Selekcja, brakowanie i początki nadzoru nad nimi w Galicji do wybuchu pierwszej wojny światowej

Robert Degen

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/AKZ.2011.003

Abstrakt


Regulacje dotyczące wydzielenia dokumentacji do zniszczenia, pojawiały się w Cesarstwie Austriackim już na początku XIX w. Ich autorami były lokalne władze państwowe, które poszukując miejsca dla wytwarzanych na bieżąco akt, doraźnie zarządzały usunięcie starych papierów z registratur własnych i podległych im urzędów. W 1832 r. wydany został dekret cesarski, który nakazywał powszechnie usuwanie z registratur akt bezużytecznych. Jednocześnie zarządzał pozostawienie materiałów istotnych z historycznego punktu widzenia. Z zapisów dekretu czerpały ministerstwa monarchii wydając przepisy dotyczące selekcji i brakowania akt w podległych im urzędach. Największą aktywność w tym zakresie przejawiało c. k. Ministerstwo Sprawiedliwości. Wszystkie wydane przez nie do 1897 r. przepisy powstały bez współudziału archiwistów, nie przewidywały także kontroli selekcji i brakowania prowadzonej przez powstające od początku lat 60. XIX w. archiwa historyczne. W poł. XIX w. powstała w Wiedniu Centralna Komisja do Badania i Zachowywania Zabytków Architektury (k.k. Central-Commission zur Erforschung und Erhaltung der Baudenkmale), która stała się zalążkiem austro-węgierskiej służby ochrony zabytków obejmującej swoim zainteresowaniem także archiwalia. Jej konserwatorzy i korespondenci działający w Galicji od 1888 r. zbierali informacje o działających na prowincji archiwach, inwentaryzowali je i zapobiegali niszczeniu. W tych działaniach byli wspierani przez administrację krajowa i biblioteki naukowe. W 1897 r. wydane zostały przepisy zobowiązujące sądy Austro-Węgier do informowania archiwów krajowych historycznych o planowanym zniszczeniu akt. Wówczas także lokalne władze ogólne w Galicji nakazały podległym sobie urzędom informować o takich działaniach konserwatorów sztuki. W rzeczywistości, to archiwa krajowe aktów grodzkich i ziemskich w Krakowie i Lwowie stały się jedynymi instytucjami zaangażowanymi w nadzór nad brakowaniem akt przez aktotwórców, bo zdecydowana większość instytucji planujących wówczas zniszczenie dokumentacji była sądami. Archiwa ze względu na swoją sytuację finansową starały się zbierać informacje o wybranych do zniszczenia aktach korespondując z sądami, czasem prosiły o nadesłanie im akt które archiwiści chcieli przejrzeć osobiście, sporadycznie organizowały wyjazdy swoich pracowników na prowincję by tam przeprowadzili ekspertyzę dokumentacji.

Słowa kluczowe


kształtowanie zasobu archiwalnego; selekcja archiwalna w archiwach galicyjskich; brakowanie akt w Galicji; nadzór nad archiwami instytucji w Galicji; nadzór nad brakowaniem w Galicji; galicyjscy konserwatorzy zabytków; archiwa w Galicji

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Bieńkowski W., Papée Fryderyk (1856–1940), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 25, Wrocław– Warszawa–Kraków–Gdańsk 1980.

Biogramy uczonych polskich. Materiały o życiu i działalności członków AU w Krakowie, TNW, PAU i PAN, cz. 1: Nauki społeczne, z. 1: A–J, oprac. A. Śródka, P. Szczawiński, Wrocław i in. 1983.

Ciara S., Archiwa a uniwersytety w Krakowie i Lwowie w latach 1877/78–1918, Warszawa 2002.

Degen R., Kancelarie i archiwiści. Garść uwag na temat wpływu pracowników archiwów państwowych na mechanizmy pracy biurowej administracji w Polsce po 1918 r., [w:] Dzieje biurokracji na ziemiach polskich, t. 2, red. A. Górak, D. Magier, Lublin–Siedlce 2010.

Dudìk B., Archive im Königreiche Galizien und Lodomerien, Archiv für Österreichische Geschichte, t. 39, 1868.

Eiltelberger R. v., Die Aufgabe der Althertumskunde in Österreich, Mittheilungen der K. K. Central-Commission zur Erforschung und Erhaltung der Baudenkmale, R. 1, 1855, nr 1.

Heck W., Archiwa miejskie księstw Oświęcimskiego i Zatorskiego, Kraków 1891.

Heck W., Archiwum miejskie w Wadowicach, Wadowice 1889.

Kamiński A., Barwiński Eugeniusz (1874–1947), [w:] Słownik biograficzny archiwistów polskich, t. 1, red. M. Bielińska, I. Janosz-Biskupowa, Warszawa–Łódź 1988.

Kiełbicka A. , Krzyżanowski Stanisław (1865–1917), [w:] Słownik biograficzny archiwistów polskich, t. 2, red. B. Woszczyński, Warszawa 2002.

Kiełbicka A., Kutrzeba Stanisław Marian (1876–1946), [w:] Słownik biograficzny archiwistów polskich, t. 2, red. B. Woszczyński, Warszawa 2002.

Kiełbicka A., Piekosiński Franciszek Ksawery (1844–1906), [w:] Słownik biograficzny archiwistów polskich, t. 2, red. B. Woszczyński, Warszawa 2002.

Konarski S., Korzeniowski Józef (1863–1921), [w:] Słownik biograficzny archiwistów polskich, t. 1, red. M. Bielińska, I. Janosz-Biskupowa, Warszawa–Łódź 1988.

Listy Oswalda Balzera i Stanisława Kutrzeby z 1907 roku w sprawie brakowania akt sądowych, oprac. E. Perłakowska, Krakowski Rocznik Archiwalny, t. 7, 2001

Łysiak L., Registratura sądu krajowego karnego w Krakowie i jej brakowanie, Archeion, t. 22, 1954.

Łysiak, Sąd szlachecki w Tarnowie. Studium archiwalne z dziejów kancelarii i registratury L. sądów w Galicji, Archeion, t. 24, 1955.

Pamiętnik pierwszego zjazdu historycznego polskiego imienia Jana Długosza odbytego w Krakowie w czterechsetną rocznicę jego śmierci, wyd. M. Bobrzyński, M. Sokołowski, Kraków 1881.

Radtke I., Kaczmarczyk Kazimierz (1878–1966), [w:] Słownik biograficzny archiwistów polskich, t. 1, red. M. Bielińska, I. Janosz-Biskupowa, Warszawa–Łódź 1988.

Sochaniewicz S., Archiwum krajowe aktów grodzkich i ziemskich we Lwowie, Przewodnik Naukowy i Literacki, R. 40, 1912.

Szyposz J., Działalność Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej w zakresie zabezpieczania archiwaliów, Archeion, t. 64, 1976.

Turek-Kwiatkowska L., Z dziejów służby archiwalnej. Archiwa na Pomorzu Zachodnim w latach 1808–1914, Warszawa 1968.

Winiarz A., Archiwum namiestnictwa we Lwowie, Lwów 1909.

Winiarz A., Co uczyniono dotąd w Galicji dla ratowania archiwaliów gmin miejskich i wiejskich i co jeszcze do zrobienia pozostaje, [w:] Pamiętnik III zjazdu historyków polskich w Krakowie urządzonego przez Towarzystwo Historyczne Lwowskie w dniach 4, 5 i 6 czerwca 1900, t. 1: Referaty, Kraków 1900.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.


ISSN print  1895-9075
ISSN online 2544-5685

Partnerzy platformy czasopism