Archiwiści i maszyny

Dariusz Magier

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/AKZ.2018.002

Abstrakt


Historia archiwów to również historia urządzeń technicznych wykorzystywanych przez archiwistów. W ostatnich dziesięcioleciach rola maszyn wzrastała niepomiernie, choć w zakresie zainteresowania polskiej archiwistyki ich zaawansowane modele znalazły się stosunkowo późno. Rozwój urządzeń archiwalnych (maszyn) postępował ewolucyjnie. W okresie staropolskim i nowożytnym wykorzystywano je głównie do przechowywania, transportu, konserwacji i udostępniania archiwaliów. Dopiero w XX w. pojawiły się na ziemiach polskich maszyny ułatwiające prace kancelaryjne i kontakty, czyli maszyny do pisania i telefony. Umożliwiły one wówczas szybsze i czytelne pisanie od razu w kilku egzemplarzach oraz lepszą łączność archiwów ze światem zewnętrznym. W drugiej połowie XX w. znacznie rozwinęły się techniczne możliwości w zakresie konserwacji, zabezpieczania i reprografii. Technologia rozwijała się i choć wpływała na pracę archiwistów, nie było mowy, by zbytnio ingerowała w jej sedno. Tak było do czasu pojawienia się technologii komputerowej, która stanowi rewolucję w pracy archiwalnej i ma niebagatelny wpływ na pracę i świadomość archiwistów. Maszyna zaczęła wpływać na metodykę pracy archiwalnej. Pod wpływem maszyny najpierw zaczął się zmieniać system informacji archiwalnej, który z wolna wymuszał z kolei zmiany w praktyce pracy. Pojawiła się trwała tendencja wymuszania na archiwistach zmian w tradycyjnej metodyce pracy archiwalnej. Praca wynikająca z doświadczenia pokoleń została podporządkowana nowo opracowywanym standardom opisu dostosowanym do języka i możliwości operacyjnych maszyny. Artykuł jest refleksją nt. roli maszyn w archiwach, która staje się też pretekstem do rozważań poświęconych ewolucji miejsca i roli archiwisty we współczesnym archiwum.


Słowa kluczowe


archiwum, archiwista, archiwistyka, komputer, maszyna, technika

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Barad, Karen. „Posthumanist Performativity: Toward an Understanding of How Matter Comes to Matter.” Signs: Journal of Women in Culture and Society 28, nr 3 (2003): 801–831. https://doi.org/10.1086/345321.

Berdâev, Nikolaj. „Čelovek i mašina: Problema sociologii i metafiziki techniki.” Putʹ nr 38 (1933): 3–38.

Bierdiajew, Mikołaj. Sens historii: filozofia losu człowieka. Przekł. Henryk Paprocki. Kęty: „Antyk”, 2002.

Biernat, Andrzej. „Ewolucja techniki komputerowej w archiwach.” W Technika archiwalna w XX wieku, red. Stanisław Sierpowski, Jarosław Wiśniewski, 13–25. Poznań: Instytut Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, 2001.

Czachorowski, M. „Technologia w służbie życia czy śmierci człowieka?” W Kultura wobec techniki: materiały z sympozjum z cyklu „Przyszłość cywilizacji Zachodu" zorganizowanego przez Katedrę Filozofii Kultury KUL, red. Piotr Jaroszyński, Imelda Chłodna, Paweł Gondek, 167–176. Lublin: Fundacja Rozwoju Kultury Polskiej, 2004.

Gałęzowski, Grzegorz. „Wizualizowania rzeczywistości archiwalnej w systemach informatycznych.” W Zatrzymać przeszłość, dogonić przyszłość: pamiętnik VI Powszechnego Zjazdu Archiwistów Polskich, Wrocław 5–7 września 2012 r., red. Waldemar Chorążyczewski, Krzysztof Stryjkowski, 299–310. Warszawa: Stowarzyszenie Archiwistów Polskich, 2013.

Jaroszyński, Piotr. „Źródła technicyzacji kultury zachodniej.” W Kultura wobec techniki: materiały z sympozjum z cyklu „Przyszłość cywilizacji Zachodu" zorganizowanego przez Katedrę Filozofii Kultury KUL, red. Piotr Jaroszyński, Imelda Chłodna, Paweł Gondek, 21–30. Lublin: Fundacja Rozwoju Kultury Polskiej, 2004.

Heidegger, Martin. Technika i zwrot. Przekł. Janusz Mizera. Kraków: Wydawnictwo Baran i Suszczyński, 2002.

Krąpiec Mieczysław Albert. „Kultura techniczna a humanistyczna.” W Kultura wobec techniki. Materiały z sympozjum z cyklu „Przyszłość cywilizacji Zachodu" zorganizowanego przez Katedrę Filozofii Kultury KUL, red. Piotr Jaroszyński, Imelda Chłodna, Paweł Gondek, 7–19. Lublin: Fundacja Rozwoju Kultury Polskiej, 2004.

Krystek, Henryk, „Efekty działalności zespołu „Informatyka i archiwa” i ich wpływ na opracowanie zasobu.” Opublikowane 2004 r., https://www.archiwa.gov.pl/images/docs/referaty/henryk_krystek.pdf.

Kwiatkowska, Wiesława. „Wpływ komputeryzacji archiwów na metodykę archiwalną”. Archiwista Polski 8, nr 3 (2003): 31–38.

Magier, Dariusz. „Ankieta Maszyny w archiwach”. Opublikowane 3.09.2017, http://archiwozofia.com/single-post/2017/11/03/Ankieta-o-maszynach-w-archiwach.

Magier, Dariusz. „Czas archiwozofii.” W Toruńskie konfrontacje archiwalne, t. 2: Teoria archiwalna – wczoraj – dziś – jutro, red. Waldemar Chorążyczewski, Agnieszka Rosa, 9–20. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2011.

Manhoff Marlene. „Human and Machine Entanglement in the Digital Archive: Academic Librares and Socio-Technical Change.”, Libraries and the Academy 15, nr 3 (2015): 513–530.

Moglen, Eben. „Uwięzieni w Maszynie”. Wywiad przeprowadził Jacek Żakowski. Polityka, 29.10.2013. https://archiwum.polityka.pl/art/uwiezieni-w-maszynie,440545.html.

Nawrocki, Stanisław. „Znaczenie techniki w pracy archiwalnej w XX wieku.” W Technika archiwalna w XX wieku, red. Stanisław Sierpowski, Jarosław Wiśniewski, 7–12. Poznań: Instytut Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, 2001.

Nawrocki, Stanisław. Tezaurus archiwistyki. Warszawa: NDAP, 1984.

Ogonowska, Agnieszka, Grzegorz Ptaszek. Wstęp do Człowiek, technologia, media: konteksty kulturowe i psychologiczne, red. Agnieszka Ogonowska, Grzegorz Ptaszek, 7–10. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2015.

Rebes, Marcin. „Filozoficzny protest Heideggera wobec współczesnej nauki i techniki.” Roczniki Kulturoznawcze 7, nr 1 (2016): 131–145.

Redpath, Peter A. „Dwa oblicza technologii: przejaw kultury czy narzędzie dyktatury.” W Kultura wobec techniki. Materiały z sympozjum z cyklu „Przyszłość cywilizacji Zachodu" zorganizowanego przez Katedrę Filozofii Kultury KUL, red. Piotr Jaroszyński, Imelda Chłodna, Paweł Gondek, 31–44. Lublin: Fundacja Rozwoju Kultury Polskiej, 2004.

Roman, Wanda Krystyna. „Od opisu archiwalnego do metadanych.” Archiwista Polski 22, nr 1–2 (2017): 7–30.

Rybiński, Krzysztof. „Obywatel algorytm.” Do Rzeczy”, 20.11.2017: 96.

Sajduk, Błażej. „Cyfrowy dylemat przyszłości.” Do Rzeczy, 4.12.2017. https://dorzeczy.pl/kraj/49489/Cyfrowy-dylemat-przyszlosci.html.

Skrzydlewski, Paweł. „Cywilizacja łacińska wobec techniki.” W Kultura wobec techniki. Materiały z sympozjum z cyklu „Przyszłość cywilizacji Zachodu" zorganizowanego przez Katedrę Filozofii Kultury KUL, red. Piotr Jaroszyński, Imelda Chłodna, Paweł Gondek, 189–213. Lublin: Fundacja Rozwoju Kultury Polskiej, 2004.

Sobczak, Anna. Między tradycyjnym a wirtualnym archiwum: narodziny cyfrowej tożsamości archiwów w Niemczech. Warszawa: Narodowe Archiwum Cyfrowe, 2014. https://www.nac.gov.pl/wp-content/uploads/2015/05/miedzy_tradycyjnym_a_wirtualnym_archiwum.pdf.

Spengler, Oswald. Historia, kultura, polityka: wybór pism. Wyb. i Przekł. Andrzej Kołakowski. Warszawa. Państwowy Instytut Wydawniczy, 1990.

Stępień, Tomasz. „Kultura i technika na podstawie sporu o koncepcję kosmos atheos Oswalda Spenglera.” The Polish Juornal of the Arts and Culture 5, nr 2 (2013): 233–253.

Urban, Janusz. „Co Martin Heidegger rozumie pod pojęciem technika? Na ile jest ona poddana roszczeniu zasady, że wszystko ma swoja przyczynę?” Studia Redemptorystowskie 1 (2004): 163–172.

Zyzik, Grzegorz. „Wzmocniona? Rzeczywistość: ludzkie praktyki i doświadczenia w hybrydalnej rzeczywistości.” W Człowiek, technologia, media: konteksty kulturowe i psychologiczne, red. Agnieszka Ogonowska, Grzegorz Ptaszek, 101–111. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2015.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.


ISSN print  1895-9075
ISSN online 2544-5685

Partnerzy platformy czasopism