https://apcz.umk.pl/STP/issue/feed Studia Pigoniana 2021-03-22T20:20:04+01:00 dr joanna.kulakowska@kpu.krosno.pl Open Journal Systems https://apcz.umk.pl/STP/article/view/SP.2020.001 Filozofowie personalistycznego przebudzenia: Karol Wojtyła i Tadeusz Styczeń 2021-03-22T20:19:52+01:00 Alfred Marek Wierzbicki joanna.kulakowska@kpu.krosno.pl <p>Artykuł stanowi rekonstrukcję formowania się lubelskiej personalistycznej szkoły etyki w myśli Karola Wojtyły i Tadeusza Stycznia jako jego ucznia i kontynuatora. Personalizm w kulturze, a zwłaszcza w filozofii XX wieku, jest odpowiedzią na kryzys człowieczeństwa. Formułując<br />normę personalistyczną jako podstawową normę moralności, Wojtyła dokonał przebudowy etyki chrześcijańskiej. Rozwijał filozofię osoby, aby jeszcze głębiej odsłonić aksjologiczne<br />podstawy etyki. Styczeń dokonał z kolei szeregu krystalizacji metaetycznych: uściślił pojęcie doświadczenia moralnego jako macierzystej sytuacji etyki, przedstawiał personalizm jako<br />konsekwentny intuicjonizm etyczny i wreszcie uściślał pojęcie etyki niezależnej w krytycznym i twórczym dialogu z myślą etyczną Tadeusza Kotarbińskiego i Tadeusza Czeżowskiego.</p> 2021-03-22T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Studia Pigoniana https://apcz.umk.pl/STP/article/view/SP.2020.002 Język Jana Pawła II wobec dziedzictwa polskiego stylu biblijnego (na materiale homilii i przemówień do rodaków) 2021-03-22T20:19:53+01:00 Stanisław Koziara joanna.kulakowska@kpu.krosno.pl <p>Artykuł stanowi próbę lingwistycznego opisu niektórych osobniczych (idiolektalnych) właściwości<br />języka i stylu publicznych wystąpień Jana Pawła II. Obiektem analiz autor uczynił<br />język homilii i przemówień Papieża Polaka wygłoszonych w trakcie pielgrzymek do ojczyzny<br />odbytych na przestrzeni lat 1979–1999. Zasadniczy cel opracowania zmierza w kierunku odpowiedzi<br />na pytanie o rodzaj i sposoby obecności w tekstach Jana Pawła II tych właściwości<br />językowych, które składają się na typowe wyznaczniki polskiego stylu biblijnego, mającego<br />bogate wzorce oraz wielowiekową tradycję. Analiza pod tym kątem języka papieskich homilii<br />skierowanych do rodaków w sposób jednoznaczny potwierdza obecność w nich wielorakich<br />świadectw nawiązań do szeroko pojętego dziedzictwa polszczyzny biblijnej. Wyrażają się one<br />nie tylko w drodze odwołań do kanonicznego tekstu Pisma Świętego, ale także poprzez pośrednie<br />obszary kultywujące cechy polskiego stylu biblijnego (literatura, język tradycyjnych<br />pieśni religijnych, modlitw i nabożeństw).</p> 2021-03-22T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Studia Pigoniana https://apcz.umk.pl/STP/article/view/SP.2020.003 Русь и её святые в славянском учении Иоанна Павла II. Между историей и настоящим 2021-03-22T20:19:54+01:00 Grzegorz Przebinda joanna.kulakowska@kpu.krosno.pl <p>Ruś i jej święci w słowiańskim nauczaniu Jana Pawła II. Między historią a dniem dzisiejszym<br />W tekście podjęto próbę syntetycznego opisu stosunku Jana Pawła II – „Papieża z Polski” – do<br />religijnej tradycji Rusi Kijowskiej, będącej dziś wspólnym dziedzictwem i przestrzenią duchowo<br />-historyczną dla Rosji, Ukrainy i Białorusi. Jan Paweł II, przyznając się do duchowego dziedzictwa<br />jagiellońskiej Rzeczpospolitej Obojga Narodów, głosił w swoich dokumentach, wypowiedziach,<br />pielgrzymkach i postawach życiowych „ekumenizm większej Europy”. Należą tutaj zarówno<br />katolicki Zachód i Europa Środkowowschodnia, mające za duchowego patrona św. Benedykta,<br />jak i prawosławna oraz greckokatolicka Europa Wschodnia, której patronują bracia Cyryl i Metody.<br />Polski papież często nawiązywał w tym kontekście do zasady „dwóch płuc chrześcijaństwa”,<br />sformułowanej w 1930 roku przez rosyjskiego poetę-symbolistę i myśliciela Wiaczesława Iwanowa.<br />W tym szerokim ekumenizmie – będącym podstawą wizji „Europy od Atlantyku aż po<br />Ural” polskiego Papieża – swe miejsce mogą odnaleźć zarówno katolicy obrządku łacińskiego<br />i grekokatolicy obrządku bizantyńskiego jak i prawosławni wszystkich narodów Europy Południowej i Wschodniej. W artykule zostało podkreślone, że ekumeniczna postawa Papieża z Polski</p><p>w szczególności wobec rosyjskiego prawosławia przyczyniła się do epokowego, pierwszego<br />w ogóle w dziejach spotkania papieża z moskiewskim patriarchą – stało się to 12 lutego 2016<br />roku w Hawanie na Kubie za sprawą papieża Franciszka I i moskiewskiego patriarchy Cyryla I.</p> 2021-03-22T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Studia Pigoniana https://apcz.umk.pl/STP/article/view/SP.2020.004 Cóż po Tischnerze 2021-03-22T20:19:57+01:00 Aleksander Bobko joanna.kulakowska@kpu.krosno.pl <p>Celem artykułu jest przybliżenie czytelnikowi sylwetki księdza profesora Józefa Tischnera<br />w dwudziestą rocznicę jego śmierci. Z perspektywy wieloletniego asystenta zarysowana zostaje<br />działalność duszpasterska Mistrza oraz jego zaangażowanie w sprawy publiczne. W końcowej<br />części artykułu – na przykładzie koncepcji wolności człowieka wypracowanej w książce Spór<br />o istnienie człowieka – przedstawiona zostaje próbka tego, jak Tischner uprawiał filozofię,<br />podejmując najważniejsze problemy współczesnej kultury.</p> 2021-03-22T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Studia Pigoniana https://apcz.umk.pl/STP/article/view/SP.2020.005 От «Бега» к «Таракановщине» – и далее. Инсектный дискурс пьесы Михаила Булгакова в литературном контексте конца 1920-х годов 2021-03-22T20:19:57+01:00 Evgenij Jablokov joanna.kulakowska@kpu.krosno.pl <p>Od „Biegu” do „Karakanowszczyzny” – i dalej. Entomologiczny dyskurs dramatu Michaiła<br />Bułhakowa w literackim kontekście końca lat 20. XX wieku<br />W centrum artykułu znajduje się mało znana komedia Lwa Nikulina i Wiktora Ardowa pt. Karakanowszczyzna,<br />napisana latem 1928 roku, kilka miesięcy po zakończeniu przez Bułhakowa<br />pracy nad dramatem Ucieczka. Autorzy komedii sparafrazowali motywy entomologiczne<br />dzieła Bułhakowa, obrazując poprzez pamflet sowieckie środowisko literackie końca lat 20.<br />XX wieku, a właściwie cały system społeczno-polityczny ZSRR. Przestrzeń aluzji w Karakanowszczyźnie<br />nie została ograniczona do sztuki Ucieczka. W komedii Nikulina i Ardowa, obok<br />wątków „karaluszych”, obecne są również motywy „zapluskwienia”, sparodiowany został też<br />scenariusz filmowy Władimira Majakowskiego Zapomnij o kominku, z którego ostatecznie<br />wywodzi się komedia Pluskwa. Ponadto sam Majakowski został przedstawiony w Karakanowszczyźnie<br />jako poeta Moskowskij. Analiza porównawcza dowodzi, iż wiele motywów Karakanowszczyzny<br />koresponduje z linią literacką Mistrza i Małgorzaty Michaiła Bułhakowa, który<br />rozpoczął pracę nad powieścią właśnie w 1928 roku. Przeanalizowany w artykule materiał<br />pozwala na sformułowanie wniosku, iż Karakanowszczyzna była nie tylko reakcją na sztukę<br />Ucieczka, ale w dużej mierze wpłynęła także na koncepcję „powieści o diable” Bułhakowa.</p> 2021-03-22T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Studia Pigoniana https://apcz.umk.pl/STP/article/view/SP.2020.006 The Faces of Woland. A Literary Character Study 2021-03-22T20:19:58+01:00 Igor Przebinda joanna.kulakowska@kpu.krosno.pl <p>Oblicza Wolanda. Studium postaci literackiej<br />Celem niniejszego artykułu było przedstawienie własnej charakterystyki Wolanda jako jednego<br />z głównych bohaterów powieści Bułhakowa Mistrz i Małgorzata, po doświadczeniach związanych<br />z pracą nad nowym tłumaczeniem tego dzieła. Studium zostało przeprowadzone na podstawie<br />wnikliwej analizy tekstu powieści. Wyszczególnione zostały tutaj role, w jakich występuje Woland<br />w relacjach z bohaterami drugiego i trzeciego planu, oraz przemiany mentalne i fizyczne, jakim<br />podlega. Sporo uwag dotyczy towarzyszącym temu wyraźnym zmianom rejestrów stylistycznych<br />w jego wypowiedziach. Analizie językowej poddane zostały także wielorakie miana, jakimi sam<br />narrator określa tę postać. Unaocznione są również analogie do innych autorów (Goethe, Gogol,<br />Poe). Artykuł jest próbą rekonstrukcji światopoglądu reprezentowanego przez Wolanda, z uwzględnieniem<br />wielości elementów nawiązujących do konkretnych doktryn filozoficznych, politycznych<br />i etycznych. Wszystko to prowadzi do konkluzji, że bułhakowowski diabeł to postać wielowymiarowa<br />i nieoczywista, wymykająca się wszelkim tradycyjnym, jednoznacznym schematom interpretacyjnym.</p> 2021-03-22T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Studia Pigoniana https://apcz.umk.pl/STP/article/view/SP.2020.007 Sekrety świata natury zdemaskowane, czyli Mistrz, Małgorzata i fitonimy 2021-03-22T20:19:59+01:00 Dominik Wróbel joanna.kulakowska@kpu.krosno.pl Wojciech Gruchała joanna.kulakowska@kpu.krosno.pl <p>Artykuł podejmuje temat przedstawienia świata natury w utworze Michaiła Bułhakowa<br />Mistrz i Małgorzata. Szczególnym przedmiotem zainteresowania autorów jest obraz świata<br />roślinnego w powieści. Na podstawie analizy słownictwa określającego nazwy roślin, ich<br />części, typów siedlisk oraz pochodzących od tych słów derywatów słowotwórczych została<br />sporządzona lista frekwencyjna. Analiza jakościowa wskazała na dominację kilku leksemów<br />o wysokim stopniu ogólności: ‘ogród’ oraz ‘las’ – dwa najczęściej spotykane fitonimy w powieści<br />stanowią ponad 20% wszystkich użytych w powieści terminów związanych z botaniką<br />roślin. Dzięki wyodrębnieniu tego pola leksykalnego autorzy określili wykazany w powieści<br />poziom wiedzy botanicznej autora jako zadziwiająco niski. Wniosek ten odnieśli do wymowy<br />powieści, uwzględniając stosowane konwencje gatunkowe oraz problematykę cywilizacyjną.</p> 2021-03-22T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Studia Pigoniana https://apcz.umk.pl/STP/article/view/SP.2020.008 Podkarpaciem urzeczony. Ziemia krośnieńska i jej okolice w zaczarowanym kręgu poezji Białoszewskiego 2021-03-22T20:20:00+01:00 Leokadia Styrcz-Przebinda joanna.kulakowska@kpu.krosno.pl <p>Artykuł ukazuje serdeczny związek Mirona Białoszewskiego z Podkarpaciem, widoczny<br />w jego wczesnej twórczości z początku lat pięćdziesiątych, znanej częściowo tylko z tomu<br />Obroty rzeczy (1956). Niektóre utwory z tamtego okresu miały książkowe wydanie dopiero<br />w pełnej edycji dzieł Białoszewskiego Państwowego Instytutu Wydawniczego, zakończonej<br />w 2017 roku. Należą do nich, obok Ballad rzeszowskich późniejszych: Wizerunek jagodny<br />Tarnowca, Dukla Janowa oraz Rozalie. Poemat sceniczny (teatr lalki), którymi zajęłam się<br />bliżej, analizując pewne stałe motywy (koło, jazda) i słowa klucze, na przykład drewno<br />(wraz z derywatami słowotwórczymi). Analizując cechy wiejskiego nurtu twórczości Białoszewskiego,<br />przestrzeni zabytkowych kościołów drewnianych i świątków, wskazałam<br />pewne analogie z tomem Madonny polskie Jerzego Harasymowicza. Sięgnięcie do tych<br />mniej znanych utworów autora Ballady krośnieńskiej, kojarzonego głównie z poezją lingwistyczną,<br />pozwala dostrzec jego fascynację ziemią krośnieńską i jej okolicami. Oprócz<br />Krosna, Odrzykonia, Dukli, Haczowa oraz Biecza i Binarowej – topos Podkarpacia z jego<br />historyczną wielokulturowością budują u Białoszewskiego także: Tarnowiec, Wrocanka,<br />Żarnowiec, Żmigród Stary i Nowy, Rogi, Toki, Wołkowyja.</p> 2021-03-22T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Studia Pigoniana https://apcz.umk.pl/STP/article/view/SP.2020.009 Zagadnienia związane z fundacją drewnianego kościoła w Haczowie w kontekście najnowszych ustaleń chronologicznych 2021-03-22T20:20:01+01:00 Piotr Łopatkiewicz joanna.kulakowska@kpu.krosno.pl <p>Celem artykułu była prezentacja wyników badań Autora nad problematyką fundacji kościoła<br />w Haczowie, jednego z najważniejszych zabytków sakralnej architektury drewnianej w kraju.<br />Badania dendrochronologiczne dowodzą, iż świątynia została zbudowana około 1459 roku.<br />Kościół w Haczowie jest zatem jednym najstarszych i najlepiej zachowanych zabytków drewnianej<br />architektury sakralnej na ziemiach polskich. Autor przypuszcza, iż fundatorem kościoła<br />mógł być sam Kazimierz Jagiellończyk, zaś ważną rolę w fundacji, przede wszystkim jednak<br />organizacji samej akcji budowlanej, odegrali: ówczesny sołtys wsi Mikołaj Lemkircz – ławnik<br />sądu wyższego prawa niemieckiego w Sanoku oraz Mikołaj Klukwicz – mieszczanin i rajca<br />krośnieński – właściciel wsi Haczów. Przypuszczalny udział w fundacji rajcy krośnieńskiego<br />Mikołaja Klukwicza wskazuje na Krosno, jako najbliższy i największy ośrodek miejski,<br />z którego pochodzić mogli rzemieślnicy prowadzący prace ciesielskie.<br />Odrębnym zagadnieniem jest osoba fundatora malowideł w tym kościele, powstałych (jak<br />wiemy) w roku 1494. Zdaniem autora ich fundatorem był mieszkający w Haczowie szlachcic<br />Stanisław Jeżowski – przewodniczący sądu wyższego prawa niemieckiego w Sanoku W roku<br />1494 (a więc roku fundacji malowideł), Jeżowski pożycza od Mikołaja Juriowskiego 600 zł<br />w złocie pod zastaw sołectwa (wsi) w Haczowie. Dług mógł mieć bezpośredni związek z fundacją<br />malowideł w kościele w Haczowie. Za ufundowaniem przez niego tychże malowideł<br />przemawia również dwukrotna obecność przedstawień św. Stanisława (patrona fundatora)<br />w dekoracji malarskiej prezbiterium kościoła.</p> 2021-03-22T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Studia Pigoniana https://apcz.umk.pl/STP/article/view/SP.2020.010 Zagroda rodzinna Stanisława Pigonia w Komborni. Studium etnograficzne 2021-03-22T20:20:03+01:00 Tadeusz Łopatkiewicz joanna.kulakowska@kpu.krosno.pl <p>Zachowana do dziś zabudowa rodzinnej zagrody profesora Stanisława Pigonia (1885–1968)<br />w Komborni stanowi bardzo interesujący, a równocześnie coraz rzadziej spotykany w okolicach<br />Krosna, przykład drewniano-murowanej chałupy oraz towarzyszącej jej stodoły – środowiska<br />bytowania chłopskiego od połowy wieku XIX począwszy, po koniec XX stulecia.<br />Pomimo licznych przebudów i modernizacji dom rodzinny Profesora zachował w swym<br />wnętrzu wiele reliktów architektonicznych charakterystycznych dla budownictwa ludowego<br />na Pogórzu Wschodnim. Zaliczyć do nich należy tradycyjne rozplanowanie chałupy tkackiej<br />z amfiladową izbą i warsztatem, dawno zarzucony już sposób łączenia belek w ścianach, wciąż<br />czytelne ślady funkcjonujących tu niegdyś urządzeń ogniowych – od półkurnego pieca z kapą<br />po współczesną kuchnię kaflową z zamkniętym paleniskiem i kominem, czy typologicznie<br />wczesnego – czterospadowego dachu krytego słomą. W ciągu XX wieku w zagrodzie Pigoniów </p><p>dokonano wprawdzie licznych modernizacji i przebudów, które jednak nie zatarły wcześniejszego<br />programu przestrzennego chałupy, czy też czytelnych śladów pierwotnej konstrukcji<br />dachu, pułapów w izbie i alkierzu, piwnicy itp. Co więcej – modernizacje te stanowią doskonałą<br />ilustrację długiego procesu przemian, jakim ewolucyjnie podlegały również techniczne<br />aspekty kultury ludowej przez całe poprzednie stulecie, a którego przykłady materialne są,<br />niestety, coraz rzadsze w krajobrazie wsi podkrośnieńskich.<br />Przejęcie zagrody Pigonia przez Państwową Wyższą Szkołę Zawodową w Krośnie, które<br />dokonało się w roku 2010, stworzyło dla tych zabytkowych obiektów niepowtarzalną szansę<br />na dalsze trwanie, co więcej – pełnienie nowych ról, do których drewniana chałupa, z której<br />wyszedł w świat wybitny Uczony, nie była wprawdzie powołana, ale którym z pewnością<br />sprosta. Użytkowanie tej chronionej in situ zagrody przez Karpacką Państwową Uczelnię<br />im. Stanisława Pigonia w Krośnie (dawniej Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa) jest dziś<br />gwarancją systematycznej opieki, a także prawidłowo prowadzonych prac zabezpieczająco<br />-remontowych oraz adaptacyjnych. Potencjał tego zabytkowego domu – nie tylko poprzez<br />jego związki biograficzne – jest dziś bowiem wartością trudną do przecenienia.</p> 2021-03-22T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Studia Pigoniana https://apcz.umk.pl/STP/article/view/SP.2020.011 Śladami Pika-Mirandoli 2021-03-22T20:20:04+01:00 Joanna Kułakowska-Lis joanna.kulakowska@kpu.krosno.pl Brak 2021-03-22T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Studia Pigoniana