Teoretyczna myśl archiwalna Kazimierza Konarskiego (1886–1972)

Klaudia Jędrzejewska

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/AKZ.2014.002

Abstrakt


Kazimierz Konarski był przede wszystkim metodykiem. Jednak jego duże doświadczenie archiwalne pozwalało mu na wyciąganie teoretycznych wniosków i uogólnień. Praca archiwalna Konarskiego skupiała się przede wszystkim na opracowaniu zasobu archiwalnego i jego organizacji, co przyniosło wymierne korzyści metodyczne w postaci tworzenia systematyki pomocy archiwalnych oraz wytycznych metodycznych do opracowania różnych typów dokumentacji. Opracowanie zasobu archiwalnego zawsze pozostawało dla Konarskiego zagadnieniem centralnym w działalności archiwów. Jego doświadczenie w małym stopniu obejmowało problemy brakowania czy udostępniania archiwaliów. Za to sprawowanie funkcji kierowniczych w archiwach pozwoliło mu na poznanie organizacji archiwów i mechanizmów funkcjonowania służby archiwalnej. Działalność archiwów wyznaczała w myśli Konarskiego zakres archiwistyki. Wiodącą rolę odgrywała oczywiście problematyka porządkowania i inwentaryzacji zasobu, a wynikało to z centralnej roli zespołu archiwalnego, który był dla Konarskiego przedmiotem badań. Zakres archiwistyki widział Konarski bardzo szeroko. Włączał do niego wszystkie czynności, jakie wykonują archiwiści, w tym nawet problematykę tworzenia i prowadzenia biblioteki archiwalnej czy atmosferę w archiwum. Sam przedmiot archiwistyki zasadniczo się nie zmieniał, przeobrażeniom natomiast ulegał punkt ciężkości, nacisk, jaki Konarski kładł na poszczególne zagadnienia. Początkowo kluczową kwestią była zasada proweniencji, następnie skupił się bardziej na pojęciu samego zespołu, by ostatecznie uznać, że kamieniem węgielnym archiwistyki jest wykrystalizowanie się pojęcia aktu. Podejście takie jest ewidentnie uleganiem pewnym modom. Widać początkowe zachłyśnięcie się zasadą proweniencji, a następnie przejście, bez wątpienia pod wpływem Meissnera, na pozycje aktoznawcze. Konsekwentnie Konarski utrzymywał pogląd o konieczności stworzenia polskiej odmiany archiwistyki. Uważał, że archiwistyka nie jest nauką uniwersalną i musi posiadać swój lokalny charakter i wydaje się, że tego dokonał. Walnie przyczynił sią do stworzenia polskiej specyficznej archiwistyki, skupiającej się na zagadnieniach aktu i kancelarii, żądającej szczegółowego opisu archiwaliów, różniącej się przynajmniej w tym zakresie od archiwistyki światowej. Postać Kazimierza Konarskiego trwale wpisała się historię polskiej archiwistyki. Jednak czy może to dziwić, skoro jest on twórcą, pierwszym i być może głównym propagatorem polskiej odmiany archiwistyki?


Słowa kluczowe


myśl archiwalna; teoria archiwalna; Konarski Kazimierz; zespół archiwalny; zasada proweniencji; przedmiot archiwistyki; zakres archiwistyki; pomoce archiwalne; opracowanie zasobu archiwalnego; zarządzanie archiwami

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Archiwum Akt Dawnych w Warszawie w latach 1918–1926, „Archeion” 1927, t. 2.

Bańkowski Piotr, Kazimierz Bogdan Konarski (27 maja 1886–3 listopada 1972), „Archeion” 1973, t. 59.

Brenneke Adolf, Archivkunde. Ein Beitrag zur Theorie und Geschichte des europäischen Archivwesens, Lipsk 1953.

Chorążyczewski Waldemar, Myśl archiwalna Kazimierza Arłamowskiego, „Rocznik Historyczno-Archiwalny” 2012, t. 22.

Chorążyczewski Waldemar, Myśl archiwalna Ryszarda Przelaskowskiego (1903–1971), [w:] Wioletta Guzek, Waldemar Chorążyczewski, Joanna Popłońska, Ryszard Przelaskowski. Dyrektor, bibliotekarz, archiwista, , Warszawa 2010.

Chorążyczewski Waldemar, Zasada proweniencji w polskiej myśli archiwalnej do roku 1939, [w:] Toruńskie konfrontacje archiwalne, t. 2: Teoria archiwalna wczoraj – dziś – jutro, red. W. Chorążyczewski, A. Rosa, Toruń 2011.

Chmielewski Zdzisław, Od archiwistyki „bez zasad” do archiwistyki „bez granic” – czyli archiwistyka europejska od Casanovy do Papritza, „Archiwista Polski” 2007, nr 2.

Chmielewski Zdzisław, Polska myśl archiwalna w XIX i XX wieku, Warszawa–Szczecin 1994.

Degen Robert, Myśl archiwalna Ryszarda Mienickiego, [w:] Ryszard Mienicki (1886–1956). Archiwista i historyk, red. W. Chorążyczewski i R. Degen, Toruń 2009.

Jankowska Jadwiga, Działalność Sekcji Archiwalnej Warszawskiego Koła Związku Bibliotekarzy i Archiwistów Polskich w Warszawie w 1947 r., „Archeion” 1948, t. 17.

Konarski Kazimierz, Archiwalia łódzkie w Archiwum Akt Dawnych w Warszawie, „Rocznik Łódzki” 1928, t. 1.

Konarski Kazimierz, Dalekie a bliskie. Wspomnienia szczęśliwego człowieka, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965.

Konarski Kazimierz, Nowożytna archiwistyka polska i jej zadania, Warszawa 1929.

Konarski Kazimierz, Z archiwistyki obcej, rec. podręcznika Pio Pecchiai, Manuale prawico per gliarchivisti, Milano 1928, „Archeion” 1928, t. 4.

Konarski Kazimierz, Z zagadnień nowożytnej archiwistyki polskiej, „Archeion” 1927, t. 1.

Konarski Kazimierz, Szczątkowa spuścizna aktowa po Cesarsko-Królewskiej Zjednoczonej Izbie Nadwornej (K.K. VerenigteHofstelle), „Archeion” 1964, t. 40.

Konarski Kazimierz, Zespół akt Kancelarii Generał Gubernatora Warszawskiego (1831–1862) w Archiwum Akt Dawnych w Warszawie, „Archeion” 1935, t. 8.

Konarski Kazimierz, Zespół akt Sekretariatu Stanu Księstwa Warszawskiego, Królestwa Polskiego oraz kancelarii J. C. Mości do Spraw Królestwa Polskiego (1807–1876), „Archeion” 1966, t. 44.

Konarski Kazimierz, [rec.:] H. O. Meisner, Urkunde Und Aktenlehre der Neuzeit, Leipzig 1950, „Studia Źródłoznawcze” 1958, t. 2.

Konarski Kazmierz, [rec.:] Staatsarchiv Münster und seine Bestände. T. 1, Münster 1964, „Archeion” 1967, t. 46.

Konarski Kazimierz, [rec.:] Übersicht über die Bestände des sächsischen Landeshauptarchivs und seiner Landesarchive. Leipzig 1955, „Archeion” 1956, t. 26.

Konarski Kazimierz, [rec.:] Z archiwistyki kościelnej, „Ateneum Kapłańskie”, t. 36, 1935, s. 523–533, „Archeion” 1937–1938, t. 15.

Konarski Kazimierz, Łopaciński Wincenty, Reorganizacja archiwów państwowych, [w:] Pamiętnik V Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich w Warszawie, red. K. Tyszkowski, Lwów 1930.

Konarski Kazimierz, Moraczewski Adam, Archiwa polskie zagrożone, Warszawa 1939.

Kwiatkowska Wiesława, Tradycyjny model opracowania zasobu archiwalnego i jego znaczenie w dobie współczesnej, „Archiwa – Kancelarie – Zbiory” 2010, nr 1 (3).

Kwiatkowska Wiesława, Wpływ zasady proweniencji na metodykę opracowania zasobu archiwalnego w Polsce, [w:] Toruńskie konfrontacje archiwalne, t. 2: Teoria archiwalna wczoraj – dziś – jutro, red. W. Chorążyczewski, A. Rosa, Toruń 2011.

Leśniewska Klaudia, „Program prac wewnętrznych w archiwach nowożytnych” Ryszarda Przelaskowskiego jako rozwinięcie myśli Kazimierza Konarskiego czy inne spojrzenie na archiwistykę?, „Archiwista Polski” 2012, nr 1.

Maciejewska Wanda, Konarski Kazimierz Bogdan (1886–1972), [w:] Słownik biograficzny archiwistów polskich, red. M. Bielińska, I. Janosz-Biskupowa, t. 1: 1918–1984, Warszawa–Łódź 1988.

Mamczak-Gadkowska Irena, Archiwa państwowe w II Rzeczypospolitej, Poznań 2006.

Meisner Heinrich Otto, Aktenkunde. Ein Handbuch für Archivbenutzer mit besonderer Berücksichtigung Brandenburg-Preußens, Berlin 1935.

Meisner Heinrich Otto, Urkunde und Aktenlehre der Neuzeit, Leipzig 1950.

Polski słownik archiwalny, red. W. Maciejewska, Warszawa 1974.

Pražak Jiři, Tak zwana wolna zasada proweniencji (z powodu wydania podręcznika teorii archiwalnej Brennekego), „Archeion” 1957, t. 27.

Ryszewski Bohdan, O badaniach i dorobku archiwistyki polskiej z lat 1918–1939, „Acta Universitatis Nicolai Copernici, Historia” 1984, nr 19.

Ryszewski Bohdan, O niektórych podstawowych pojęciach archiwalnych (kancelaria, registratura, zespół archiwalny, archiwum), „Zeszyty Naukowe UMK, Historia” 1969, nr 5.

Robótka Halina, Ryszewski Bohdan, Tomczak Andrzej, Archiwistyka, Warszawa 1989.

Sprawozdanie z działalności Archiwów Państwowych, rok 1927, red. W. Łopaciński, „Archeion” 1930, t. 5, Dział Urzędowy.

Sprawozdanie z działalności Archiwów Państwowych, rok 1928, 1929, red. W. Łopaciński, „Archeion” 1930, t. 6–7, Dział Urzędowy.

Sprawozdanie z działalności Archiwów Państwowych, rok 1930, red. W Łopaciński, „Archeion” 1931, t. 9, Dział Urzędowy.

Sprawozdanie z działalności Archiwów Państwowych, rok 1931, oprac. W Łopaciński, „Archeion” 1932, t. 10, Dział Urzędowy.

Sprawozdanie z działalności Archiwów Państwowych, rok 1932, oprac. W Łopaciński, „Archeion” 1933, t. 11.

Sprawozdanie z działalności Archiwów Państwowych, lata 1933 i 1934, oprac. A. Rybarski, „Archeion” 1935, t. 13.

Sprawozdanie z działalności Archiwów Państwowych, rok 1935, oprac. A. Rybarski, „Archeion” 1936, t. 14.

Sprawozdanie z działalności Archiwów Państwowych, rok 1936, oprac. A. Rybarski, „Archeion” 1937–1938, t. 15.

Sprawozdanie z działalności Archiwów Państwowych, rok 1937, oprac. A. Rybarski, „Archeion” 1938–1939, t. 16.

Stępniak Władysław, Misja Adama Stebelskiego. Rewindykacja archiwaliów polskich z Niemiec w latach 1945–1949, Warszawa–Łódź 1989.

Sumariusz Protokołów Rady Administracyjnej Królestwa Polskiego 1815–1867, cz. 1: 1815–1830, red. K. Konarski, F. Ramotowska, Warszawa 1962.

Tomczak Andrzej, Archiwistyka polska (1918–1969). Z dziejów kształtowania się dyscypliny naukowej i jej nazwy, „Rocznik Biblioteki Narodowej” 1972, r. 7.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.


ISSN print  1895-9075
ISSN online 2544-5685

Partnerzy platformy czasopism