Motyw ofiary w bajkach z wątkiem T 651 „Diabeł parobkiem”

Robert Piotr Piotrowski

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/LL.3.2019.004

Abstrakt


Głównym założeniem pracy jest próba uzasadnienia trafności tezy, według której w bajkach z wątkiem T 651 „Diabeł parobkiem” dochodzi do zawarcia umowy pomiędzy zaświatami – reprezentowanymi przez postać diabła, a człowiekiem – gospodarzem. Natomiast motyw kradzieży chleba jest tak naprawdę zawoalowanym motywem ofiary dla świata demonicznego o archaicznej proweniencji. Do analizy posłużą wybrane narracje z wątkiem T 651, chociaż aspekt kradzieży pieczywa – ofiary, a wreszcie służby występuje praktycznie we wszystkich jego realizacjach. 


Słowa kluczowe


bajka; folklor; ofiara; diabeł; zaświaty

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Biegeleisen H. (1930) Śmierć w obrzędach, zwyczajach i wierzeniach ludu polskiego. Warszawa: Dom Książki Polskiej S-ka Akc.

Bohdanowicz J. Pożywienie. (1996). W: Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego, t. III. Pożywienie i sprzęty z nim związane. Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, s. 7-71.

Brückner A. (1985). Mitologia słowiańska i polska. Warszawa: PWN.

Brückner A. (1984). Starożytna Litwa. Ludy i bogi. Szkice historyczne i mitologiczne. Olsztyn: Wydawnictwo Pojezierze.

Chełchowski S. (1889). Powieści i opowiadania ludowe z okolic Przasnysza, t. II. Warszawa: Druk Emila Skińskiego.

Ciszewski S. (1887). Lud rolniczo-górniczy z okolic Sławkowa w powiecie Olkuskim. Zbiór Wiadomości do Antropologii Krajowej, t. XI, 1-129.

Czerwiński T. (2008). Pożywienie ludności wiejskiej na północnym Mazowszu u schyłku XIX i w XX wieku. Ciechanów: Towarzystwo Miłośników Ziemi Ciechanowskiej.

Dołżycka B. (1993). Ugorowanie w gospodarce chłopskiej. W Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego, t. I. Rolnictwo i hodowla – część 1. (Red. J. Bohdanowicz). Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, s. 175-191.

Fischer A. (1921). Zwyczaje pogrzebowe ludu polskiego. Lwów: Nakładem Zakładu Narodowego im. Ossolińskich.

Frazer J. G. (2002). Złota gałąź. Studia z magii i religii. (Przeł. H. Rzeczkowski). Kraków: Wydawnictwo KR.

Goff Le J. (1997). Levi-Strauss w Broceliandzie. Próba analizy romansu rycerskiego. W Świat średniowiecznej wyobraźni. (Przeł. M. Radożycka-Paoletti). Warszawa: Oficyna Wydawnicza Wolumen, Dom Wydawniczy Bellona, s. 153-186.

Gołębiowska-Suchorska A. (2011). „Dziewczę przędzie, Pan Bóg nitki daje”. O spójności ludowej wizji świata. Bydgoszcz: Wydawnictwo UKW.

Gonet Sz. (1900). Opowiadania ludowe sz okolic Andrychowa. Materyały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne, t. IV, s. 226-281.

Honti J. (1983). Świat bajki (przeł. J. M. Kasjan). Literatura Ludowa, s. 43-66.

Hubert H. Mauss M. (2005). Esej o naturze i funkcji darów. (Przeł. L. Trzcionkowski). Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.

Kolberg O. (1962) Wielkie Księstwo Poznańskie, cz. VI. W: Dzieła wszystkie, t. 14. Wrocław-Poznań: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Państwowe Wydawnictwo Muzyczne.

Kolberg O. (1978). Kujawy, cz. I, Dzieła Wszystkie, t. 3. Wrocław-Poznań: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Polskie Wydawnictwo Muzyczne.

Kosiński W. (1883). Materyjały do etnografii Górali Bieskidowych. Zbiór Wiadomości do Antropologii Krajowej, t. VII, s. 3-105.

Kowalski A. P. (2017). Kultura indoeuropejska. Antropologia wspólnot prehistorycznych. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Krzyżanowski J. (1962) Polska Bajka Ludowa w układzie systematycznym, t. 1. Wrocław-Warszawa-Kraków Ossolineum, Wydawnictwo PAN, s. 201-202.

Krzyżanowski J. (1965). Słownik Folkloru Polskiego. Warszawa: Wiedza Powszechna.

Kubiak I., K. (1981). Chleb w tradycji ludowej. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.

Lehr U. (1982). Wierzenia demonologiczne we wsi Obidza (region sądecki) w świetle badań empirycznych. Lud, t. 66, s. 113-149.

Leeuw G. van der. (1997). Fenomenologia religii. (Przeł. J. Prokopiuk). Warszawa: Książka i Wiedza.

Ługowska J. (1981). Ludowa bajka magiczna jako tworzywo literatury. Wrocław: Ossolineum.

Ługowska J. (1998). Obrazy diabła w różnych gatunkach opowieści ludowych. W Diabeł w literaturze polskiej. (Red. T. Błażejewski). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytet Łódzkiego, s. 5-16.

Łysiak W. (1993). W kręgu wielkopolskich demonów i przekazów niedemonicznych. Międzychód: Wydawnictwo Eco.

Marczyk M. (2003) Grzyby w kulturze ludowej. Warszawa: Wydawnictwo Atla 2.

Mianecki A. (2000). Las w ludowych w ludowych podaniach mitycznych. W Las w kulturze polskiej, t. 1. (Red. W. Łysiak). Międzychód: Wydawnictwo ECO.

Mauss M. (2001). Szkic o darze i podstawa wymiany w społeczeństwach archaicznych. (Przeł. K. Pomian). W Socjologia i antropologia. Warszawa: Wydawnictwo KR, s. 165-310.

Mieletinski E. (1981). Poetyka mitu. (Przeł. J. Dancygier). Warszawa: PIW.

Niebrzegowska S. (1999) Błota. W Słownik stereotypów i symboli ludowych. T. 1. Kosmos, cz. II. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, s. 457-460.

Potkański K. (2004). Studia osadnicze. W: tegoż, Pisma pośmiertne. (W opracowaniu i ze wstępem Franciszka Bujaka). Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, s. 76-262.

Propp W. (2000). Transformacje bajek magicznych. W Nie tylko bajka, (Przeł. D. Ulicka). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 158-160.

Propp W. (2000). Bajki magiczne. W Nie tylko bajka. (Przeł. D. Ulicka). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 158-160.

Propp W. (2003). Historyczne korzenie bajki magicznej. (Przeł. J. Chmieleski). Warszawa: Wydawnictwo KR.

Propp W. (2011). Morfologia bajki magicznej. (Przeł. P. Rojek). Kraków: Wydawnictwo Nomos.

Rzepnikowska I. (2004). Образ чёрта в русской и польской волшебной сказке. W Motywy demonologiczne w literaturze i kulturze rosyjskiej XI-XX wieku. (Red. W. Kowalczyk, A. Orłowska). Lublin: UMCS, s. 17-24.

Rzepnikowska I. (2005). Rosyjska i polska bajka magiczna (AT 480) w kontekście kultury ludowej. Toruń: Wydawnictwo UMK.

Rzepnikowska, I. (2012) Медведь в Русской вoлшебной сказке: эскиз исследования проблемы. W: „Русский медведь”. История, семиотика, политика. (Red. О. В. Рябов, А. де Лазари). Москва: Новое Литературное Обозрение, 62-71.

Rzepnikowska I. Diabeł. Hasło w Polska bajka ludowa. Słownik. (Red. V. Wróblewska). Adres: bajka.umk.pl/słownik/lista-hasel/haslo/?id=48, data dostępu 15.01.2019.

Saloni A. (1903). Lud łańcucki. Materyały etnograficzne. Materyały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne, t. VI, s. 187-421.

Saloni A. (1908). Lud rzeszowski. Materiały etnograficzne. Materyały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne, t. X, s. 50-344.

Stomma L. (2002). Antropologia kultury wsi polskiej XIX wieku oraz wybrane eseje. Łódź: Wydawca: Piotr Dopierała.

Szadura J. (1996). Popiół. W Słownik stereotypów i symboli ludowych. T. 1. Kosmos, cz. I. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, s. 329-338.

Szyjewski A. (2003). Religia Słowian. Kraków: Wydawnictwo WAM.

Świętek J. (1893). Lud Nadrabski (od Gdowa po Bochnię). Kraków: Nakładem Akademii Umiejętności.

Udziela S. (1899). Świat nadzmysłowy ludu krakowskiego mieszkającego po prawym brzegu Wisły. Wisła, t. XIII, s. 66-88.

Uspienski B. A. (1985). Kult Św. Mikołaja na Rusi. (Przeł. E. Janus, M. R. Mayenowa, Z. Kozłowska). Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

Wasilewski J. S. (1980). Podarować – znaleźć – zgubić – zbłądzić. Niektóre kategorie języka symbolicznego związane z opozycją życie – śmierć. Etnografia Polska, t. XXIV, z. 1, s. 283-298.

Woźniak A. (1987). Kultura mazowieckiej wsi pańszczyźnianej w XVIII i początku XIX wieku (wybrane zagadnienia). Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.

Zadrożyńska A. (1983). Homo faber i homo ludens. Etnologiczny szkic o pracy w kulturze tradycyjnej i współczesnej. Warszawa: PWN.

Zamarski R. (1852). Podania i baśni ludu w Mazowszu (z dodatkiem kilku szląskich i wielkopolskich). Wrocław: Nakładem Zygmunta Schlehttera.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.


ISSN 2544-2872 (online)

ISSN 0024-4708 (print)

Partnerzy platformy czasopism