Of Saint Adalbert or of Saint George?
On the Medieval Foundation of a Wooden Church in Krosno on a Hill beyond the Wisłok River
DOI:
https://doi.org/10.12775/SP.2026.002Keywords
The wooden church of St. Adalbert in Krosno, St. George, Queen Sophia of Halshany, Mikołaj Pieniążek of Witowice, Bishop Mikołaj Błażejowski, Bishop Wacław Hieronim Sierakowski, late medieval wooden religious architecture, medieval panel painting, medieval wooden sculpture, historical monuments of KrosnoAbstract
Of Saint Adalbert or of Saint George? On the Medieval Foundation of a Wooden Church in Krosno on a Hill beyond the Wisłok River
The wooden church of St. George and St. Adalbert, built in the mid-15th century in the village of Krościenko Niżne near Krosno, was for many years a historic site that remained on the sidelines of interest in the artistic past of the town on the Wisłok River. The purpose of this paper was to draw attention to the circumstances surrounding the founding of this church, which may have been carried out at the request of Queen Sophia of Halshany, who resided in Sanok. The small church was built in the 1450s, likely on the initiative of the queen’s closest associate, Mikołaj Pieniążek of Witowice, who was then the Sanok starost and the owner of the Krosno reeve’s estate. The church was consecrated in 1460 by Mikołaj Błażejowski, Bishop of Przemyśl. The church has preserved valuable elements of its original furnishings to this day, including remnants of the panelled altarpiece of the main altar from the mid-15th century. Despite a thorough reconstruction carried out in the mid-19th century and the alterations that took place in 1903, this church is one of the oldest examples of wooden religious architecture in Poland. A significant contribution of this paper is the publication (for the first time) of an important source text: the 1745 inspection report on the church and its outbuildings.
References
Materiały rękopiśmienne:
Archiwum Archidiecezjalne w Przemyślu
Summaria descripto in decantu crosnensi omnium ecclesiarum parochialium 1691, rkps, sygn. 291.
Visitatio et status ecclesiarium decanatus Crosnensis R. D. Venceslai Sierakowski Ep. Prem. a. D. 1745, rkps, sygn. 171
Wydawnictwa źródłowe:
Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwum tzw. bernardyńskiego we Lwowie, wyd. O. Pietruski, X. Liske, t. 1–19, Lwów 1868–1906.
Vitae Episcoporum Premisliensium ritus Latini, 1844, Viennae.
Premislia sacra sive series et gesta episcoporum, 1869, wyd. F. Pawłowski, Kraków.
Zbiór dokumentów małopolskich, 1969, wyd. S. Kuraś, cz. 3, (1442–1450), Wrocław.
Prace drukowane:
Bukowski W., Janeczek A., 2017, Mapa józefińska Galicji (1779–1783) w przededniu edycji. Przedmiot i założenia programu wydawniczego, „Studia Geohistorica”, nr 1, s. 91–112.
Chrzanowski T., Kornecki M., 1976, Zabytki plastyki gotyckiej diecezji przemyskiej, „Nasza Przeszłość”, t. 46, s. 101–140.
Czwojdrak B., 2012, Zofia Holszańska. Studium o dworze i roli królowej w późnośredniowiecznej Polsce, Wydawnictwo DiG, Warszawa.
Dobrowolski T., 1973, Ze studiów na ikonografią patrona rycerstwa, „Folia Historiae Artium”, t. 9, s. 45–73.
Fastnacht A., 1962, Osadnictwo ziemi sanockiej w latach 1340–1650, Wrocław.
Fastnacht A., 1998, Słownik historyczno- geograficzny ziemi sanockiej w średniowieczu, cz. 2, Brzozów-Wzdów.
Gadomski J., 1981, Gotyckie malarstwo tablicowe Małopolski 1420–1470, PWN, Warszawa.
Genaille R., Słownik malarstwa holenderskiego i flamandzkiego, Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, Warszawa.
Kapiszewski H., 1960, Droga z Panonii do Polski w roku 996. Przyczynek do dziejów Przełęczy Dukielskiej, „Acta Archaeologica Carpathica”, t. 2, z. 1–2.
Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, 1977, t. 1, województwo krośnieńskie, pod red. E. Śnieżyńskiej-Stolotowej i F. Stolota, z. 1, Krosno, Dukla i okolice, oprac. autorskie E. Śnieżyńska-Stolotowa i F. Stolot, Instytut Sztuki PAN w Warszawie, Warszawa.
Kornecki M., 1992, Matka Boska Polska. Adaptacja i rozpowszechnienia się typu ikonograficznego obrazu Matki Boskiej Śnieżnej od XVI do XVIII wieku, [w:] Dzieje Lubelszczyzny, t. 6, Miedzy Wschodem a Zachodem, cz. 3, Kultura artystyczna, Lublin, s. 365–398.
Kornecki M., 1997, Matka Boska Mansjonarska. Uwagi o krośnieńskim obrazie z serii wizerunków Matki Boskiej Śnieżnej, [w:] Kościół farny w Krośnie pomnik kultury artystycznej miasta. Materiały z sesji naukowej Krosno, listopad 1996, pod red. P. Łopatkiewicza, Krosno, s. 129–139
Kwolek J., 1963, Błażejowski Mikołaj, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t, 2, Kraków, s. 131–132.
Landowski Z., Woś K., 2016, Słownik cytatów łacińskich, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
Leśniak F., 1999, Rzemieślnicy i kupcy w Krośnie (XVI – pierwsza połowa XVII wieku), Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej w Krakowie, Kraków.
Leśniak F., 2002, Duchowni i mieszczanie w Krośnie w XVI i pierwszych dziesięcioleciach XVII wieku, [w:] Krosno. Studia z dziejów miasta i regionu, t. 4, pod red. F. Leśniaka, Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Krośnieńskiej, Krosno, s. 7–65.
Leśniak F., 2005, Socjotopografia Krosna (1512–1630). Studia i materiały, Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej w Krakowie, Kraków.
Leśniak F., 2018, Wsie miejskie Krosna do połowy XVII wieku. Krościenko Niżne, Suchodół, Głowienka i Szczepańcowa, [w:] Krosno. Studia z dziejów miasta i regionu, t. 8, pod red. F. Leśniaka i T. Łopatkiewicza, Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Krośnieńskiej, Krosno, s. 103–127.
Lewicka A., 1933, Krosno w wiekach średnich, Krosno.
Lis A., 2012, Szklenie okien w średniowieczu i nowożytności w Polsce, „Świat Szkła”, nr 3.
Litak S., 2004, Parafie w Rzeczypospolitej w XVI-XVIII wieku: struktura, funkcje społeczno-religijne i edukacyjne, Katolicki Uniwersytet Lubelski, Lublin.
Łopatkiewicz P., 1996, Zabytki plastyki gotyckiej województwa krośnieńskiego. Rzeźba drewniana. Malarstwo tablicowe, Muzeum Rzemiosła w Krośnie, Krosno.
Łopatkiewicz P., 2007, Malarstwo w Krośnie w pierwszej połowie XVI wieku, Muzeum Rzemiosła w Krośnie, Krosno.
Łopatkiewicz P., 2012, Zespół wyposażenia kościoła parafialnego w Krośnie w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie, [w:] Kościół parafialny Świętej Trójcy w Krośnie w panoramie dziejów miasta. Materiały z konferencji naukowej pod red. Piotra Łopatkiewicza, zorganizowanej w 500 rocznice konsekracji kościoła, przeprowadzonej przez Macieja Drzewickiego w 1512 roku, Krosno, 21 września 2012, „Prace Naukowo-Dydaktyczne PWSZ w Krośnie”, t. 58, Krosno, s. 195–241.
Łopatkiewicz P., 2015, Drewniany kościół w Haczowie. Pomnik Światowego Dziedzictwa Kultury, Instytut Historii Sztuki UJ, Kraków.
Łopatkiewicz P., 2024, Królowa Zofia Holszańska a drewniana architektura kościelna połowy XV wieku w ziemi sanockiej. Studium w sześćsetną rocznicę koronacji monarchini, „Studia Pigoniana”, nr 7, s. 105–128.
Łopatkiewicz P., 2026, Drewniana architektura kościelna późnego średniowiecza na obszarze objętym osadnictwem głuchoniemieckim. Zagadnienia chronologiczne, warsztatowe i fundatorskie, [w:] Głuchoniemcy w kulturze i historii Karpat, pod red. M. Solarza, M. Raczyńskiej-Kruk i P. Kołpaka, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2026, s. 477–507.
Łopatkiewicz T., 2010, Śladami zapomnianej wycieczki. Studenci krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych w Krośnieńskiem A.D. 1890, [w:] Krosno. Studia z dziejów miasta i regionu, t. 5, pod red. F. Leśniaka, Krosno, s. 383–432.
Małkiewiczówna H., 1990, O późnośredniowiecznej ikonografii i kulcie św. Zofii z trzema córkami w Małopolsce, „Folia Historiae Artium”, t. 26, 1990, s. 27–70.
Ross J., 1972, Przeszłość artystyczna i zabytki sztuki Krosna i okolicy, [w:] Krosno. Studia z dziejów miasta i regionu, t. 1, pod red. J. Garbacika, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Kraków, s. 297–345.
Sarna W., 1898, Opis powiatu krośnieńskiego pod względem geograficzno-historycznym, Przemyśl 1898.
Sarna W., 1903, Biskupi przemyscy obrządku łacińskiego, cz. 1, 1375–1624, Przemyśl.
Sikora F., 1980, Pieniążek Mikołaj z Witowic, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 13, Wrocław-Warszawa-Kraków, s. 104.
Stanisława Tomkowicza Inwentarz zabytków powiatu krośnieńskiego. Z rękopisów Autora wydali i własnymi komentarzami opatrzyli Piotr i Tadeusz Łopatkiewiczowie, 2005, Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków.
Stanisława Tomkowicza Inwentarz zabytków powiatu sądeckiego. Z rękopisów Autora wydali i własnymi komentarzami opatrzyli Piotr i Tadeusz Łopatkiewiczowie, 2007, Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków.
Wyrozumski J., 1972, Rozwój życia miejskiego do połowy XVI wieku, [w:] Krosno. Studia z dziejów miasta i regionu, t. 1, pod red. J. Garbacika, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Kraków, s. 85–117.
Downloads
The publisher's shop:
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 32
Number of citations: 0