Roman Szwoynicki and His ‘Little Homeland’ in the Light of Memoirs and Artistic and Literary Artefacts of the Era
DOI:
https://doi.org/10.12775/RL.2025.11.07Keywords
Roman Szwoynicki, Zofia Szwoynicka, Lithuania, Rady, painting, literature, memoirs, 19th–20th centuriesAbstract
The article explores little-known facts about the life, artistic work, and social activities of Roman Szwoynicki (1845–1915), a Polish-Lithuanian artist, through memoirs, journalistic writings, and artistic and literary artefacts from the nineteenth and early twentieth centuries. A key focus is Rady, the Szwoynicki family estate, located in the Kaunas Governorate of the Russian Empire, as depicted in his memoirs, “Pod znakiem Orła i Pogoni” [Under the Banner of the Eagle and Pogonia], as well as the diary of his daughter Zofia Szwoynicka, which includes the description of the Rady estate from the early nineteenth century up to 1922, when the property was subdivided.
References
Źródła archiwalne
Archiwum Polskiej Akademii Nauk w Warszawie (APAN), zesp. 39, Materiały R. Szwoynickiego, A.S. [Adam Szwoynicki], „Wiersz dla pewnego Michała robiącego tłokę do wiezienia bierwion na obory w dniu piątkowym”, k. 183; [M. Szwoynicki], „Odpowiedź na wiersz Adama”, k. 183; list i wiersz R. Szwoynickiego do S. Celińskiego (z Rad do Warszawy, dat. [18]87), k. 198–199.
Lietuvos mokslų akademijos Vrublevskių biblioteka (LMAVB), Rankraščių skyrius, f. 84(165)-380, Zbiory M.E. Brensztejna, k. 42a, 43, „Szwoynicki Roman” [biogram]; Rankraščių skyrius, I S. Jablonskio fondas, f 256-3060, „Κнига имения Рады Швойницкого, у[езда] Упитского 1866–1892” / Κniga imeni͡ia Rady Shvoĭni͡tskogo, u[ezda] Upitskogo 1866–1892.
Lietuvos nacionalinė M. Mažvydo biblioteka (LNB), f. 155-41, 16/14690, „Kunigo Benedikto Smigelskio Eilėraščiai”.
Lietuvos valstybinis istorijos archyvas (LVIA), f. 1135, ap. 4, nr 392a, R. Szwoynicki, „Pod znakiem Orła i Pogoni”, wspomnienia spisała H. Romanowska-Kordzikowska.
Muzeum Narodowe w Kielcach, Oddział Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku, nr inw. MNKi/S/69, kaseta na fotografie z widokami Laudy.
Zbiory prywatne:
Kudrevičienė I. (Litwa), podanie spadkobierców R. Szwoynickiego adresowane do miejscowego sędziego pokoju, 1921 r., jęz. litewski; [Z. Szwoynicka], „Przerażająca przygoda ze szklarzem”, z. 12; Z. Szwoynicka, „Tom I dziejów rodziny Szwoynickich i Wolskich”;
Waśniowski J. (Polska), „Drzewo genealogiczne rodziny Szwoynickich”, sporządzone przez Kazimierza Szwoynickiego; notatka Kazimierza Szwoynickiego na temat rodziny zawarta w liście z dn. 28 III 1978 r.
Źródła drukowane
[Smigielski B.], Słów kilka przy wyniesieniu zwłok ś.p. Kazimierza Szwojnickiego, b.[yłego] sędziego gran.[icznego] powiatu poniewieżskiego, z kościoła parafialnego krokinowskiego na mogiłę, dnia 11 maja 1850 r. przez X.B.S., Wilno 1854.
[Szwoynicki R.] R.S., Agitacja, „Kurier Litewski” 1907, nr 25 (z 1[14] II), s. 2.
[Szwoynicki R.] R.S., Poniewież. Stosunki miejscowe, „Kurier Litewski” 1907, nr 24 (z 31 I[13 II]), s. 3.
[Szwoynicki R.] R.S., Z kurji ziemiańskiej, „Kurier Litewski” 1906, nr 64 (z 19 III[1 IV]), s. 3.
Szwojnicki R., Z poniewieskiego (przed wyborami), „Kurier Litewski” 1906, nr 43 (z 22 II[7 III]), s. 2–3.
Szwojnicki R., Znad Niewiaży, „Kurier Litewski” 1906, nr 6 (z 8[21] I), s. 3.
Wańkowicz M., Szczenięce lata, w: idem, Szczenięce lata, Ziele na kraterze, Ojciec i córki – korespondencja, wstęp A. Bernat, P. Kępiński, A. Ziółkowska-Boehm, posł. A. Ziółkowska-Boehm, Warszawa 2009.
Алфавитный списокъ землевладелъцевъ Ковенской губернiи / Alfavitnyĭ spisok“ zemlevladel’͡tsev“ Kovenskoĭ gubernii, wyd. II popr., Ковнo 1889, s. 522.
Materiały ikonograficzne
Piechowski W., Pejzaż litewski, olej, przed 1908 r.
Piechowski W., Wnętrze kuchni, olej, przed 1908 r.
Szwoynicki R., Anuta Balczunas, gub. kowieńska, olej, Lietuvos nacionalinis dailės muziejus (Litewskie Narodowe Muzeum Sztuki w Wilnie, LNDM), nr inw. LNDM T 2125.
Szwoynicki R., Chrystus wśród dzieci, olej, bazylika p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Krakinowie (Krekenava, Litwa).
Szwoynicki R., Do udoju, olej, „Wędrowiec” 1904, nr 12, s. 236.
Szwoynicki R., Obrazek z Rad, olej.
Szwoynicki R., Patrol powstańczy pod lasem, olej, XIX w., LNDM, nr inw. LNDM T 1331.
Szwojnicki R., Piatrys Sziniutis (Litwin) gub. Kowieńska, akwarela, 1885, Muzeum Narodowe w Warszawie (MNW), Gabinet Rycin i Rysunków, Kolekcja Rysunku Polskiego, sygn. Rys.Pol. 4798 MNW.
Szwoynicki R., Rady, szkic ołówkiem, b.d., APAN, zesp. 39, Materiały R. Szwoynickiego, k. 8.
Szwoynicki R., szkice ołówkiem, b.d., APAN, zesp. 39, Materiały R. Szwoynickiego.
[Szwoynicki R.], W południe z pola wg rysunku R. Szwojnickiego, „Kłosy” 1885, nr (2) 212.
Szwoynicki R., Żmudzinka, akwarela, po 1865 r., MNW, Gabinet Rycin i Rysunków, Kolekcja Rysunku Polskiego, sygn. Rys.Pol.5656 MNW.
Opracowania
Brensztejn M., Ś.p. Roman Szwoynicki [nekrolog], „Kurier Litewski” 1915, nr 6 (z dn. 6[21] I), s. 1.
[Brensztejn M.] M.Br., Wybory w Kownie, „Kurier Litewski” 1907, nr 25 (z 1 [14] II), s. 2.
Brensztejn M., Zbiory prywatne w gubernji kowieńskiej, „Kurier Litewski” 1906, nr 233 (z 14[27] XI), s. 2.
Bruchnalska M., Organizacja niewiast na Żmudzi, w: eadem, Ciche bohaterki. Udział kobiet w Powstaniu Styczniowem, Miejsce Piastowe 1934.
[Buszyński I.], Brzegi Niewiaży opisał J. B. autor Dubissy, z widokiem Zboru Radziwiłłowskiego w Kiejdanach, Wilno 1873.
Chwalewik E., Rady [hasło], w: idem, Zbiory polskie: archiwa, bibljoteki, gabinety, galerje, muzea i inne zbiory pamiątek przeszłości w ojczyźnie i na obczyźnie w porządku alfabetycznym według miejscowości ułożone, t. 2: N–Ż, Warszawa–Kraków 1927, s. 139.
Dalecka T., Štuopys A., O pewnej „litewskiej” bajce grozy na tle dziejów rodu Szwoynickich, w: Literatūrų ir kalbų funkcionavimas Lietuvoje: lietuvių-lenkų moksliniai ir kultūriniai ryšiai / Funkcjonowanie języków i literatur na Litwie: litewsko-polskie związki naukowe i kulturowe, red. M. Dawlewicz, I. Fedorowicz, A. Kalėda, Wilno / Vilnius 2014, s. 226–233.
Daranowska-Łukaszewska J., Szwoynicki Roman, w: PSB, t. 49, Warszawa–Kraków 2014, s. 498–500.
Gimbutienė I., Bėgo gyvenimas Roduose, „Tėvynė” 1989, nr z 20 VII (Iš Z. Švoinickos prisiminimų); przedruk w: Dailininkas Romanas Švoinickis ir Rodų dvarai, oprac. A. Kavaliauskas et al., Kaunas 2005, s. 12.
Grinkaitė E., Gyvenimas, pašvęstas tau!, „Laisvė – Liberty” (USA) 1964, nr 102, s. 4.
Jackiewicz M., Poczet plastyków wileńskich (XV w. – 1945) – 31, „Znad Wilii” 2011, nr 3(47), s. 46–55.
Jackiewicz M., Roman Szwoynicki – zapomniany malarz polski, „Znad Wilii” 2003, nr 1(13), s. 71–75.
Janonienė R., Bajoriškosios kultūros tradicija Romano Švoinickio kūryboje, „Acta Academiae Artium Vilnensis”, t. 14: Istorija ir elitinės kultūros teigtys, 1998, s. 132–140.
Juknevičius P., Naujarodžių dvaras, w: Dailininkas Romanas Švoinickis ir Rodų dvarai, oprac. A. Kavaliauskas et al., Kaunas 2005, s. 25.
Kavaliauskas A., Rodų koplyčia-mauzoliejus, w: Dailininkas Romanas Švoinickis ir Rodų dvarai, oprac. A. Kavaliauskas et al., Kaunas 2005, s. 11.
Kazimierz Szwoynicki, Ludomir Szwoynicki [nekrolog], „Kurier Litewski” 1906, nr 87 (z 20 IV[3 V]), s. 1.
Krz.J., Rady [hasło], w: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, koncepcja F. Sulimierski, red. B. Chlebowski, W. Walewski, t. IX, Warszawa 1888, s. 457.
N.G., Isz Panevėżio pavieto, „Lietuva” (Chicago) 1906, nr 40, s. 2.
Nycek J.B., Życie i dzieło Wojciecha Piechowskiego. „I posypała się ziemia w grób otwarty”, „Notatki Płockie” 30, 1985, nr 1, s. 26–33.
Piątkowski H., Roman Szwoynicki (sylwetka), „Wędrowiec” 1904, nr 9, s. 166–168.
Roman Szwojnicki [nekrolog], „Kurier Warszawski” 1915, nr 19 (z 19 I), s. 6.
Roman Szwoynicki [hasło], w: Ziemianie polscy XX wieku, red. T. Epsztein, cz. 9, Warszawa 2010, s. 149–151.
Romanas Švoinickis Alekna, oprac. Z. Pikelytė, Panevėžys 1995.
Romanowski A., Życie artystyczne, w: idem, Pozytywizm na Litwie. Polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864–1904, Kraków 2003, s. 215–231.
Sawicka L., Grižas G., Mogiła Wielkoludów… Szwedów czy konfederatów. Cmentarzysko kurhanowe w Pakalniszkach (północna Litwa) w świetle badań Marii Butrymówny w 1897 roku, „Wiadomości Archeologiczne” 59, 2007, s. 165–202.
Szulska I., Narracje o powstaniu 1863 roku na Litwie w świetle artystyczno-literackiej spuścizny Romana Szwoynickiego, w: Bunt wolnych ludzi. 160. rocznica Powstania Styczniowego, red. B. Michalec, T. Skoczek, Warszawa 2023, s. 77–96.
Švoinicka Romanova [F. Szwoynicka], Švoinickio žmonos laiškas – atsiminimai apie vyro kūrybą, przekł. R. Kosmauskienė, w: Romanas Švoinickis-Alekna, red. Z. Pikelytė, Panevėžys 1995, s. 19–22.
Ze sztuki, „Kurier Poranny” (Warszawa) 1898, nr 353 (z 9[21] I), s. 4.
Zieja J. (współpr. J. Moskwa), Życie Ewangelią, Kraków 2017.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 7
Number of citations: 0
