Rymanów-Zdrój as Seen by Stanisław Wyspiański in the Summers of 1901 and 1903
DOI:
https://doi.org/10.12775/SP.2026.004Keywords
Rymanów-Zdrój, Anna z Działyńskich Potocka, Stanisław Potocki, Jan Nepomucen Potocki, balneology, Galician health resorts, Stanisław WyspiańskiAbstract
Rymanów-Zdrój as Seen by Stanisław Wyspiański in the Summers of 1901 and 1903
The origins of the Rymanów health resort date back to 16 August 1876, when Count Stanisław Potocki – the owner of the local estate – accidentally discovered mineral springs in the valley of the Taba stream. Chemical analyses of these springs, carried out on several occasions, confirmed unequivocally that the waters of Rymanów were very similar in composition to those that had been exploited for a quarter of a century in Iwonicz-Zdrój; they therefore provided an excellent basis for establishing a twin health resort south of the town of Rymanów. Only five years later, the Potocki family’s persistent efforts were rewarded with a formal licence from the Austro-Hungarian Governor’s Office in Lviv, authorising the establishment and operation of the Rymanów Health Resort. From the very beginning of its existence, patients coming to Rymanów could bathe in the soon-to-be-built Baths, and three different mineral waters – named Tytus, Celestyna and Klaudia – were used for drinking, as well as for the production of iodine-bromine salts.
In the following years, the hitherto empty valley of the Taba River, at the mouth of Czarny Potok, began to be filled with wooden villas for patients and the necessary public buildings for the seasonal operation of the health resort. Another successful coincidence was the completion in 1884 of the Stróże-Zagórz railway line, running north from Rymanów, whose station of the same name made it extremely easy to reach Zdrój, even from very distant Galician towns. The number of visitors, growing year by year, at the turn of the 20th century exceeded 2,300 people treated by the Rymanów waters during the bathing season, which lasted from May to September.
In July 1901, doctors in Kraków recommended Stanisław Wyspiański a health resort treatment with iodine-bromine waters in Rymanów-Zdrój. With his entire family – his pregnant wife and three children – the Artist arrived by train from Kraków to the Rymanów station. Then, by horse-drawn carriage, he went to a rented flat in a guest house belonging to Mikołaj Śliwka in the northern part of Deszno, a village bordering the health resort from the south. The Wyspiańskis stayed there for over a month, until 24 August 1901.
But in 1903, the Artist’s health required further treatment. The doctors referred Wyspiański once again to Rymanów, where he arrived alone this time and stayed at the Leliwa Villa, in the very centre of the health resort. His health resort stay in 1903, however, was completely different from that of two years earlier. The Artist was plagued by loneliness, an acute sense of boredom caused by the doctor’s prohibition on doing anything except therapeutic treatments, a lingering awareness of the inevitability of fate in the face of the progression of an incurable illness, apathy and resignation.
References
Bełza W., 1885, Rymanów, [w:] tegoż, Iwonicz i jego okolice opisał …, Lwów, Kraków, Warszawa.
Bielecka-Lorkiewicz Z., 1985, Zabytki sztuki i kultury materialnej, [w:] Rymanów. Dzieje miasta i Zdroju, pod red. F. Kiryka, Rymanów, s. 329–343.
Bolanowski K., Mateszew S., 1985, Rymanów Zdrój w latach 1876–1976, [w:] Rymanów. Dzieje miasta i Zdroju, pod red. F. Kiryka, Rymanów, s. 345–388.
Brzozowski S.M., Ramotowska F., 1987, Radziszewski Leonard Bronisław, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 30, Wrocław, s. 114–118.
Cef., 1899, Echa. XVII, „Słowo Polskie”, nr 185 z 6 sierpnia, s. 1–2.
Dukiet J., 1882, Rymanów. Zakład zdrojowo-kąpielowy, Kraków.
Eljasz-Radzikowski S., 1890, Przewodnik dla chorych udających się do Rymanowa, skreślił … dyrektor Zakładu zdrojowo-kąpiel. w Rymanowie, Sanok.
Instrukcya urządzeń zdrojowisk krajowych dotycząca, przez Komissyą balneologiczną w Towarzystwie nauk. krak. zawiązaną ułożona, „Rocznik Ces. Król. Towarzystwa Naukowego Krakowskiego”, poczet trzeci, t. 8 (31), Kraków 1864, s. 247–256.
Jaworski M., Nowotarski S., 2006, Produkcja zdrojowa w początkach Zdroju Rymanów 1881–1948, cz. 1, „Rocznik Rymanowa Zdroju”, t. 9, s. 4–17.
Kieniewicz S., 1962–1964, Janowski Józef Kajetan, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 10, Wrocław, s. 567–568.
Kling K., 1914, Ś.p. Bronisław Radziszewski. Wspomnienie pośmiertne, Warszawa.
Kolej Rymanowska, 1913, „Gazeta Lwowska”, R. 103, nr 15 z 21 stycznia, s. 3.
Korespondencye. Rymanów, 16 sierpnia (Krajowa kolonia lecznica dla dzieci, 1901, „Gazeta Lwowska”, R. 91, nr 188 z 18 sierpnia, s. 1–2.
Kotłówna A., Lisiewicz J., 1973, Lutostański Bolesław Ludwik, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 18, Wrocław, s. 156–158.
Krukar W., 1998, Nazewnictwo terenowe okolic Rymanowa Zdroju, „Rocznik Rymanowa Zdroju”, t. 3, s. 49–53.
Kuśnierz K., Kuśnierz-Krupa D., 2006, Rymanów Zdrój. W obronie krajobrazu kulturowego, „Wiadomości Konserwatorskie”, nr 19, s. 50–54.
Linia kolejowa Rymanów – Rymanów-Zdrój, 1913, „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, R. 4, nr 22 z 25 maja, s. 3.
Łopatkiewicz T., 2023, O dwóch pobytach Stanisława Wyspiańskiego na Łemkowszczyźnie, „Studia Pigoniana. Rocznik Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Krośnie”, nr 6, s. 49–86.
Łopatkiewicz T., 2026, Między nadzieją a rezygnacją. Stanisław Wyspiański w Rymanowie-Zdroju latem 1901 i 1903 roku, Bibliotheca Pigoniana, t. 11, Krosno.
Łożańska T., 1997, Kalendarium ważniejszych wydarzeń w Rymanowie Zdroju w roku 1996, „Rocznik Rymanowa Zdroju”, t. 2, s. 75.
Magnone L. (oprac.) 2010, Maria Konopnicka. Listy do synów i córek, Warszawa.
Michalak J., 1998, Rymanów. Rymanów Zdrój i okolice, wyd. 2, Krosno.
Nekrologia. Wincenty Juliusz Wdowiszewski, 1906, „Gazeta Sanocka”, R. 3 (6), nr 109 z 28 stycznia, s. 3.
Nowiny, 1899, „Rymanów-Zdrój. Tygodnik sezonowy. Wychodzi każdej niedzieli”, R. 1, nr 2 z 17 czerwca.
Osuchowski A., 1996, Anna Stanisławowa Potocka z Działyńskich ostatnia, „Rocznik Rymanowa Zdroju”, t. 1, s. 7–37.
Potocka Stanisławowa A., 1927, Mój pamiętnik, Kraków.
Program C. K. Akademii Technicznej Lwowskiéj na półrocze letnie roku naukowego 1873, Lwów 1873
R., 1905, A to co?…, „Przegląd Zdrojowy. Pismo poświęcone sprawom zdrojowisk i miejsc klimatycznych krajowych”, R. 4, nr 10 z 15 sierpnia, s. 7.
Radziszewski B., 1881, Wynik rozbioru chemicznego źródeł mineralnych w Rymanowie przez …, „Czasopismo Towarzystwa Aptékarskiego”, R. 10, nr 13 z 1 lipca, s. 209–212.
Radziszewski B., 1882, Rymanów. Rozbiór chemiczny wód lekarskich w Rymanowie przez Dra … Profesora chemii Uniwersytetu Lwowskiego, członka Akademii Umiejętności w Krakowie etc., Lwów.
Radziszewski B., 1896, Rymanów. Rozbiór chemiczny wód lekarskich w Rymanowie przez Dra … … Prof. chemii uniwersytetu lwowskiego, członka akademii umiejętności w Krakowie etc., wyd. 2, Krosno.
Regiec J., 1904, Rymanów-Zdrój i jego wody mineralne. Szkic balneologiczny, „Przewodnik Kąpielowy”, R. 1, nr 6, s. 62–63; nr 7, s. 79–81.
Regiec J., 1904, Rymanów-Zdrój i jego wody mineralne. Szkic balneologiczny, „Przewodnik Kąpielowy. Dwutygodnik ilustrowany poświęcony sprawom zdrojowisk i miejsc klimatycznych krajowych”, R. 1, nr 6 z 15 czerwca, s. 62–63.
Regiec J., 1904, Rymanów-Zdrój i jego wody mineralne. Szkic balneologiczny (dokończenie), „Przewodnik Kąpielowy. Dwutygodnik ilustrowany poświęcony sprawom zdrojowisk i miejsc klimatycznych krajowych”, R. 1, nr 7 z 1 lipca, s. 79–81.
Reychman J., 1948, Eliasz Stanisław, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 6, Kraków, s. 229–231.
Ross J., 1970, Z przeszłości Rymanowa-Zdroju, „Wierchy. Rocznik Poświęcony Górom”, R. 38, s. 192–196.
Ross J., 1973, Architektura drewniana w polskich uzdrowiskach karpackich (1835–1914), [w:] Sztuka drugiej połowy XIX wieku, Warszawa, s. 151–172.
Ross J., 1975, Wyspiański w Rymanowie, „Magazyn Kulturalny”, nr 3(15), Kraków, s. 5–6.
Rozbudowa sieci kolejowej w Polsce, 1926, „Kurjer Lwowski. Organ demokratycznej inteligencji”, R. 44, nr 191 z 20 sierpnia, s. 2.
Rymanów. Własność dzieci ś.p. hr. Stanisława Potockiego, 1887, Lwów.
Smerecki K., Zmarz J., 1997, Dlaczego Rymanów Zdrój?, „Rocznik Rymanowa Zdroju”, t. 2, s. 7–13.
Śmiałowski E., 1906, Wspomnienie pośmiertne. Wincenty Julian Wdowiszewski, „Architekt”, R. 7, z. 3, s. 69–70.
Śp. Bronisław Radziszewski, 1914, „Kurjer Lwowski”, nr 97 z 13 marca, s. 3
Tomkiewicz J., 1996, Krótka podróż do źródeł Rymanowa Zdroju, „Rocznik Rymanowa Zdroju”, t. 1, s. 49–51.
W., 1894, Rymanów w sierpniu, „Kurjer Warszawski”, R. 74, nr 233 z 24 sierpnia, s. 2.
W.S., 1905, Zdrojowiska krajowe. III, „Gazeta Lwowska”, R. 95, nr 169 z 27 lipca, s. 5.
Wachholz L., 1984–1985, Wspomnienia o Stanisławie Wyspiańskim. Z materiałów rękopiśmiennych wybrał i słowo wprowadzające skreślił W. Berbelicki, „Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej”, R. 34–35, s. 158–159.
Wajda Z., 2009, Wajgiel-Pogonia Eugeniusz Aleksander, [w:] Pro memoria, Pelplin, s. 350–351.
Wajgiel E., 1906, Rymanów-Zdrój 1876–1906, Lwów.
Walter E., 1904, Echa letnie, „Słowo Polskie”, wydanie popołudniowe, R. 9, nr 292 z 22 czerwca, s. 4.
Więcek Z., Lawera H., Bata A., 2006, Rymanów na starych pocztówkach i dokumentach, Krosno.
Wowczak J., 2017, Jan Sas-Zubrzycki. Architekt, historyk i teoretyk architektury, Kraków.
Zakład zdrojowo-kąpielowy Rymanów, 1894, Lwów.
Żebrawski T., 1883, Słownik wyrazów technicznych tyczących się budownictwa przez Dra … … Czł. Akad. Umiej., Kraków.
Netografia
Philipp Weselsky, URL: https://sammlungenonline.albertina.at/people/23122/philipp-weselsky
Pożar i odbudowa Łazienek w Rymanowie Zdroju, [w:] Wspomnienia Ignacego Potockiego z Rymanowa (1906-1994), URL: https://ignacypotocki.blogspot.com/2013/09/pozar-i-odbudowa-azienek-w-rymanowie.html
Downloads
The publisher's shop:
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 26
Number of citations: 0