Od zawstydzenia i resentymentu – do chłopskiej dumy
Literacki zapis doświadczenia awansu społecznego Stanisława Pigonia
DOI:
https://doi.org/10.12775/SP.2026.005Słowa kluczowe
Stanisław Pigoń, resentyment, chłopskość, awans społeczny, nacjonalizmAbstrakt
Od zawstydzenia i resentymentu – do chłopskiej dumy. Literacki zapis doświadczenia awansu społecznego Stanisława Pigonia
Artykuł zawiera interpretację autobiograficznej twórczości Stanisława Pigonia w perspektywie teorii resentymentu – rozumianego przede wszystkim jako wynik chłopskiego wstydu oraz doświadczenia „gnębienia przez gnębionych”. Autor stawia w nim pytania o to, czy i jak, literatura może stać się przestrzenią: wspomnień o awansie społecznym, resentymentalnej zemsty, krytyki postpańszczyźnianych zależności, reprodukcji wstydu, a także – jaką rolę w procesie przemiany chłopskiego wstydu w chłopską dumę odgrywa dyskurs nacjonalistyczny oraz reprezentujące go, postawansowe autorytety pisarzy takich jak Charles Péguy i Maurice Barrès. Jedną z ważniejszych tez poniższego artykułu będzie również stwierdzenie, że obecność resentymentu w badanych tekstach, nie dewaluuje ich poznawczych wartości oraz nie dyskredytuje słusznie wysuniętych, krytycznych wniosków, dotyczących dwudziestowiecznych zjawisk społecznych.
Bibliografia
Baranowska M., 2024, Nacjonalizm jako manipulacja zbiorowymi wyobrażeniami (stereotypami) o swoich i obcych w Megalomanii narodowej Jana Stanisława Bystronia, „Studia Iuridica Lublinensia”, nr 1, s. 12–13.
Barrès M., 1899, La Terre et les morts, Bureaux de «La Patrie Française» 1899, URL: https://fr.wikisource.org/wiki/La_Terre_et_les_morts, (dostęp 15.02.2025).
Barrès M., 1904, Wyrwani z gruntu ojczystego, cz. 1–2, przeł. J. Paszkiewiczówna, Drukarnia Aleksandra Tadeusza Jezierskiego, Warszawa, s. 167.
Barrès M., 1920, Introduction [w:] Œuvres complètes de Charles Péguy, t. 2, Gallimard, Paryż, s. 7.
Bojko J., Dwie dusze, URL: https://malyformat.com/2021/07/dwie-dusze/, (dostęp. 7.06.2025).
Bourdieu P., 2005, Dystynkcja. Społeczna krytyka władzy sądzenia, przeł. P. Biłos, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa, s. 383.
Brzozowski S., Pamiętnik, URL: https://wolnelektury.pl/media/book/pdf/brzozowski-pamietnik.pdf, (dostęp 7.02.2025), s. 36.
Bujak F., 1946, Przedmowa, [w:] Pigoń S., Z Komborni w świat. Wspomnienia młodości, z przedmową Franciszka Bujaka, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Kraków, s. 5.
Deleuze G., 1997, Różnica i powtórzenie, przeł. B. Banasiak i K. Matuszewski, Warszawa, s. 54.
Dunin-Wąsowicz K., 1974, Pamiętnikarstwo polskie, „Dzieje Najnowsze”, 6 (1), s. 199.
Fleury C., 2020, Ci-gît l’amer. Guérir du ressentiment, Gallimard, Paris, s. 26.
Hoffmann K., 2017, Widmo. Instrukcja obsługi (pierwsze uruchomienie), „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka”, nr 30, s. 302.
Hume D., 2023, Traktat o naturze ludzkiej, przeł. C. Znamierowski, wstęp i przypisy J.P. Wright, R. Stecker, G. Fuller, aparat krytyczny przeł. B. Stanosz, Fundacja Aletheia, Warszawa, s. 183.
Jabłonowski W., 1904, Przedmowa, [w:] M. Barrès, Wyrwani z gruntu ojczystego, cz. 1, przeł. J.P., Warszawa, s. 7–10.
Klisiewicz E., 2004, Strukturalny typ nazwisk na -ski jako jeden ze stereotypów polskiego nazwiska, „Studia Linguistica”, nr 2.
Kłoskowska A., Kultury narodowe u korzeni, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1996, s. 10.
Koprowicz A., 2024, Między traumą a resentymentem O pamięci rabacji galicyjskiej i przemocy pańszczyźnianej w dramatach ludowych drugiej połowy XIX wieku, „Pamiętnik Teatralny”, nr 2, s. 83.
Koprowska K., 2023, Wstyd ciała chłopskiego, „Teksty Drugie”, nr 2, s. 244.
Koprowska K., 2024, Miejsce urodzenia jako uwikłanie. Projekty tożsamościowe w literaturze polskiej i żydowskiej, Instytut Badań Literackich Wydawnictwo, Warszawa.
Lundy C., 2019, Charles Péguy, [w:] Deleuze’s Philosophical Lineage II, red. G. Jones, J. Roffe, Edinburgh University Press, Edinburgh, s. 120.
Momro J., 2014, Widmontologie nowoczesności: genezy, Instytut Badań Literackich. Wydawnictwo, Warszawa, s. 473.
Nałkowski W., 1904, Jednostka i ogół: szkice i krytyki psycho-społeczne, nakł. Ursyna Czatowicza, Drukarnia Narodowa, Kraków, s. 401–407.
Nietzsche F., 2011, Z genealogii moralności, przeł. i oprac. G. Sowinski, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Orkan W., 1933, Nowele, red. S. Pigoń, Drukarnia Narodowa w Krakowie, Kraków, s. 9.
Péguy C., 1910, Notre jeunesse, „Cahiers de la Quinzaine”, 1910, nr 12/14, Paryż, URL: https://archive.org/details/notrejeunesse00pg/page/8/mode/2up, (dostęp 7.02.2025), s. 9.
Pereira R.K., 1999, Stare i nowe: Charles Peguy – człowiek niemożliwej syntezy, „Collectanea Theologica”, nr 69/2, s. 71.
Pereira R.K., 2005, Charles Péguy i Biblia: lektura symboliczna życia i twórczości Péguy’ego, Warszawa, s. 8–14.
Pigoń S., 1910, Cele i drogi sprawy ludowej, „Łan Młodzieży”, nr 10, s. 218–223.
Pigoń S., 1947, Błędne koło biedy studenckiej, „Dziennik Polski”, Kraków, nr 105.
Pigoń S., 1968, Z przędziwa pamięci. Urywki wspomnień, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
Pigoń S., 2019, Z Komborni w świat: wspomnienia młodości oraz Wspominki z obozu Sachsenhausen (1939–1940), wprowadzenie i komentarze w opracowaniu C. Kłaka, Bibliotheca Pigoniana, t. 1, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Stanisława Pigonia w Krośnie, Krosno.
Rowiński T., 2014, Poeta ukrzyżowany. Péguy nasz współczesny, URL: https://christianitas.org/news/peguy-szkic/, (dostęp 15.02.2025).
Scheler M., 2008, Resentyment a moralności, przeł. B. Baran, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa.
Sloterdijk P., 2011, Gniew i czas. Esej polityczno-psychologiczny, przeł. A. Żychliński, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa, s. 57.
Ujazdowski M.K., 2013, Geneza i tożsamość Konstytucji V Republiki Francuskiej: studium doktrynalno-prawne, Ośrodek Myśli Politycznej, Kraków, s. 21.
Urbanowski M., 2019, Les Déracinés: Brzozowski and Barrès, [w:] Stanislaw Brzozowski and the Migration of Ideas. Transnational Perspectives on the Intellectual Field in Twentieth-Century Poland and Beyond, red. J. Herlth, E. M. Swiderski, D. Kozicka, Bielefeld transcript Verlag, s. 78.
Wołowiec G., 2017, Filologia i nacjonalizm. Stanisław Pigoń jako ideolog kultury ludowo-narodowej, „Teksty Drugie”, nr 6, s. 126.
Pobrania
Sklep wydawnictwa:
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 32
Liczba cytowań: 0
