Gustaw Herling-Grudziński – Michaił Heller. Korespondencja w latach 1972–1994
DOI:
https://doi.org/10.12775/SP.2022.004Klíčová slova
Michaił Heller, Gustaw Herling-Grudziński, Instytut Literacki, „Kultura”, korespondencja, emigracjaAbstrakt
Opracowany zbiór listów Gustawa Herlinga-Grudzińskiego i Michaiła Hellera jest zaledwie drobnym świadectwem relacji, jaka połączyła tych dwóch wybitnych intelektualistów – polskiego i rosyjskiego emigranta. Obaj byli niezwykle silnie doświadczeni przez represyjny system sowiecki, jednak u obu z nich znajdujemy silną fascynację kulturą, umysłowością – może wręcz „cywilizacją” – rosyjską. Nie może zatem dziwić, że znajdowali oni wspólne tematy do rozmów i sporów, mieli tych samych znajomych, czytali te same książki. W pewnym sensie każdy z nich odnalazł w drugiej osobie swego rodzaju „bratnią duszę”, partnera intelektualnego a w końcu również przyjaciela.
Korespondencja pełniła w ich relacji raczej rolę uzupełniającą, dodatkową, była tylko jednym z wielu dostępnych sposobów kontaktowania się. Obaj często spotykali się w Paryżu i we Włoszech, słynne stały się „rosyjskie obiady” u Michaiła i Eugenii Hellerów, które Herling bardzo ciepło wspominał. Autor Innego świata, jako współtwórca i jedna z najważniejszych osób w gronie redakcyjnym „Kultury”, miał również stały kontakt z Hellerem-publicystą, drukującym w periodyku Instytutu Literackiego comiesięczne przeglądy prasy sowieckiej. Polski emigrant pisał również dwukrotnie przedmowy do książek Rosjanina. Ważnym elementem w korespondencji – a zapewne również w ich życiu – było wzajemne pośredniczenie w kontaktach z osobami trzecimi: poprzez przekazywanie namiarów, listów, artykułów czy wycinków prasowych.
Mimo że „wybrakowana”, zawierająca oczywiste „dziury” (czy to spowodowane zaginięciem listów, czy też po prostu urwaniem ich wymiany) korespondencja pokazuje jednak, w jaki sposób ewoluowała znajomość Michaiła Hellera i Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. Stanowi ważne źródła dla odtworzenia fragmentów biografii ich obu i – w szerszym kontekście – mówi nam nieco o stosunkach wewnątrz środowiska „Kultury”, również o kontaktach tego środowiska z emigracją rosyjską.
Reference
Archiwa:
Archiwum Gustawa Herlinga-Grudzińskiego: Fondazione „Biblioteca Benedetto Croce”; skany Biblioteki Narodowej.
Archiwum Instytutu Literackiego w Le Mesnil-le-Roi. Korespondencja Redakcji.
Archiwum Biblioteki La Contemporaine w Nanterre; Fonds Michel Heller, F delta res 928.
Literatura:
Carr H. E., 1978, History of Soviet Russia, t. 1–14, MacMillan Press, London.
Filipowicz M., 2007, Emigranci i jankesi, Wydawnictwo KUL, Lublin.
Franqui C., 1980, Diary of the Cuban Revolution, Viking Press, New York.
Geller M., 1974, Kontsentratsionnyy mir i sovetskaya literatura, Overseas Publications Interchange Ltd, London.
Geller M., Nekrich A., 1982, Utopiya u vlasti: Istoriyasovet•skogo Soyuza s 1917 goda do nashikh dneyb, Overseas Publications Interchange Ltd, London.
Gerling-Grudzinskiy G., 1976, Sem’ smertey Maksima Gor’ kogo, „Kontinent”, №8, s. 303–337.
Giedroyc J., Pomian K., 1994, Autobiografia na cztery ręce, Czytelnik, Warszawa.
Heller M., 1973, Platonov, „Settanta”, nr 36, s. 49–54.
Heller M., 1974, Le Monde concentrationnaire et la littérature soviétique, L’Age d’Homme, Lausanne.
Heller M., 1974, Świat obozów koncentracyjnych a literatura sowiecka, Instytut Literacki, Paryż.
Heller M., 1975, Lenin, Parvus and Solzhenitsyn, „Survey”, vol. 21 no 4, s. 188–195.
Heller M., 1975, Survivors from Utopia, „Survey”, vol. 21 no 3, s. 155–167.
Heller M., 1982, Sous le regard de Moscou: Pologne (1980–1982), Calmann-Levy, Paris.
Heller M., 1993, Siódmy sekretarz, przeł. Julia Juryś, FIS, Lublin.
Heller Michel. Inventaire, 2009, oprac. Alexandre Goriounov, Nanterre.
Herling G., 1992, L’ île: et autres récits, przeł. Thérèse Douchy i Cristina Campo, Gallimard, Paris.
Herling G., 1992, The island: three tales, przeł. Ronald Storm, Harvill, London.
Herling-Grudziński G., 1984, Dziennik pisany nocą, „Kultura”, nr 7–8, s. 3–19.
Herling-Grudziński G., 1985, Dziennik pisany nocą, „Kultura”, nr 3, s. 18–30.
Herling-Grudziński G., 1985, Un monde à part, Denoël, Paris.
Herling-Grudziński G., 1986, Dziennik pisany nocą, „Kultura”, nr 3, s. 3–13.
Herling-Grudziński G., 1988, Paskudna historia, „Kultura”, nr 9, s. 9–13.
Herling-Grudziński G., 1992, Diario scritto di notte, przeł.. Donatella Tozzetti, Feltrinelli, Milano.
Herling-Grudziński G., 1993, Rosyjski niedźwiedź, „Polityka”, nr 12 (26), s. 1–3.
Herling-Grudziński G., 1994, Portret wenecki, „Kultura”, nr 1–2, s. 30–53.
Herling-Grudziński G., 1994, Un mondo a parte, przeł. Gaspare Magi, Feltrinelli, Milano.
Herling-Grudziński G., 1995, Volcano and Miracle: a selection from the journal written at night, przeł. Ronald Strom, Viking, London.
Herling-Grudziński G., 1997, Siedem śmierci Maksyma Gorkiego [w:] G. Herling-Grudziński, Godzina cieni: eseje, Warszawa, s. 299–331.
Jerofiejew W., 1975, Moscou-Pétouchki, przeł. Annie Sabatier i Antoine Pingaud, Albin Michel, Paris.
Katalog Archiwum Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, 2019, oprac. J. Borysiak, Biblioteka Narodowa, Warszawa.
Kudelski Z., 1998, Studia o Herlingu-Grudzińskim, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin.
Mandel’shtam N., 1970, Vospominaniya, Izdatel’stvo imeni Chekhova, N’yu-York.
Mandel’shtam N., 1972, Vtoraya kniga, YMCA-PRESS, Paris.
Platonov A., 1972, Chevengur, YMCA-PRESS, Paris.
Salvadori M., 1952, The Rise of Modern Communism, Holt, New York.
Solzhenitsyn A., 1975, Lenin v Tsyurikhe: glavy, YMCA-PRESS, Paris.
Venturi F., 1960, Roots of Revolution: A History of the Populist and Socialist Movements in 19th Century Russia, Knopf, New York.
Zilli V., 1963, La Rivoluzione Russa del 1905: la formazione dei partiti politici (1881–1904), Napoli Instituto Italiano, Napoli.
Stahování
Publikováno
Jak citovat
Číslo
Sekce
Licence
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by-nd/4.0/88x31.png)
Tato práce je licencována pod Mezinárodní licencí Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0.
Stats
Number of views and downloads: 274
Number of citations: 0