pepliński Wiktor, Prasa pomorska w Drugiej Rzeczypospolitej 1920–1939. System funkcjonowania i oblicze społeczno-polityczne prasy polskiej, Gdańsk 1987.

Pietrzak Michał, Reglamentacja wolności prasy w Polsce (1918–1939), Warszawa 1963.

Romanow Andrzej, Prasa polska w Wolnym Mieście Gdańsku (1920–1939), Gdańsk 1979.

Wrona Grażyna, Lwowsko-krakowski „Kurier Powszechny” (1934-1935) w systemie lokalnego nadzoru prasowego, [w:] Krakiv L’viv. Knigi, časopisi. biblioteki XIX-XX st., t. 10, red. G. Vrona, O. Kolosovs’ka, G. Kosentka, Lviv 2011, s. 271-278.

Wrona Grażyna, „Po konfiskacie nakład drugi”: krakowska cenzura wobec „Ilustrowanego Kuriera Codziennego w latach 1918–1939, [w:] Ilustrowany Kurier Codzienny. Księga pamiątkowa w stulecie powstania dziennika i wydawnictwa 1910–1939, pod red. G. Wrony, P. Borowca, K. Woźniakowskiego, Katowice 2010, s. 148-176.

Wrona Grażyna, Tygodnik „Piast” w systemie krakowskiego nadzoru prasowego (1918–1939), Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis, Studia Historicolitteraria 2012, z. 12, s. 176-190.

Wrona Grażyna, „Z polecenia Pana Ministra…” Władza centralna a lokalny nadzór prasowy w latach 1918–1939 (na przykładzie Krakowa), [w:] Niewygodne dla władzy. Ograniczanie wolności słowa na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, zbiór studiów pod red. D. Degen i J. Gzelli, Toruń 2010, s. 125-140.








ISSN 2080-1807 (print)
ISSN 2392-1633 (online)

Partnerzy platformy czasopism