Oblicza Natalii Gorbaniewskiej. Część 3

Spotkania z poezją polską z Miłoszem w centrum

Resumen

Oblicza Natalii Gorbaniewskiej. Część 3: Spotkania z poezją polską – z Miłoszem w centrum

Artykuł stanowi trzecią część zaplanowanego czteroczęściowego cyklu poświęconego Natalii Gorbaniewskiej – działaczce na rzecz praw człowieka w breżniewowskim ZSRR, dziennikar­ce, poetce oraz tłumaczce literatury pięknej, w szczególności poezji i prozy polskiej. W niniejszym tekście podjęto próbę opisu, analizy oraz częściowej oceny jej dokonań translatorskich w zakresie polskiej poezji, realizowanych od 1973 roku, jeszcze w warunkach radzieckich, aż do ostatnich miesięcy jej życia na emigracji w Paryżu w listopadzie 2013 roku. Bez wątpienia najważniejszym osiągnięciem translatorskim Gorbaniewskiej – nie tylko w obrębie recepcji literatury polskiej, lecz w całym jej dorobku przekładowym – było tłumaczenie i wydanie w 1982 roku w Stanach Zjednoczonych Traktatu poetyckiego Czesława Miłosza. Również jej ostatnie przekłady, opublikowane pośmiertnie w moskiewskim miesięczniku „Nowyj Mir” w grudniu 2013 roku, obejmowały utwory Miłosza – tym razem liryki z tomu Wiersze ostatnie. Twórczość autora Traktatu poetyckiego zajmuje zatem centralne miejsce w działalności translatorskiej Gorbaniewskiej. Równocześnie istotną rolę w jej drodze tłumaczki odegrała poezja Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, od której rozpoczęła ona swoją czterdziestoletnią, konsekwentnie rozwijaną pracę nad przekładem poezji polskiej. W ciągu dojrzałego życia, działając w Moskwie, Paryżu oraz częściowo w Nowym Jorku – m.in. przy wsparciu Josifa Brodskiego – przełożyła utwory niemal trzydziestu polskich poetów i poetek – wśród nich m.in. Czesława Miłosza, Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Cypriana Kamila Norwida, Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, Kazimierza Wierzyńskiego, Wisławy Szymborskiej, Wiktora Woroszylskiego, Jarosława Marka Rymkiewicza, Zbigniewa Herberta, Stanisława Barańczaka, Ryszarda Krynickiego, Jerzego Ficowskiego, Kazimierza Wierzyńskiego, Jacka Kaczmarskiego, Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego oraz Adama Zagajewskiego.

Swoje przekłady poezji polskiej Natalia Gorbaniewska zebrała w antologii „I wtedy pokochałam te wiersze obce…” (2006), zawierającej zarówno autorskie tłumaczenia, jak i oryginalne wersje utworów, a także w fundamentalnym zbiorze Mój Miłosz (2012), obejmującym wiersze polskiego literackiego Noblisty w jej przekładach na język rosyjski. Powyższy artykuł może być traktowany nie tylko – jak w niniejszym ujęciu – jako fragment narracji biograficznej, lecz również jako wprowadzenie do systematycznego opisu i analizy twórczości lirycznej Natalii Gorbaniewskiej, co dotychczas stosunkowo rzadko podejmowano w badaniach literaturoznawczych, mimo jej niewątpliwej skali, oryginalności i znaczenia.