Gdańscy dziennikarze nomenklaturowi: portret zbiorowy

Daniel Wicenty

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/Polska.2020.06

Abstrakt


Tekst zawiera analizę grupy 42 dziennikarzy piastujących stanowiska kierownicze w gdańskich środkach masowego przekazu objęte systemem nomenklatury gdańskiego KW PZPR. Analiza ma charakter dwojaki. Po pierwsze zrekonstruowany został kontekst formalno-organizacyjny dotyczący nomenklatury dziennikarskiej, w tym jej rozwoju oraz tła w postaci fenomenu gdańskiej nomenklatury jako takiej. Po drugie nakreślony został socjologizujący portret zbiorowy dziennikarzy, uwzględniający m.in. pochodzenie społeczne i geograficzne oraz determinanty politycznej lojalności i trwałości posady nomenklaturowej. Tekst bazuje głównie na aktach osobowych zidentyfikowanych w zbiorze akt personalnych gdańskiej nomenklatury dziennikarzy.


Słowa kluczowe


dziennikarze w PRL; media gdańskie po 1945 r.; system nomenklatury; prozopografia

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Źródła archiwalne

AAN, KC PZPR: 1354/XX-178; 1354/XX-184; 1354/XX-185

AAN, Akta osobowe RSW „P-K-R”: 1827/620; 1827/703; 1827/801; 1827/4014; 1827/4620

APG, KW PZPR Gdańsk: 2384/256; 2384/3055; 2384/3081; 2384/3090; 2384/13530; 2384/19988; 2384/19989

APG, Akta osobowe nomenklatury KW PZPR Gdańsk: 2384/25400; 2384/25401; 2384/25430; 2384/25431; 2384/25479; 2384/25507; 2384/25656; 2384/25785; 2384/25888; 2384/25951; 2384/25967; 2384/25979; 2384/26124; 2384/26146; 2384/26236; 2384/26238; 2384/26239; 2384/26329; 2384/26405; 2384/26475; 2384/26620; 2384/26621; 2384/26701; 2384/26784; 2384/26827; 2384/26828; 2384/26867; 2384/26873; 2384/26902; 2384/26997; 2384/27020; 2384/27062; 2384/27088; 2384/27116; 2384/27130; 2384/27222; 2384/27274; 2384/27468; 2384/27629; 2384/27830; 2384/27891; 2384/27968; 2384/28368; 2384/28422

AIPN, MSW: 00170/959; 1268/23536; 1585/172

AIPN Gd, WUSW Gdańsk: 00118/1017; 0027/1100, t. 1; 003/187, t. 2; 003/187, t. 4; 0046/353, t. 1–13

Opracowania

Andrzejewski M., Szteler M., Prasa w Gdańsku w latach 1945–1980, w: Prasa gdańska na przestrzeni wieków, red. M. Andrzejewski et al., Gdańsk 1999, s. 119–132

Aparat bezpieczeństwa w województwie gdańskim w latach 1945–1990. Obsada stanowisk kierowniczych. Informator, wstęp i oprac. M. Węgliński, Gdańsk 2010

Arendt H., Korzenie totalitaryzmu, t. 1, przeł. M. Szawiel, D. Grinberg, Warszawa 1993

Bajka Z., Dziennikarze lat dziewięćdziesiątych, „Zeszyty Prasoznawcze” 43, 2000, nr 3/4, s. 42–63

Berendt G., Gdańska oktawa Jana Ptasińskiego. Z życia sekretarza gdańskiego Komitetu Wojewódzkiego PZPR, w: Szkice z życia codziennego w Gdańsku w latach 1945–1989, red. G. Berendt, E. Kizik, Gdańsk 2012, s. 115–132

Berendt G., Inwigilacja społeczności żydowskiej województwa gdańskiego przez Służbę Bezpieczeństwa po 1962 roku, w: Społeczność żydowska w PRL przed kampanią antysemicką lat 1967–1968 i po niej, red. idem, Warszawa 2009, s. 180–191

Bernacki B., Prasa sowiecka na Zachodniej Ukrainie w latach 1939–1941, „Wschodni Rocznik Humanistyczny” 4, 2007, s. 305–323

Biała księga prasy gdańskiej 1980–1993. Dokumenty i publicystyka, red. H. Galus, Gdańsk 1999

Bolduan T., „Litery” (1962–1974), „Gdański Rocznik Kulturalny” 1994, nr 15, s. 93–111

Bolduan T., Nie dali się złamać. Spojrzenie na ruch kaszubski 1939–1945, Gdańsk 1996

Brzeziński P., Agonia „przewodniej siły”. Kryzys PZPR w latach osiemdziesiątych na przykładzie Gdańska i Gdyni, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2011, nr 2(18), s. 103–127

Brzeziński P., Zapomniani dygnitarze. Pierwsi sekretarze Komitetu Wojewódzkiego PPR/PZPR w Gdańsku w latach 1945–1990, Gdańsk 2013

Brzeziński P., Zwijanie sztandaru. Komitet Wojewódzki PZPR w Gdańsku w latach 1975–1990, Gdańsk–Warszawa 2019

Cenckiewicz S., Trójmiejski marzec ’68. Próba obalenia Gomułki przez SB?, w: idem, Oczami bezpieki. Szkice i materiały z dziejów aparatu bezpieczeństwa PRL, Kraków 2006, s. 245–278

Ciborska E., Generacja dziennikarzy kierujących pismami wywodzącymi się ze Spółdzielni Wydawniczo-Oświatowej „Czytelnik” w latach 1959–1960 i 1970–1971, „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej” 30, 1991, nr 1, s. 35–42

Crozier M., Friedberg E., Człowiek i system. Ograniczenia działania zespołowego, przeł. K. Bolesta-Kukułka, Warszawa 1982

Curry J.L., Polish journalists. Professionalism and politics, Cambridge 1990

Drabik S., Elita polityczna krakowskiej PZPR w latach 1956–1975, Kraków 2013

Drygalski J., Kwaśniewski J., (Nie)realny socjalizm, Warszawa 1992

Dudek A., Mechanizmy rekrutacji elity oraz kadr PZPR, http://www.omp.org.pl/artykul.php?arty- kul=103, (dostęp: 9 IX 2015)

Dudek A., Reglamentowana rewolucja. Rozkład dyktatury komunistycznej w Polsce 1988–1990, wyd. 4, Kraków 2005

Dziennikarze władzy, władza dziennikarzom. Aparat represji wobec środowiska dziennikarskiego 1945–1990, red. S. Ligarski, T. Wolsza, Warszawa 2010

Eisler J., Polski rok 1968, Warszawa 2006

Eyal G., Townsley E., The Social Composition of the Communist Nomenklatura: A Comparison of Russia, Poland, and Hungary, „Theory and Society” 24, 1995, nr 5, s. 723–750

Galus H., Monografia „Głosu Wybrzeża” (1948–1990), Gdańsk 2009

Galus H., Polonia gdańska i jej nowe pokolenia, http://www.galus.pomorze.pl/hgalus/gosdp/52.tom. htm (dostęp: 4 XI 2020)

Goban-Klas T., Niepokorna orkiestra medialna. Dyrygenci i wykonawcy polityki informacyjnej w Polsce po 1944 roku, Warszawa 2004

Grabowski Z., Portret zbiorowy redaktorów naczelnych dzienników terenowych PZPR według stanu z dnia 31 XII 1969 r., „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej” 30, 1991, nr 1, s. 51–57

Graczyk R., Cena przetrwania? SB a „Tygodnik Powszechny”, Warszawa 2011

Grzelewska D., Redaktorzy naczelni pism popołudniowych, „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej” 30, 1991, nr 1, s. 79–86

Habielski R., Polityczna historia mediów w Polsce w XX wieku, Warszawa 2009

Kamińska-Chełminiak K., „Wy jesteście aparatem, który ma demaskować wroga”. Polscy cenzorzy w latach 40. XX wieku, „Zeszyty Prasoznawcze” 60, 2017, nr 4, s. 904–921

Kardela P., Radio Olsztyn w latach 1980–1992, Olsztyn 2014

Korejwo M., Oddziaływanie PZPR na aparat administracji państwowej, w: Partia komunistyczna w Polsce. Struktury – ludzie – dokumentacja, red. D. Magier, Lublin–Radzyń Podlaski 2012, s. 273–304

Kozieł A., Redaktorzy naczelni prasy PZPR w latach 1949–1957 (portret zbiorowy), „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej” 30, 1991, nr 1, s. 43–49

Latoszek M., Pomorze. Zagadnienia etniczno-regionalne, Gdańsk 1996

Madajczyk P., Mniejszości narodowe w Polsce po II wojnie światowej, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2006, nr 2(6), s. 37–55

Magier D., System nomenklaturowy partii komunistycznej, w: Dzieje biurokracji na ziemiach polskich, t. 3, red. A. Górak, K. Latawiec, D. Magier, Lublin–Siedlce 2010, s. 671–712

Media i dziennikarstwo w Polsce 1989–1995, red. G. Kopper, I. Rutkiewicz, K. Schliep, Kraków 1996

Mikołajczyk M., Dziennikarze, ideolodzy, rewizjoniści w Polsce przełomu lat 50. i 60. Role i osobliwości strategii komunikacyjnych, w: Polityka i politycy w prasie XX i XXI wieku, red. M. Dajnowicz, A. Miodowski, Białystok 2016, s. 196–214

Mnich G., Środowisko dziennikarskie w Łodzi w latach 1949–1956, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 2013, z. 91, s. 157–178

Mocek S., Dziennikarze po komunizmie. Elita mediów w świetle badań społecznych, Warszawa 2006

Musiał F., Podręcznik bezpieki. Teoria pracy operacyjnej Służby Bezpieczeństwa w świetle wydawnictw resortowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych PRL (1970–1989), wyd. 1, Kraków 2007

Nie tylko niezłomni i kolaboranci. Postawy dziennikarzy w kraju i na emigracji 1945–1989, red. T. Wolsza, P. Wójtowicz, Warszawa 2014

North D.C., Institutions, „Journal of Economic Perspectives” 5, 1991, nr 1, s. 97–112

Obracht-Prondzyński C., Kaszubi. Między dyskryminacją a regionalną podmiotowością, Gdańsk 2002

Obracht-Prondzyński C., Zjednoczeni w idei. Pięćdziesiąt lat działalności Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego (1956–2006), Gdańsk 2006

Osęka P., Dissidents and Police: The Polish March 1968 and a Tale of Two Generations, „East European Politics ans Societies and Cultures” 20, 2019, nr 10, s. 1–20

Osęka P., Elita „Solidarności”. Prozopografia Komisji Krajowej, w: „Solidarność” od wewnątrz 1980– 1981, red. A. Friszke, K. Persak, P. Sowiński, Warszawa 2013, s. 186–201

Paczkowski A., System nomenklatury kadr w Polsce 1950–1970, „Czasy Nowożytne” 8(9), 2000, s. 19–40

Paczoska A., Oskarżeni o separatyzm. Działania tajnych służb PRL wobec działaczy kaszubskich w latach 1945–1970, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2006, nr 2(6), s. 205–232

Palska H., Nowa inteligencja w Polsce Ludowej. Świat przedstawień i elementy rzeczywistości, Warszawa 1994

Perkowski P., Gdańsk – miasto od nowa. Kształtowanie społeczeństwa i warunki bytowe w latach 1945–1970, Gdańsk 2013

Pestka S., Jeszcze dziś słyszę głos Tadeusza, w: Pro memoria. Tadeusz Bolduan (1930–2005), zebr. i oprac. J. Borzyszkowski, Gdańsk 2006, s. 120–133

Pisarek W., Prasa – nasz chleb powszedni, Wrocław 1978

Przeperski M., Odmładzanie socjalizmu. Wokół polityki kadrowej i legitymizacji schyłkowego PRL, „Polska 1944/45–1989. Studia i Materiały” 13, 2015, s. 167–186

Przeperski M., Władze i dziennikarze. Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich w 1956 roku, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2014, nr 2(24), s. 95–134

Ptasiński J., Gdańska oktawa 1960–1967, oprac. G. Berendt, „Acta Cassubiana” 16, 2014, s. 247–284

Rzepa M., Propaganda radiowa na Pomorzu i Kujawach. Rozgłośnia Polskiego Radia w Bydgoszczy w systemie indoktrynacji społeczeństwa w latach 1945–1956, Bydgoszcz–Gdańsk 2016

Sasanka P., Historia walki na dwa fronty. Władza – prasa – dziennikarze 1953–1955/1956, „Polska 1944/45–1989. Studia i Materiały” 16, 2018, s. 85–137

Słomkowska A., Badania nad kadrą kierowniczą w dziennikarstwie PRL, „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej” 30, 1991, nr 1, s. 7–14

Słownik dziennikarzy i publicystów Pomorza 1945–2005, red. J. Model et al., Gdańsk 2008

Stryczyński M., Gdańsk w latach 1945–1948. Odbudowa organizmu miejskiego, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1981

Szaynok B., Problematyka izraelska w działaniach Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych 1948–1968, w: Społeczność żydowska w PRL przed kampanią antysemicką lat 1967–1968 i po niej, red. G. Berendt, Warszawa 2009, s. 66–74

Szczesiak E., My, podziemni. Cisi bohaterowie stanu wojennego, Gdańsk 2006

Szulc P., Zniewolony eter. Polskie Radio Szczecin w latach 1945–1989, Szczecin 2012

Szumiło M., Elita władzy w Polsce 1944–1989. Studium socjologiczne, w: Władza w PRL. Ludzie i mechanizmy, red. K. Rokicki, R. Spałek, Warszawa 2011, s. 166–174

Szumiło M., Roman Zambrowski 1909–1977. Studium z dziejów elity komunistycznej, Warszawa 2014

Szwagrzyk K., Aparat bezpieczeństwa w latach 1944–1956, w: Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza, t. 1: 1944–1956, red. idem, Warszawa 2005, s. 19–75

Świda-Ziemba H., Młodzież w PRL. Portrety pokoleń w kontekście historii, Kraków 2010

Tarkowski J., Władza i społeczeństwo w systemie autorytarnym, wstęp E. Wnuk-Lipiński, Warszawa 1994

Torańska T., Oni, Warszawa 1989

Tymiński M., Nomenklatura regionalna: działanie systemu na poziomie lokalnym (1950–1970), w: PZPR jako machina władzy, red. D. Stola, K. Persak, Warszawa 2012, s. 99–118

Wapiński R., Pierwsze lata władzy ludowej na Wybrzeżu Gdańskim, Gdańsk 1970

Wasilewski J., The Patterns of Bureaucratic Elite Recruitment in Poland in the 1970s and 1980s, „Soviet Studies” 24, 1990, nr 4, s. 743–757

Wicenty D., Weryfikacja gdańskich dziennikarzy w stanie wojennym, Gdańsk 2015

Wicenty D., Załamanie na froncie ideologicznym. Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich od Sierpnia ’80 do stanu wojennego, Gdańsk 2012

Wolne media? Środowisko dziennikarskie w 1989 roku. Studia, red. P. Szulc, T. Wolsza, Szczecin– Warszawa 2010

Zapalec A., Prasa we Lwowie w okresie 1939–1941 jako środek sowieckiej propagandy, w: Kraków – Lwów: książki, czasopisma, biblioteki XIX i XX wieku, t. 9, cz. 2, red. H. Kosętka, B. Góra, E. Wójcik, Kraków 2009, s. 279–285

Zaremba M., Komunizm, legitymizacja, nacjonalizm. Nacjonalistyczna legitymizacja władzy komunistycznej w Polsce, Warszawa 2001

Żukowski M., Metody tworzenia i etapy powstawania Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Gdańsku w latach 1945–1949 (działacze, struktury, finanse), „Pamięć i Sprawiedliwość” 2012, nr 2(20), s. 197–228

Żukowski M., Wybrane aspekty dotyczące PZPR w latach 1948–1990 (liczebność, skład społeczny, dewizowe składki członkowskie i nomenklatura kadr), „Komunizm: system – ludzie – dokumentacja” 2013, nr 2, s. 123–140


Refbacks

  • There are currently no refbacks.

Partnerzy platformy czasopism