Sekretariat Stanu Księstwa Warszawskiego (1807-1813)

Paulina Ławniczak

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/AKZ.2013.002

Abstrakt


Urząd ministra sekretarza stanu Księstwa Warszawskiego powstał na mocy konstytucji z lipca 1807 roku. Sekretariat Stanu Księstwa Warszawskiego stanowił aparat pomocniczy ministra sekretarza stanu, a jego główną siedzibą, wynikającą z obowiązków urzędnika, było Drezno. Zatem cezura czasowa funkcjonowania Sekretariatu Stanu to lata 1807–1813. Głównym wyznacznikiem zadań, wykonywanych w Sekretariacie Stanu, były zadania, wynikające z obowiązków ministra sekretarza stanu. Tym obowiązkom podporządkowano system pracy kancelarii. Jakość wykonywanych zadań przy ich nadmiarze pozostawiała czasem wiele do życzenia. Jakkolwiek, Sekretariat Stanu stanowił jedyną drogę dla obywateli do skontaktowania się z monarchą. Gabinet Stanisława Augusta miał wspólne elementy z gabinetem saskim, a Sekretariat Stanu był kancelarią przy saskim królu. Zatem w przypadku tej kancelarii królewskiej możemy spodziewać się raczej kontynuacji wcześniejszych zwyczajów niż wprowadzenia nowej formy akt spraw, charakterystycznej dla XIX wieku. Argumentem przemawiającym za zastosowaniem w Sekretariacie Stanu znanych już rozwiązań, jest także fakt, że król saski był niechętny gwałtownym zmianom. Choć w Księstwie Warszawskim wprowadzano nowoczesne rozwiązania ustrojowe i kancelaryjne, to jednak Królestwo Saksonii było w tym okresie bardziej zachowawcze. Fryderyk August ostrożnie podchodził do przeprowadzanych w Księstwie reform i nie zamierzał w krótkim czasie przenosić ich na grunt saski. Mogło to także powodować sceptyczne podejście do nowoczesnej kancelarii akt spraw. Sekretariat Stanu został urządzony ogólnie według rozwiązań XVIII-wiecznych, z uwzględnieniem potrzeb kancelarii do spraw Księstwa Warszawskiego. Unowocześnienie polskiej kancelarii królewskiej, za jaką należy uznać Sekretariat Stanu Księstwa Warszawskiego, w tym przypadku stanowiły rozbudowane pomoce ewidencyjne. W kancelarii stanisławowskiej dopiero zaczynano wprowadzać dzienniki korespondencyjne ogólne. Akt królewski we wszystkich egzemplarzach: oryginał w archiwum, wpis w protokole sekretariatu stanu i kopia urzędowa, czyli wypis z protokołu sekretariatu stanu, powinien zawsze być zgodny co do treści. Według prawa odpowiadał za to minister sekretarz stanu. Niestety, przeglądając protokoły posiedzeń Rady Stanu, dowiadujemy się o uchybieniach w tym zakresie.   


Słowa kluczowe


Księstwo Warszawskie; Sekretariat Stanu Księstwa Warszawskiego; kancelaria akt czynności; Fryderyk August

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Chorążyczewski W., Nowożytny dokument królewski. Możliwości badawcze, [w:] Polska kancelaria królewska czasów nowożytnych między władzą a społeczeństwem, pod red. W. Chorążyczewskiego i W. Krawczuka, Toruń 2003.

Chorążyczewski W., Degen R., Kancelarie „władców” polskich XIX i XX wieku. Rekonesans badawczy, [w:] Bellicum Diplomaticum II Thorunense, pod red. W. Chorążyczewskiego i J. Tandeckiego, Toruń 2007.

Grygier T., H. O. Meisner, Urkunden Und Aktenlehre der Neuzeit, Leipzig 1952, „Archeion”, t. 25, 1956.

Hahlweg W., Die Grundzuge der Verfassung des Sächsischen Geheimen Kabinetts 1763–1831, „Zeitschrift für die Gesamte Staatswissenschaft”, Bd 103, 1943.

Historia ustroju i prawa w Polsce 1772/1795–1918. Wybór źródeł, oprac. M. Kallas i M. Krzymkowski, Warszawa 2006.

Kallas M., Konstytucja Księstwa Warszawskiego. Jej powstanie, systematyka i główne instytucje w związku z normami szczegółowymi i praktyką, Toruń 1970.

Konarski K., Archiwum Akt Dawnych w Warszawie, [w:] Straty archiwów i bibliotek warszawskich w zakresie rękopiśmiennych źródeł, t. 2, Warszawa 1956.

Krzymkowski M., Status prawny urzędników Księstwa Warszawskiego, Poznań 2004.

Meisner H. O., Aktenkunde, Berlin 1935.

Palkij H., Kancelaria królewska w systemie politycznym Rzeczypospolitej. Problem analizy źródeł masowych, [w:] Polska kancelaria królewska czasów nowożytnych między władzą a społeczeństwem, pod red. W. Chorążyczewskiego i W. Krawczuka, Toruń 2003.

Pamiętniki Feliksa hr. Łubieńskiego ministra sprawiedliwości, oprac. W. Chomentowski, Warszawa 1890.

Protokoły Rady Stanu Księstwa Warszawskiego, t. 1, oprac. B. Pawłowski, cz. 1, Toruń 1960.

Protokoły Rady Stanu Księstwa Warszawskiego, t. 2, oprac. B. Pawłowski i T. Mencel, cz. 2, Toruń 1968.

Protokoły Rady Stanu Księstwa Warszawskiego, t. 3, oprac. T. Mencel i M. Kallas, cz. 1,

Warszawa 1995.

Rostocki W., Kancelaria i dokumentacja aktowa urzędów administracji w Księstwie Warszawskim i Królestwie Polskim (do 1867 r.), Warszawa 1964.

Rostocki W., Z badań porównawczych nad ustrojem administracyjnym Księstwa Warszawskiego i Francji, „Czasopismo Prawno-Historyczne”, t. 13, 1961.

Rymszyna M., Gabinet Stanisława Augusta, Warszawa 1962.

Szawłowski R., Najwyższe Państwowe Organy Kontroli w Polsce w XIX wieku, Warszawa 1999.

Towarzystwo Królewskie Przyjaciół Nauk 1800–1832, Księga II: Czasy Księstwa Warszawskiego 1807–1815, oprac. A. Kraushar, t. 1, Warszawa 1902.

Volumina Legum: Prawa, konstytucje i przywileje Królestwa Polskiego, Wielkiego Księstwa Litewskiego i wszystkich prowincji należących, t. IX, Kraków 1889.

Willaume J., Fryderyk August jako książę warszawski, Poznań 1939.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.


ISSN print  1895-9075
ISSN online 2544-5685

Partnerzy platformy czasopism