From Shame and Ressentiment to Peasant Pride.
A Literary Account of Stanisław Pigoń’s Social Rise
DOI:
https://doi.org/10.12775/SP.2026.005Keywords
Stanisław Pigoń, ressentiment, peasant identity, social mobility, nationalismAbstract
From Shame and Ressentiment to Peasant Pride. A Literary Account of Stanisław Pigoń’s Social Rise
This article offers an interpretation of the autobiographical writings of Stanisław Pigoń through the lens of the ressentiment theory, understood primarily as a consequence of peasant shame and the experience of being “oppressed by the oppressed.” The author asks whether, and in what ways, literature may become a space for recollections of social mobility, ressentiment-driven revenge, critique of post-serfdom dependencies, and the reproduction of shame. The article also examines the role played in the transformation of peasant shame into peasant pride by the nationalist discourse and by the post-mobility authorial figures who embodied it, such as Charles Péguy and Maurice Barrès. One of the central claims advanced in this paper is that the presence of ressentiment in the texts under discussion does not diminish their cognitive value, nor does it discredit the legitimate critical conclusions they formulate regarding twentieth-century social phenomena.
References
Baranowska M., 2024, Nacjonalizm jako manipulacja zbiorowymi wyobrażeniami (stereotypami) o swoich i obcych w Megalomanii narodowej Jana Stanisława Bystronia, „Studia Iuridica Lublinensia”, nr 1, s. 12–13.
Barrès M., 1899, La Terre et les morts, Bureaux de «La Patrie Française» 1899, URL: https://fr.wikisource.org/wiki/La_Terre_et_les_morts, (dostęp 15.02.2025).
Barrès M., 1904, Wyrwani z gruntu ojczystego, cz. 1–2, przeł. J. Paszkiewiczówna, Drukarnia Aleksandra Tadeusza Jezierskiego, Warszawa, s. 167.
Barrès M., 1920, Introduction [w:] Œuvres complètes de Charles Péguy, t. 2, Gallimard, Paryż, s. 7.
Bojko J., Dwie dusze, URL: https://malyformat.com/2021/07/dwie-dusze/, (dostęp. 7.06.2025).
Bourdieu P., 2005, Dystynkcja. Społeczna krytyka władzy sądzenia, przeł. P. Biłos, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa, s. 383.
Brzozowski S., Pamiętnik, URL: https://wolnelektury.pl/media/book/pdf/brzozowski-pamietnik.pdf, (dostęp 7.02.2025), s. 36.
Bujak F., 1946, Przedmowa, [w:] Pigoń S., Z Komborni w świat. Wspomnienia młodości, z przedmową Franciszka Bujaka, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Kraków, s. 5.
Deleuze G., 1997, Różnica i powtórzenie, przeł. B. Banasiak i K. Matuszewski, Warszawa, s. 54.
Dunin-Wąsowicz K., 1974, Pamiętnikarstwo polskie, „Dzieje Najnowsze”, 6 (1), s. 199.
Fleury C., 2020, Ci-gît l’amer. Guérir du ressentiment, Gallimard, Paris, s. 26.
Hoffmann K., 2017, Widmo. Instrukcja obsługi (pierwsze uruchomienie), „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka”, nr 30, s. 302.
Hume D., 2023, Traktat o naturze ludzkiej, przeł. C. Znamierowski, wstęp i przypisy J.P. Wright, R. Stecker, G. Fuller, aparat krytyczny przeł. B. Stanosz, Fundacja Aletheia, Warszawa, s. 183.
Jabłonowski W., 1904, Przedmowa, [w:] M. Barrès, Wyrwani z gruntu ojczystego, cz. 1, przeł. J.P., Warszawa, s. 7–10.
Klisiewicz E., 2004, Strukturalny typ nazwisk na -ski jako jeden ze stereotypów polskiego nazwiska, „Studia Linguistica”, nr 2.
Kłoskowska A., Kultury narodowe u korzeni, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1996, s. 10.
Koprowicz A., 2024, Między traumą a resentymentem O pamięci rabacji galicyjskiej i przemocy pańszczyźnianej w dramatach ludowych drugiej połowy XIX wieku, „Pamiętnik Teatralny”, nr 2, s. 83.
Koprowska K., 2023, Wstyd ciała chłopskiego, „Teksty Drugie”, nr 2, s. 244.
Koprowska K., 2024, Miejsce urodzenia jako uwikłanie. Projekty tożsamościowe w literaturze polskiej i żydowskiej, Instytut Badań Literackich Wydawnictwo, Warszawa.
Lundy C., 2019, Charles Péguy, [w:] Deleuze’s Philosophical Lineage II, red. G. Jones, J. Roffe, Edinburgh University Press, Edinburgh, s. 120.
Momro J., 2014, Widmontologie nowoczesności: genezy, Instytut Badań Literackich. Wydawnictwo, Warszawa, s. 473.
Nałkowski W., 1904, Jednostka i ogół: szkice i krytyki psycho-społeczne, nakł. Ursyna Czatowicza, Drukarnia Narodowa, Kraków, s. 401–407.
Nietzsche F., 2011, Z genealogii moralności, przeł. i oprac. G. Sowinski, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Orkan W., 1933, Nowele, red. S. Pigoń, Drukarnia Narodowa w Krakowie, Kraków, s. 9.
Péguy C., 1910, Notre jeunesse, „Cahiers de la Quinzaine”, 1910, nr 12/14, Paryż, URL: https://archive.org/details/notrejeunesse00pg/page/8/mode/2up, (dostęp 7.02.2025), s. 9.
Pereira R.K., 1999, Stare i nowe: Charles Peguy – człowiek niemożliwej syntezy, „Collectanea Theologica”, nr 69/2, s. 71.
Pereira R.K., 2005, Charles Péguy i Biblia: lektura symboliczna życia i twórczości Péguy’ego, Warszawa, s. 8–14.
Pigoń S., 1910, Cele i drogi sprawy ludowej, „Łan Młodzieży”, nr 10, s. 218–223.
Pigoń S., 1947, Błędne koło biedy studenckiej, „Dziennik Polski”, Kraków, nr 105.
Pigoń S., 1968, Z przędziwa pamięci. Urywki wspomnień, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
Pigoń S., 2019, Z Komborni w świat: wspomnienia młodości oraz Wspominki z obozu Sachsenhausen (1939–1940), wprowadzenie i komentarze w opracowaniu C. Kłaka, Bibliotheca Pigoniana, t. 1, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Stanisława Pigonia w Krośnie, Krosno.
Rowiński T., 2014, Poeta ukrzyżowany. Péguy nasz współczesny, URL: https://christianitas.org/news/peguy-szkic/, (dostęp 15.02.2025).
Scheler M., 2008, Resentyment a moralności, przeł. B. Baran, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa.
Sloterdijk P., 2011, Gniew i czas. Esej polityczno-psychologiczny, przeł. A. Żychliński, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa, s. 57.
Ujazdowski M.K., 2013, Geneza i tożsamość Konstytucji V Republiki Francuskiej: studium doktrynalno-prawne, Ośrodek Myśli Politycznej, Kraków, s. 21.
Urbanowski M., 2019, Les Déracinés: Brzozowski and Barrès, [w:] Stanislaw Brzozowski and the Migration of Ideas. Transnational Perspectives on the Intellectual Field in Twentieth-Century Poland and Beyond, red. J. Herlth, E. M. Swiderski, D. Kozicka, Bielefeld transcript Verlag, s. 78.
Wołowiec G., 2017, Filologia i nacjonalizm. Stanisław Pigoń jako ideolog kultury ludowo-narodowej, „Teksty Drugie”, nr 6, s. 126.
Downloads
The publisher's shop:
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 34
Number of citations: 0