Procesy o zbiegłych poddanych w sądzie grodzkim wileńskim (w drugiej połowie XVIII w.)
DOI:
https://doi.org/10.12775/RL.2025.11.06Słowa kluczowe
Wielkie Księstwo Litewskie, powiat wileński, sąd grodzki, zbiegostwo chłopówAbstrakt
Artykuł przedstawia sprawy o zbiegostwo chłopów rozpatrywane w latach 1765–1792 przez sąd grodzki wileński. Badanie oparto na 170 wyrokach tego sądu, jednak tylko 29 z nich stanowiły wyroki wydane po postępowaniu dowodowym. Choć nie udało się ustalić dokładnej liczby chłopów będących przedmiotem sporu, niewątpliwie jednak przewyższała ona pół tysiąca osób. W artykule starano się skonfrontować normy określające zjawisko zbiegostwa, zawarte w III Statucie Litewskim i konstytucjach sejmowych z praktyką sądową. Zanalizowano rozmaite aspekty postępowania przed sądem grodzkim w sprawach o zbiegłych poddanych. Poruszono takie zagadnienia jak strony procesowe, środki dowodowe, podstawa prawna wyroku i inne.
Bibliografia
Źródła rękopiśmienne
Lietuvos valstybės istorijos archyvas (LVIA): f. SA, nr 4791, 4794, 4799, 4780, 4805, 4831, 4832, 4834, 4866, 4884, 4886, 4887, 4889, 4891, 4899, 4926.
Źródła drukowane
Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės seimelių instrukcijos (1788–1790), wyd. R. Jurgaitis, A. Stankevič, A. Verbickienė, Vilnius 2015.
Statut Wielkiego Xięstwa Litewskiego, naprzód, za Naiaśnieyszego Hospodara Króla Jego Mości Zygmunta III w Krakowie w roku 1588 […], teraz zaś piąty raz, za szczęśliwie panującego Naiaśnieyszego Króla Jego Mości Augusta Trzeciego przedrukowany, w Wilnie, w Drukarni J.K.M. Akademickiey Societatis JESU, Roku Pańskiego 1744.
Volumina legum (VL), t. II, III, VI, VII, VIII, Nakładem i drukiem Jozafata Ohryzki, Petersburg 1859–1860.
Opracowania
Jučas M., Baudžiavos irimas Lietuvoje, Vilnius 1972.
Jučas M., XVIII a. socialinės ir politinės problemos Lietuvos pavietų seimeliuose, „Lietuvos Istorijos Metraštis” 1973 (1974), s. 21–37.
Jurginis J., Lietuvos valstiečių istorija, Vilnius 1978.
Kiaupa Z., 1775 m. Lietuvos mokesčių įstatymas, „Lituanistica” 54, 2008, nr 3(75), s. 1–11.
Kiaupa Z., Lietuvos istorija, t. VII, cz. II: Trumpasis XVIII amžius (1733–1795 m.), Vilnius 2018.
Konarski M., Legal Issues Related to the Flight of Peasants in Old Poland (14th–19th Century), „Review of European and Comparative Law” 38, 2019, nr 3, s. 7–32.
Machovenko J., Įrodymai Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės teisėje, „Teisė” 55, 2005, s. 61–69.
Michalski J., Sprawa chłopska na sejmie 1773–1775, „Przegląd Historyczny” 45, 1954, nr 1, s. 3–13.
Michalski J., „Wolność” i „własność” chłopska w polskiej myśli reformatorskiej XVIII wieku. Część I, „Kwartalnik Historyczny” 110, 2003, nr 4, s. 5–45; Część II, „Kwartalnik Historyczny” 111, 2004, nr 1, s. 69–103.
Michalski J., Zagadnienie reformy sądownictwa i prawa sądowego w początkach panowania Stanisława Augusta, „Czasopismo Prawno–Historyczne” 52, 2000, z. 1–2, s. 67–107.
Moniuszko A., Mazowieckie sądy ziemskie (1588–1648). Organizacja – funkcjonowanie – postępowanie, Warszawa 2013.
Sabaitytė G., Pabėgusių iš dvarų valstiečių „užribiškumo” problema XVI–XVIII a. Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės visuomenėje, „Istorija” 78, 2010, nr 2, s. 15–24.
Sliesoriūnas G., Lietuvos istorija, t. VI: Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė XVI a. pabaigoje – XVIII a. pradžioje (1588–1733 metais), Vilnius 2015.
Śreniowski S., Zbiegostwo chłopów w dawnej Polsce jako zagadnienie ustroju społecznego, Warszawa 1948.
Zdrójkowski Z., Procesy specjalne w sądach ziemskich, w: Z. Kaczmarczyk, B. Leśnodorski, Historia państwa i prawa Polski, t. II: od połowy XV wieku do r. 1795, red. J. Bardach, wyd. IV, Warszawa 1971, s. 408–411.
Похилевич Д.Л., Крестъяне Белоруссии и Литвы во второй половине XVIII века, Вилънюс 1966 / Pokhilevich D.L., Krestʹ͡iane Belorussii i Litvy vo vtoroĭ polovine XVIII veka, Vilʹn͡ius 1966.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 10
Liczba cytowań: 0
