Polish spoken language in Varėna district in Lithuania
DOI:
https://doi.org/10.12775/ths.2025.008Keywords
Polish spoken language in Lithuania, Polish-Belarusian language contacts, Polish-Lithuanian language contacts, loanwords, lexicographyAbstract
This article describes the Polish language in the Varėna region of southern Lithuania. Although the Polish language of the Baltic-Slavic borderland has been thoroughly described in numerous monographs and hundreds of articles, the Varėna region has remained largely unexplored. To date, no publications have addressed this topic. The material basis for the analysis are recordings collected during three dialectological expeditions (2014, 2023, and 2024). This amounts to a total of 45 hours and 16 minutes, of which approximately 13 hours and 20 minutes are devoted to Polish. The publication describes the sociolinguistic situation, family language, bilingualism (multilingualism), and knowledge of the official language. The second part of the article is devoted to the characteristics of selected linguistic features and vocabulary. Attention is also paid to loanwords from Lithuanian, Belarusian, and Russian languages.
References
Dwilewicz, B. (1997). Język mieszkańców wsi Bujwidze na Wileńszczyźnie. Warszawa.
Grek-Pabisowa, I. (2002). Współczesne gwary polskie na Litwie i Białorusi. Fonetyka. Warszawa.
Grek-Pabisowa, I., Maryniakowa, I. (1999). Współczesne gwary polskie na dawnych Kresach północno-wschodnich. Warszawa.
Grek-Pabisowa, I., Ostrówka, M. (2018). Zakres wpływów wschodniosłowiańskich w polszczyźnie północnokresowej – wpływy białoruskie. (red.) J. Sosnowski. Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa. T. 66. Języki wschodniosłowiańskie na przestrzeni wieków. Łódź. S. 141–161.
Grek-Pabisowa, I., Ostrówka, M., Jankowiak, M. (2017). Słownik mówionej polszczyzny północnokresowej. Warszawa. [preprint]
Jankowiak, M. (2018). Współczesne gwary białoruskie na południowej Litwie (rejon orański), Acta Albaruthenica 18. Warszawa, s. 201–212.
Jankowiak, M. (2022). Leksyka gwar białoruskich na Litwie. Dziedzictwo językowe pogranicza bałtycko-słowiańskiego. Praha.
Jankowiak, M. (2023). Współczesne gwary białoruskie na Litwie. Tom pierwszy: rejon orański = Šiuolaikinės baltarusių šnektos Lietuvoje. Pirmasis tomas: Varėnos rajonas, Vilnius.
Karaś, H. (Ed.). (2001). Język polski na Kowieńszczyźnie. Historia, Sytuacja socjolingwistyczna. Cechy językowe. Teksty. Warszawa–Wilno.
Karaś, H. (2002). Gwary polskie na Kowieńszczyźnie. Warszawa–Puńsk.
Karaś, H. (2017). Język pogranicza litewsko-łotewsko-białoruskiego w świetle frekwencji cech językowych. Warszawa.
Konczewska, K. (2024). Wałaczajka. Zbiory Muzeum Etnograficznego w Krakowie z terenu Białorusi w badaniach językowo-kulturowych. Kraków.
Konczewska, K. (2025). Historyczny materiał gwarowy jako narzędzie do badań przejściowych stref kontaktowych pogranicza bałtycko-słowiańskiego. [W:] M. Jankowiak, M. Vašíček. Slovanské dialekty v době digitálních technologií. Nářeční prameny a jejich současné zpracování. Praha. 55–67.
Kurzowa, Z. (1993). Język polski Wileńszczyzny i kresów północno-wschodnich XVI–XX w. Warszawa–Kraków.
Morita, K. (2006). Przemiany socjolingwistyczne w polskich społecznościach na Litwie (region trocki) i Białorusi (region iwieniecki). Warszawa.
Rieger, J., Masojć, I., Rutkowska, K. (2006). Słownictwo polszczyzny gwarowej na Litwie, Warszawa.
Rutkowska, K. (2004). Lituanizmy leksykalne w gwarach polskich na obszarze ignalińsko-jezioroskim, Prace Filologiczne ZLIX, s. 427–435.
Rutkowska, K. (2006). Dawne pożyczki litewskie i ich funkcjonowanie w gwarach polskich z okolic Trok, Acta Baltico-Slavica 30, s. 359–371.
Rutkowska, K. (2008). Z zagadnień leksyki na pograniczu polsko-litewsko-białoruskim. Gwary dziś 4. Konteksty dialektologii, pod red. J. Sierociuka, s. 189–198.
Rutkowska, K. (2015). Lituanizmy w gwarach polskich pogranicza litewsko-łotewsko-białoruskiego. Studia gwaroznawcze II. Z zagadnień leksyki i słowotwórstwa, pod. Red. B. Falińskiej i H. Karaś, Łomża, s. 155–169.
Smułkowa, E. (1997). Sytuacja językowa w Ejszyszkach i okolicy. (Wyniki badań sondażowych prowadzonych na Litwie w 1997 roku). In: E. Smułkowa. Białoruś i pogranicza. Studia o języku i społeczeństwie. Warszawa
Turska, H. (1982). O powstaniu polskich obszarów na Wileńszczyźnie. In J. Rieger, & W. Werenicz (Eds.), Studia nad polszczyzną kresową, vol. 1 (pp. 21–121). Wrocław–Warszawa–Krakow–Gdańsk–Łodź.
Valentukevičienė, D. (2025). Kalbinė ir sociokulūrinė varėnos sankloda stebimuoju laiku. Vilnius: The Institute of Lithuanian Language, Ph.D. thesis.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Mirosław Jankowiak
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 119
Number of citations: 0
